ସମୁଦ୍ରର ଶିଖରରୁ ଇନ୍ଦୁ ଅର୍ଥାତ୍ ସୋମ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ପାତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ମଧୁର ବାଣୀକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେହି ସୋମ ଏକ ଅମୃତମୟ ଚେତନାର ଦ୍ରୁମ ସ୍ୱରୂପ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଧର ଭଣ୍ଡାର ରହିଛି, ଏହି ଦୃମ ନିତ୍ୟ ପୂଜିତ ଓ ସମସ୍ତ ପିଢି ପିଢି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ଭାବେ ଦୁଧ ଧାରା ଦେଉଛି। ସୋମ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୁପକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ସ୍ୱର୍ଗର ପ୍ରିୟ ଆସନକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଆନ୍ତି; ସେ ଏକ କବି, ଏକ ଋଷିର ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ହଜାର ଚମକର ସମୃଦ୍ଧି ଆଣ, ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ଆମର। ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ହଜାର ଧାରାରେ ବହୁଛନ୍ତି; ସେ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଆହୁତି ଦେଉଛନ୍ତି। ହେ ଗାୟକମାନେ, ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ସୋମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ ଚାପାଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଶକ୍ତିର ଲାଭ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରାଯାନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏବଂ ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଇନ୍ଦୁ, ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଧନ ଏବଂ ବୀରତ୍ୱ ପବିତ୍ର କର। ହେ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ହଜାର ଗୁଣର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୀରତ୍ୱ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ। ରଥଚାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ପରି, ଏହି ସୋମମାନେ ଅବିରତ ଦୌଡ଼ି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବାଧାକୁ ଭେଦି, ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଓ ଧାରାମୟ, ଗାଈଁ ତାଙ୍କର ବଛା ପାଖକୁ ଯିବାପରି, ହାତମାନେ ସେମାନେ ବସିଯାନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ଉତ୍ସାହଦାୟୀ, ଗଜଗମ୍ଭୀର ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ପବିତ୍ର ସୋମମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଚାପାପାଥରର ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ଋଷିସ୍ୱରୂପ ସୋମ ନଦୀର ତରଙ୍ଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ଅତି ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବହନ କରୁଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ପାଞ୍ଚ ଗୋତ୍ର, ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଚାପାପାଥରକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମର ରସରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଗାଈଁର ଚର୍ମରେ ଆବୃତ। ସେ ଚାପି ଅପରିଚ୍ଛଦକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଯୁଗଳ ସାଥୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ନିର୍ମଳ ଓ ନବୀନ, ଭାସ୍କର ତନୟ ପରି ସୋମ ତାଙ୍କର ଜନସହିତ ଶୁଧ୍ଧି ନେଇ, ଗାଈଁମାନେ ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ଦୁଇଁ, ଧନ ଓ ଗାଈଁର ଖୋଜରେ ଏଗୁଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାନ୍ତି। ଧାରାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପୋଷକ ସ୍ୱାମୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ତୀବ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ପୃଷ୍ଠକୁ ଧରିଥାନ୍ତି। ସୋମ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଧନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛ; ଏଠାରେ ଥିବା ଧନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୋମ ତୀବ୍ର ରଥରେ ଚଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆହୁତି ଖୋଜି ଯାଉଛନ୍ତି। ଅନେକ ମନେ, ବିଚାରରେ, ଏହି ସୋମଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦେବତା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅମୃତମୟ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଚାପାପାଥର ଉତ୍ସାହରେ, ଏହି ସୋମ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପଥରେ ଚାଲି ଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗକୁ ନଡ଼ାଇ, ଏହି ଯୁବ ବୃଷ ଦଳର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ବହନ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ତୀବ୍ର ତେଜରେ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନଦୀର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଧନର ରସ ପାନ କରି, ଅସୁବିଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ପାତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଅନାଗତ, ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଚଳି, ଧାନ୍ୟ ଏହି ସୋମକୁ ତାଳିରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ସାତ ଚିନ୍ତା ଏହି ଅତି ମଦକର ସୋମକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷ ପିଷକାରୀମାନେ ତୁମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ରସକୁ ଧାରାପରି ତୀବ୍ର ଭାବେ ଢାଳିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷତାର ସଙ୍କଳ୍ପ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ପଥରେ, ଗାଈଁ ଖୋଜି, ଆମେ ଏହି ଉତ୍ସାହଦାୟକ ପାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏଁ। ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଜଳରେ ଥିବା ସୋମକୁ ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରେ ମୁକ୍ତ କର, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର କର। ପବିତ୍ରକାରୀ ମନ ନେଇ, ସୋମ ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରେ ବହୁଛନ୍ତି, ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସେ ଆସନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଭକ୍ତିଭାବରେ, ସୋମର ବିନ୍ଦୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ, କାର୍ମିକଙ୍କ ବଡ଼ ଆହୁତି ପାଇଁ ବହୁଛନ୍ତି। ପବିତ୍ର ଓ ଅବିଚଳିତ ସ୍ୱରୂପରେ, ସୋମ ସମସ୍ତ ଚମତ୍କାର ମାଧ୍ୟମରେ ବହି, ବୀର ପରି ଗାଈଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସ୍ୱର୍ଗର ପୋଷକ ଶ୍ରେଣୀ ପରି, ଚାପାଯାଇଥିବା ସୃଜନଶୀଳ ସୋମ ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧାରାରେ ବହୁଛନ୍ତି। ହେ ସୋମ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ, ନିଜ ଜୀବନରେ ପବିତ୍ର ହେଇ, ଆବରଣକୁ ଦୂର କର, ଜଳମାନେ ବହିଯାଉ। ନଦୀମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ, ବାଧାକୁ ଆଘାତ କରି, ଚାପାପାଥର ଉପରେ ତୀବ୍ର ସୋମ ଧାରା ବହୁଛି। ଭଲଭାବେ ଚାପିଥିବା ବିନ୍ଦୁମାନେ ବର୍ଷା ପରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିବାରେ ସୋମ ଚଳିଛି। ଏହି ଉତ୍ସାହଦାୟକ, ଆନନ୍ଦମୟ ମଦକର ସୋମ ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରେ ବହି, ଦୈବି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସୁରମାନେ ନଶ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ସୋମ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଧାରାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଆହୁତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ଧନ, ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ମାନବ ଜାତିର ଉନ୍ନତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।