ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏକ ମହା ସମାରୋହରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ସୋମ ରସକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାଙ୍କର ମହିମା ଓ କୃପା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, "ଓ ସୋମ, ତୁମେ ସଦା ବିଜୟୀ ଓ ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତା, ଆମକୁ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଦିଅ, ଏବଂ ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ ଅଂଶୀ ହେବାକୁ ପାଉ ।" ପୁନି ସେମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ଓ ସୋମ, ତୁମେ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଆଭାମୟ, ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ, ଏବଂ ତୁମ ଦୟା ଆମେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପାରିବା ।" ଏହିପରି, ସୋମଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ କୌଶଳକୁ ଗୁଣଗାନ କରି ସେମାନେ କହିଲେ, "ଓ ସୋମ, ତୁମେ ସଦା ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦକ୍ଷ, ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂର କର, ଏବଂ ଆମକୁ ତୁମ ଦୟାରେ ଅଂଶୀ କର ।" ପୁନି ସବୁ ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତାମାନେ ଏହି ସୋମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୁଧ କରି, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆଞ୍ଚଳ ମାଗିଲେ । ସେମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ଯେପରି ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦିଅ, ସେପରି ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିଅ ।" ସେମାନେ ଚାହିଲେ, "ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆମେ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରିବା, ଏବଂ ତୁମ ଦୟାରେ ଅଂଶୀ ହେବାକୁ ପାରିବା ।" ଏହି ଭାବରେ ସେମାନେ କହିଲେ, "ଓ ସୋମ, ତୁମେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନ ଆଣ, ଏବଂ ଆମକୁ ତୁମ ଦୟା ଦିଅ । ଅଜୟ ସୋମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଧନ ଆଣ, ଆମ ପାଇଁ ଏହା ଦିଅ ।" ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିବାକୁ ସମସ୍ତେ ଗୁଣଗାନ କଲେ । "ଓ ଇନ୍ଦୁ, ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ଆମକୁ ଦିଅ," ବୋଲି ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯିବା ସମୟରେ, ସୋମ ଆପଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଭାରେ ଦେଖାଦେଲେ । ସେ ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତା, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବୃଷଭ ପରି ଆନନ୍ଦ ଆଣିଲେ । ସେ ଦେହର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ତିକ୍ତି ଶିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ । ସୋମ ରସ ମଧୁର ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ଅମୃତ ରସରେ ପ୍ରଭା ପ୍ରଦାନ କଲା । ସୋମ ଶକ୍ତିରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ କୁଶ ଛାଡ଼ି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଗଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ । ସେ ରାତି ଓ ପ୍ରଭାତ ପରି ଦେଖାଦେଲେ, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ କୃତିରେ ଗର୍ଜନ କଲେ । ସମସ୍ତେ ଦେବ ହୋତୃମାନେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୃଷ୍ଟା, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ଭାରତୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଇଳା ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଲେ । ପୁନି ସେମାନେ ଟ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପଶୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଇନ୍ଦୁ-ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ପବିତ୍ର ସୋମ ଗଛର ମାଲିକ ସହ ମିଶି, ମଧୁ ଓ ଧାରାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ଏହି ଶାଖାପ୍ରଶାଖା, ହରିତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୋମ ଦେବତାମାନେ 'ସ୍ୱାହା' କହି ପ୍ରଥମେ ଆସିଲେ—ବାୟୁ, ବୃହସ୍ପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ଏହିପରି ସୋମ ମଧୁର ଧାରାରେ ପବିତ୍ର ହେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ସେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ନିର୍ମଳ ଓ ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ । ତାଙ୍କ ରସ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧୁର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା । ପୁନି ଏହି ରସ ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ସାହ ଓ ବଳ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା । ଏହି ସୋମ ଧାରା ଜଳପରି ଗତି କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା । ଦଶ ଜଣୀ ତାଙ୍କୁ ଗଛରେ ଖେଳୁଥିବା ଦୌଡ଼ିଆ ପରି ଶୁଧ କଲେ । ସେ ବୃଷଭ ରୂପେ ଗୋମାନ୍ୟ ସହ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉପହାର ହେଲେ । ଏହି ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ଦୁଧରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞର ଆତ୍ମା, ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ଞାନ ଝରିଲା । ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଇନ୍ଦୁ ସବୁଠୁ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଲେ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଗୀତ ରଖିଥିଲେ । ଏହି ଧାରା ସତ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା । ମଧୁର ଧାରା ବିସ୍ତୃତ ଓ ବଡ଼ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ଉପହାର ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା । ବୃଷଭ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୱନି କଲେ, ନିଖାଦ ରିତି ଘରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଯେତେବେଳେ ସେ ମୁନି, ବୀରତାର ଶୃଙ୍ଗାର ଧାରଣ କରି, ସଙ୍ଗୀତରେ ଗତି କଲେ, ତେବେ ସେ ଆଲୋକ ଲୋକକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ପବମାନା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାଜା ପରି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ । ପ୍ରିୟ ହଳଦିଆ ସୋମ ଜଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଲେ, ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ । ସେ ଉତ୍ସାହରେ ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଭାଗ ପାଇଁ ମଧୁର ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ କଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂମି ଓ ଦ୍ୟୌସ୍ବର୍ଗ ଆମ ପାଇଁ ଧନ, ଶକ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସଂଗୃହୀତ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା । ଏହି ସମସ୍ତ ସୋମ ଧାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ବଢ଼ାଇ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି, ପ୍ରବାହିତ ହେଲା । ଏହିପରି ସୋମ ଦୟା, ପବିତ୍ରତା, ଆନନ୍ଦ ଓ ଧନ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ମହିମା ପ୍ରକାଶ କଲେ ।