ଏକ ସୁନିର୍ମଳ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାର ପଥରେ ଆମେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହର ମଦିରା ସୋମା ସହ ଏକତ୍ର ହେଲୁ। ଏହି ସୋମା, ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ, ତାକୁ ଛାଣି ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଉଛି ଏବଂ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ସୋମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ପରିଶୁଧ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ସହ, ସୋମା ଛାଣାରୁ ବହି ଯାଉଛି ଏବଂ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଯାଉଛି। ଭକ୍ତି ଓ ଆଦର ସହିତ, ସୋମାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବହି ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କାର୍ମୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି। ସୋମା ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀମୟତାର ମଧ୍ୟରେ ବହି ଯାଉଛି, ବୀର ପରି ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସୋମାର ଧାରା ଦିବ୍ୟ ଆକାଶର ସ୍ନିଗ୍ଧ କ୍ଷୁଦ୍ର ଧାରା ପରି ଛାଣା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବରେ ବହି ଯାଉଛି। ଏହି ସୋମା, ନିଜ ଜୀବନରେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପରିଶୁଧ୍ଧକାରୀ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅପସାରଣ କରି ଜଳର ଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ନଦୀ ପରି ବେଗବାନ୍ଧ ଧାରା ହେଉଥିବା ସୋମା ପିଷାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ଵଂସ କରି ବହି ଯାଉଛି। ଭଲଭାବରେ ଚାପିଥିବା ସୋମାର ବିନ୍ଦୁମାନେ ବର୍ଷା ପରି ଭୂମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ସୋମା ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହର ସ୍ରୋତ ପରି ଛାଣା ମାଧ୍ୟମରେ ବହି ଦେବତା-ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଦେଇଛି। ସେ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ରରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି, ପରିଶୁଧ୍ଧକାରୀଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ସୋମା ତିନି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆକାଶରେ ଉଦୟମାନ ହୋଇ ଚମକେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚଳିତ କରିବାକୁ ଅନୁପ୍ରେରଣ କରେ। ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞର ଶିଖରରେ ସୋମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଅର୍ପଣ କରି ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ସୋମା, ବଳବାନ୍, ମଣିଷମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି ଦେବତା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି। ମଧୁର ଧାରା ସ୍ଥିର ଆସନରେ ବହି ଯାଉଛି, ସତ୍ୟ ଓ ପାନ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ। ପିଷିତ ସୋମା ପରିଶୁଧ୍ଧକାରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଚାରିପାଖରେ ବହି ଯାଉଛି, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ଋଷି, କବି, ମଧୁର, ଉତ୍ସାହ ରସରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା; ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ସୋମା ପାନ କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଧନ ସୋମାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ରହିଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଯିଏ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ମାଆ ପରି ଦୁଧ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଯିଏ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକରେ ପ୍ରତିଫଳ ନେଇ ଚଳିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। ପାତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମା ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରିଥାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ। "ହେ ସୋମା, ଆମ ପାଖରେ ଦିବ୍ୟ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି, ଧନ ଆଣିଦିଅ, ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ।" ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମା, ଦୁଇଁଜଣ ଆଲୋକର ନାଥ, ଗୋମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଆମ ଚିନ୍ତାକୁ ପୋଷିବେ। ଶୁଦ୍ଧ ବୃଷଭ, ଜୀବନରେ ଗର୍ଜନ କରି ତୃଣପଟରେ ବସିଛି; ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ବୃଷଭର ମୂଳରେ ଚିନ୍ତାମାନେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଛାନ୍ନା ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ମାତାମାନେ ଶିଶୁକୁ ଦେଉଛନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧ ସୋମା ସମ୍ଭବତଃ ଫଳବତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଣ୍ଡାନ୍ତର ରଖିଥାଏ। ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆସ, ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କର; ଶୁଦ୍ଧ ସୋମା, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ। ସୋମା, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ଦଳିଦିଅ, ସେ ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟରୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ଋଷି ସୋମା ତାଙ୍କର ଧାରା ସହ ଅବିରୋଧରେ ବହି ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ। ଏହି ପରିଶୁଧ୍ଧ ସୋମା ବୃହତ୍ ଧନ ଗୋମାତା ସହ ଗାୟକମାନେ ପାଖକୁ ଆଣିଦିଏ। ପରିଶୁଧ୍ଧ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସୋମା ତାଙ୍କ ମନରେ ସବୁକିଛି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଆମକୁ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଅ। ମହା ପ୍ରତାପରେ ବହ, ଦାନଶୀଳମାନେ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ଧନ ଆଣିଦିଅ, ଗାୟକଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଦିଅ। ରାଜା ପରି ସୋମା ଭଲ ସଂକଳ୍ପ ସହ ଗୀତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ପରିଶୁଧ୍ଧ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଅତିଦୁର୍ଜୟ, ହାତରେ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ ପାତ୍ରରେ ବସିଯାଉଛି। ଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିବା ପରି, ସୋମା ଛାଣାକୁ ପହଞ୍ଚି ଗୀତକୁ ବୀରତା ଦେଉଛି। ଏହି ତୀବ୍ର ବିନ୍ଦୁମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଉତ୍ସାହିତ, ଆଲୋକ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ମାନ୍ୟତା ଚୟନ କରି, ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବିଶ୍ରାମ ପଥ ଜାଣି, ଗୀତ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଅନବସରେ ବିନ୍ଦୁମାନେ ଆସନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଖେଳନ୍ତି, ନଦୀରୁ ତରଙ୍ଗ ପ୍ରବାହିତ କରନ୍ତି। ଏହି ପରିଶୁଧ୍ଧ ସୋମାମାନେ ଚକ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ା ପରି ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ସୋମାର ଦିବ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ପରିଶୁଧିର କଥା କହିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତା, ମଣିଷ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ଷେମ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ।