ଏକ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୋମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଛି । ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ଏହି ପବିତ୍ରକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପାଳକ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୃଙ୍ଗ ଧାର କରି, ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଝରିପଡ଼ୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ମଧୁମୟ ସ୍ରୋତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ଆକାର ନେଇ ଚମକୁଛି, ଆଲୋକରେ ଭରିଯାଇଛି । ସୋମ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଦେବତା, ପୂର୍ବଦିଗକୁ କୁଶ ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି । ଦିଗ୍ଗଜ ଦ୍ୱାରମାନେ, ଦେବମୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ, ଏହି ପବିତ୍ରକାରୀଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଖୋଲିଯାଉଛି । ସୃଜନର କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଶାଳ ଓ ମହାନ୍ ସୋମ ଦେବତା ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ରାତି ଓ ପ୍ରଭାତର ଦୃଶ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ହୋତୃ ଓ ଦୃଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଡାକୁଛି—ପବିତ୍ରକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ । ଭାରତୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଇଳା—ଏହି ତିନି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଆମ ଯଜ୍ଞରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି । ପୁରାତନ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଗୋପାଳକ, ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ସୋମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକୁଛି । ହେ ପବିତ୍ରକାରୀ, ତୁମେ ମଧୁ ଓ ଝରଣା ସହିତ ବୃକ୍ଷପତି ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅ; ହଜାର ଶାଖା, ହରିତ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଏହି ବୃକ୍ଷ ସହିତ ମିଶିଯାଅ । ସମସ୍ତ ଦେବତା 'ସ୍ୱାହା' ଧ୍ୱନି ସହ ଏହି ପବିତ୍ରକାରୀଙ୍କୁ ଆସିଛନ୍ତି—ବାୟୁ, ବୃହସ୍ପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି ସୋମ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ ଝରଣା ସହ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ହେଉଛନ୍ତି, ଅପୂତି ଓ ଉତ୍ସୁକତା ସହ ଆମ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି । ଏହି ରସବିନ୍ଦୁମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ଅଶ୍ୱମାନେ ପାଇଁ ଧାଇଯାଉଛନ୍ତି । ଏହି ଚିତ୍ତକଟୁକ ରସ ଛାଣି ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅଛି । ଝରଣା ଭଳି ଏହି ରସବିନ୍ଦୁମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛନ୍ତି । ଦଶ ଅପରୁପା କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଧାବକ ଭଳି ଖେଳି ଶୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ବୃଷଭ ରୂପୀ ରସକୁ ଗାଁମାନେ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଅ । ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପିଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୁଧ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ କରେ । ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ଆତ୍ମା, ପିଡ଼ିତ ଓ ପବିତ୍ର, ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଗାର କରେ । ସୋମ, ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଆଣ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ମଧୁର ଗୀତ ରଖିଦେଇଛ । ଏହି ରସବିନ୍ଦୁମାନେ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଝରିଯାଉଛନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଯୋଗ୍ୟତାର ସହିତ । ମଧୁରତାର ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିପୁଳ ଝରଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଶଂସାର୍ହ । ବୃଷଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀରେ, ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ନିଜ ଗୃହରେ ସତ୍ୟ ରିତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ବୀର ଶକ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଋଷି ଗୀତ ସହ ଚାଲି, ଆଲୋକର ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ । ପବମାନ, ସମସ୍ତ ବଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାଜା ଭଳି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ଯେବେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ପ୍ରିୟ ପିତାମ୍ବର, ଜଳରେ ଆବୃତ, ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସୋମ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ । ସେ ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ଅଶ୍ୱିନୀମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି । ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଭାଗ ପାଇଁ ମଧୁର ଝରଣା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି ଝରିଯାଉଛି । ହେ ଦ୍ୟାୱାପୃଥିବୀ, ଆମ ପାଇଁ ଧନ, ଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସଞ୍ଚିତ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ । ଏହି ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବଢ଼ାଇ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଉଛି । ସେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରସ ଚାପି, ବାୟୁ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀମାନଙ୍କୁ ଯାଉଛି; ତେବେ ଆମେ ବୀରତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ବସି ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କର । ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳି ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ସାତ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ସାହ ଦିଏ; ପ୍ରେରିତ ମନ୍ଦିରମାନେ ତୁମ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ପଠାଉଛୁ, ଗାଁମାନେ ସହ ତୁମକୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଉଛୁ । ପାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୁଅ, ରକ୍ତିମ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଗାଁମାନେ ସହିତ ତୁମେ ପରିବେଷ୍ଟିତ । ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ, ଦାୟାଳୁ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂର କର; ଇନ୍ଦୁ, ବନ୍ଧୁ ଭଳି ଆସ । ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା, ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତି ଝରା; ସୋମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଦିଅ । ଇନ୍ଦ୍ର ପିଇଥିବା, ଆଲୋକ ଦେଖିଥିବା ସୋମ, ଆମେ ତୁମେ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆହାର ଭଳି । ଅନ୍ତେ, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରିତ ଋଷି, ସ୍ୱର୍ଗର ପ୍ରିୟ, ସନ୍ତାନର ଆସନରେ ବସି, ପ୍ରଶଂସାର୍ହ ଭାବରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ, ବିଚୟିତ ଓ ସତ୍ୟ, ଗୃହ ଓ ଜନସମୂହ ପାଇଁ ଅନୃତି ଛଡ଼ା, ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ସହ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି ଦେବମୟ, ପବିତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଦେବତା ଆମ ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ଦେବମଣ୍ଡଳକୁ ଆନନ୍ଦ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଛନ୍ତି ।