ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମହାନ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ଲାଗି ବିନୟପୂର୍ବକ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଆମ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଆପଣ କେବେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଦାସମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ।" ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ନ ଧର୍ମୀ, ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପର୍ବତ ଭୂମିକମ୍ପିତ କରି ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଅ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି। ଆମେ ଧନ ଆହରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୁଇଥର ଧନ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ମିତ୍ରମାନେ, ଚତୁର୍ୟ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କର, କିପରି ଆମେ ଦାନଶୀଳ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା ଲାଭ କରିପାରିବା? ଆମେ ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ଦାତା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିକଟ କରିବା ଉଚିତ। ଅନେକ ମଣିଷ ଓ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୁଶ ତୟାରି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ମହିମା କରନ୍ତି। ଏମିତି, ଶରବତ ତମେ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ଦୁଧେଇ ଦେଉଛ। ମଘବନ୍, ଶୁରାଦେବୀ ଆମ ପାଇଁ ତିନି ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଦୁଧର ଛାଗଳି ଆଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇଁ ଛାଗ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ତା’ପରେ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ—"ହେ ଅଗ୍ନି, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁତା ଓ ମାନବ ଦ୍ୱେଷରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। କ୍ରୋଧ ମଣିଷଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଶ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଆପଣ ଉଚ୍ଚ କୁଳୀନ, ଆପଣ ଏକା ରାତିର ନାଥ।" "ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଆମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ—ଧନ, ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଲାଭ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆପଣ ଧନ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମଣିଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆପଣ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଧନ ଲାଭ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗାଁ ଲାଭ କରନ୍ତି।" "ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ଉପାସକ ମଣିଷଙ୍କୁ ଅନେକ ବୀର ସମେତ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଧନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ଆମ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଜୟ କରିପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ ମଣିଷଙ୍କ ହାତକୁ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" "ଅଗ୍ନି, ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ଆପଣ ପାଇଁ କ୍ଷୟ ନ ହେଉ, ଆପଣ ଧନର ଏକମାତ୍ର ନାଥ। ଶକ୍ତି ତନୟ ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଖରେ ଧନ ଆଣନ୍ତୁ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଗାୟକମାନେ ପାଇଁ ଦାତା ଓ ବନ୍ଧୁ ହୁଅନ୍ତୁ।" "ଆମର ଗୀତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯାଉ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାଉ, ଆମ ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ବହୁ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବତାଙ୍କ ଚରଣେ ସମର୍ପିତ ହେଉ।" "ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତି ସନ୍ତାନ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଧନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଏକା ଅମୃତ ହୋତାର ଭାବେ ଦୁଇଥର ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ।" "ଅଗ୍ନି, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମ, ଚିନ୍ତାରେ ପ୍ରଥମ, ରଥରେ ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି।" "ଅଗ୍ନି, ଧନ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ମିତ୍ରତା ଦିଅନ୍ତୁ, ଧନ ପାଇଁ ଆପଣ କାହାର ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି। ଆମେ ଘର ଓ ସନ୍ତାନରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛୁ, ତିନି ଆମ ଶରୀରର ରକ୍ଷକ।" "ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଚମକୁଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଭଲ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା। ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରିବା, ସୁଖ ଓ କ୍ଷେମ ଦେବା, ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଉ।" ଏବେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ପୁନିଥରେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଆସିବେ, ସେଉଁଠି ଆହୁତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ତୀବ୍ର ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ହୋତାର ଭୂମିକା ନେଲେ, ମନେ ଧ୍ୟାନ ଧରି, ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ—ସେହି ରୁଦ୍ର, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ, ଏକତ୍ରିତ ଭାବେ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତାପିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଧରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପାଷାଣକୁ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଲେ। ଛାଗଳି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲା, ଚମକୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଲୁଚିଥିବାକୁ ଖୋଜିପାରିଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ମାଆକୁ ଜାଣିଲା। ତାଙ୍କର ମହାନ, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଜନା ଦେଖିଗଲା, ରଥର ରଶ୍ମି ଚାଲିଗଲା। ସାତ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଦୁଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ପାଞ୍ଚ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ; ନଦୀ ତୀରେ, ଶବ୍ଦ ଉପରେ ଏହା ଘଟିଲା। ଦଶ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପାତ୍ରକୁ ଉପ୍ରାଣ୍ତ କଲେ, ସେ ତିନି ଉଚ୍ଚତାର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅସ୍ୱସ୍ଥ କଲେ। ତିନି ତଳା ବିଡ଼ା ଯଜ୍ଞ ଚାରିପାଖରେ, ନୂତନମାନେ ଦୌଡ଼ିଲେ; ହୋତାରମାନେ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲେପନ କଲେ। ସମ୍ଭ୍ରମରେ ଅଧିକ ଓ ଅବିରତ ପ୍ରବାହ ଏଠାରେ ଢାଳିଲା। ପର୍ବତମାନେ ଆସିଲେ, ମଧୁ କମଳରେ ଝରିଲା; ପ୍ରବାହ ମୁକ୍ତିରେ ଏହା ଘଟିଲା। ଗାଁମାନେ ମହାନ ପ୍ରବାହକୁ ଆସିଲେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଧନ ଦେଇଲେ; ଦୁଇ କାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ। ଚାପି ଦେବାବେଳେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌସ୍ର ମହିମାକୁ ଢାଳ, ରସ ବୃଷଭକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସ ଜାଣନ୍ତି, ଛାଗଳି ଓ ମାଆ ଭଳି ଏକତ୍ରିତ, ସ୍ୱଜନ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ମାଳା ଉପରେ, ଚମକୁଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏକ ଆଧାର କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଶଂସା। ସେ ସତ୍ୱିକ ଖାଦ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ସପ୍ତପଦୀ ଓ ସୂର୍ୟର ସାତ କିରଣ ଦୋହନ କଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ସୋମ ସହିତ, ସୂର୍ୟକୁ ଦେଲେ; ଏହା ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ। ତା’ପରେ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ ଏହି ସ୍ଥାନ, ଭଣ୍ଡାର, ତାଙ୍କର ଜିଭା ଆକାଶକୁ ଘେରିଲା। ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ଉଠ, ରଥ ଯୋଜନ କର, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ତୁମ ଦୟା ନିକଟରେ ଥାଉ। ଏହିପରି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି, ଶାନ୍ତି ଓ ମିତ୍ରତା ଲାଗି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।