ସୋମର ମହାପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ହସ୍ତଚାଳିତ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚିପି ଆଣିଥିବା ସୋମକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଉଛି। ଏହି ସୋମ ମଧୁରତାରେ ବହୁଛି, ମଧ ଭଳି ଚୁଆଁ ହେଉଛି। ବିଧିବତ୍ ଭାବେ ବସି, ଏହି ପାତ୍ରର ନିକଟରେ ଶିର ନମାଇ, ତାହାର ଧ୍ୱନିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ସୋମର ଏକ ଅଂଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ ହେଉଛି। ଶତ୍ରୁନାଶକ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସୋମ ଗାଁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଆଶାପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣ ପାଇଁ ବହୁଛନ୍ତି। ଏହି ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପୋରାଯାଉଛି, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ ପାଇଁ; ମନ ଏହି ସୋମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, କାରଣ ସେ ମନର ନାଥ। ପବିତ୍ର ସୋମ, ଆମକୁ ବୀରତା ଦିଅ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଆମ ପାଖରେ ଅପାର ଧନ ଆଣିଦିଅ। ଇନ୍ଦୁସ୍ ନଦୀ ଚିପି ଆଣିଥିବା ସୋମ ରସ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛି, ସତ୍ୟର ଆସନରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ମଧୁର। ଋଷିମାନେ ଗାଁ ତାଙ୍କ ଛୁଆଁକୁ ଡାକିବାଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ଚାହାଁନ୍ତି। ମଦକର ଧାରାରେ ବହୁଥିବା ସୋମ ନଦୀର ତରଙ୍ଗରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଛନ୍ତି, ଗାଁ ଉପରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ। ସ୍ୱର୍ଗର ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ବିବେକୀ, କବି ସୋମ ପାଣିରେ ବିଶାଳତା ପାଇଛନ୍ତି। ଏହି ସୋମ ପାତ୍ର ଓ ଛାନିର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ; ଇନ୍ଦୁ ସେଉଁଠି ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛନ୍ତି। ସମୁଦ୍ର ଶିଖରରୁ ଇନ୍ଦୁ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ପାତ୍ରକୁ କମ୍ପିତ କରିବା ସହ ମଧୁର ବାଣୀ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତି। ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦା ପୂଜିତ ବୃକ୍ଷ ମାନବ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ଧାରା କରେ। ସୋମ ଆକାଶର ପ୍ରିୟ ଆସନକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି, ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ କବିତ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପବିତ୍ର ସୋମ, ଆମକୁ ହଜାର ଭାରି ଧନ ଦିଅ, ଇନ୍ଦୁ, ଆମର ନିଜ ସମ୍ପଦ ହେଉ। ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା ସୋମ ହଜାର ଧାରାରେ ବହୁଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଦମ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ। ଗାୟକମାନେ ପବିତ୍ର ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଦେବମାନେ ଦୟା କରନ୍ତିବା ପାଇଁ ଚିପି ଆଣିଯାଉଥିବା ସୋମକୁ। ସୋମମାନେ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦେବମାନେ ଦୟା କରନ୍ତିବା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି। ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଇନ୍ଦୁ ଆମ ପାଇଁ ମହା ଧନ ଓ ବୀରତା ଦିଅ। ଚିପି ଆଣିଯାଉଥିବା ଇନ୍ଦୁମାନେ ଆମକୁ ହଜାରଗୁଣିକ ଧନ ଓ ବୀରତା ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେପରି ରଥଚାଳକ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଅବାଧ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି ସୋମ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଅବରୋଧ ଭଙ୍ଗ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ଇନ୍ଦୁମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବାହମୟ, ଗାଁ ତାଙ୍କ ଛୁଆଁଠାରେ ଯିବାଭଳି ହାତରେ ବସିଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ସେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ପବିତ୍ର ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତି; ସେମାନେ ଚିପି ପାଥରର ଗର୍ଭରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଋଷି ସୋମ ନଦୀର ତରଙ୍ଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବହନ କରୁଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚ କୁଳ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସ୍ୱରରେ ସୋମ ପାଥରକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ପ୍ରବଳ ସୋମର ରସରେ ଆନନ୍ଦିତ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଗାଁର ଆବରଣରେ ଆଛନ୍ତି। ଚିପି ଆଣିଯିବା ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ଆବରଣ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଯୁବକ ସୋମ, ଭାସ୍କର୍ୟ ପୁତ୍ରର ଭଳି, ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ପବିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି, ଗାଁ ଛାନି ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ଅବରୋଧ ଉପରେ ଜିତ ହୋଇ, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ଚାଲି, ଧନ ଓ ଗୋଧନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ଜଣାଶୁଣାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି। ଧାରାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପୋଷକ ସ୍ୱାମୀ ସୋମକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ତୀବ୍ରଗତି ତାଙ୍କ ପଛକୁ ଧରନ୍ତି। ସୋମ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଧନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛ; ଏଠିରେ ଥିବା ଧନକୁ ଆସ। ଏହି ସୋମ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତୀବ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅର୍ପଣ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି। ସେ ଅନେକଙ୍କ ଚିନ୍ତନରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଅମର ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମହାଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ। ଚାପି ଆଣିଯିବା ସମୟରେ, ଚମକୁଥିବା ପଥରେ ସେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସୋମ ତାଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଦୋଳାଇ, ଯୁବ ବୃଷ ଭଳି, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ବହନ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ସୁନ୍ଦର ଆଳଙ୍କାରରେ ଅଗ୍ରସର, ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଚମକୁଥିବା, ନଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଧନ ଉପଭୋଗ କରି, କଠିନ ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପାତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ସୋମ, ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ, ଧାନ ଦ୍ୱାରା ଖାଳିରେ ପବିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି, ମହାଶକ୍ତି ସହ ଗତି କରନ୍ତି। ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ସାତ ଚିନ୍ତା ଏହି ସୋମକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଦକ୍ଷ ପିଷକମାନେ ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହି ରସକୁ ଧାରାର ଭଳି ଝରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ସୋମ ରସ ନଦୀ ଭଳି ବହୁଛି, ଦେବତାମାନେ ତାହାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହି ମହାପୂଜାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେଉଛି।