ଏହି ଉତ୍ତମ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହିମା, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ଭକ୍ତଙ୍କର ନିବେଦନ ଏବଂ ସୋମ ଯଜ୍ଞର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଭୂତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଛି। ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, "ଏହି ମହାବୀର ଇନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପିତ। ସେ ଦୂରଦୂରନ୍ତକୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ଦୂର୍ଗ ଭଞ୍ଜନ କରନ୍ତି, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଗାଇ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।" ଭକ୍ତମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, "ଏହି ଦାନଶୀଳ, ଦୂର୍ଗ ଭଞ୍ଜନ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ଗାଇବା ଯାଉ, ଯିଏ କାନ୍ବଙ୍କ ଆସନକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ର ଧରି ନଗରମାନେ ଭଞ୍ଜିଥିଲେ।" ସେମାନେ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଦଶ-ଯୁକ୍ତ, ଶତ-ଯୁକ୍ତ, ହଜାର-ଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛୁ।" ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତ ନିବେଦନ କରନ୍ତି, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ତୁମକୁ ଧନ୍ୟ ଦୁଧାଳ ଗାଈ ପରି ଡାକୁଛୁ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ପାଇଁ, ପ୍ରବାହମାନ ସୋମ ପାଇଁ। ଆମ ପାଇଁ ଉପଜନନ ଓ ଆହାରର ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ।" ଏକ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ ଏତଶ, କୁଟିଳ, ବାତାସର ପତ୍ର ନିଆଁ, କୁତ୍ସା—ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତନୟକୁ ଦୁଃଖରେ ପକାଇ ନେଉଥିଲେ, ସେଥିରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ଏହି ଦାନଶୀଳ, ଅନେକଙ୍କ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର, ସହାୟ୍ୟବିହୀନ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ ସେଉଁଠାରେ ସେମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଖଣ୍ଡିତକୁ ପୁନଃ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ। ଭକ୍ତମାନେ ପୁନି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ତ୍ୟାଗିତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ବନ୍ୟପ୍ରାୟ, ନିରାଶା ଭୋର ପରି ନ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଆମେ କ୍ଷୟ ବା ନାଶ ଦେଖୁନାହିଁ, ତୁମ ଦାନରେ ଆମେ ପୁନି ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" "ଯଦି ମୋର ପ୍ରଶଂସା ଶ୍ରବଣ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏହି ତୀବ୍ର ନଦୀମାନେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁନ୍ତୁ। ଆଜି ଏହି ସଭାରେ ଆସ, ଦାନଶୀଳ, ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ତୁମପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବ।" "ତୁମପାଇଁ ପାଥରରେ ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିବା ସୋମ ଜଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ପରିଷ୍କୃତ ହେଉଛି। ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ ଯାହା ଆସୁଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଶରୀର ଓ ମୋର ଗୀତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" "ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଉତ୍ତେଜକ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ଦିଅ, ସେ ତାହା ଉପଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ। ମୁଁ ନିତ୍ୟ ସୋମ ମାଗି ତୁମକୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।" ଏହି ଶକ୍ତିଦାୟକ ସୋମ ପାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ମଦିରାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଦେବତାକୁ ଉପାସନା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅନେକ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଭକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ମହାଦାନରେ ଆନନ୍ଦ ନିଅ, ସୋମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।" "ତୁମ ପାଇଁ ସୁନାର ରଥକୁ ହଜାର ଓ ଶତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ତାମ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଘୋଡ଼ା ତୁମକୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଆଣନ୍ତୁ। ରଥରେ ମୟୂରପୁଛ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଇ ଧୂସର ଘୋଡ଼ା ତୁମକୁ ମଧୁର ସୋମ ପାଇଁ ଆଣନ୍ତୁ।" "ତୁମେ ସଂଗୀତ ପ୍ରେମୀ, ଏହି ଚାପିତ ସୋମ ପାନ କର, ଏହି ପ୍ରବାହମାନ ମଦିରା ତୁମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏପରି ଉପସ୍ଥାପିତ।" "ଏହି ଏକାକୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୁଷ୍ଣଙ୍କ ଚଳିତ ଦୁର୍ଗକୁ ଭଞ୍ଜିଥିଲେ, ଭାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଡାକିଲେ ସହାୟ ହେଇଥିଲେ।" "ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ରାତିରେ, ସୂର୍ୟାସ୍ତ କାଳରେ, ମୋର ସ୍ତୁତି ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।" "ତୁମେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଦାତା, ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ନିନ୍ଦିତ ନ ହେଉ, ଅଥିଥି ମାନ୍ୟ ଅପମାନିତ ନ ହେଉ।" "ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ରଥାରୋହଣ କରିଛି, ତୁମ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଛି। ଯିଏ ମୋତେ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ସୁନାର ଚର୍ମ ଦେଇଛି, ତାଙ୍କର ରଥ ସମସ୍ତ ରଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।" "ତାପରେ ପ୍ରଧାନ ପ୍ଲାୟୋଗ, ଅଗ୍ନି, ଦଶ ହଜାର ସହଚର ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଦଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ଜଳରେ ଶିରା ପରି, ମୋ ପାଇଁ ଅପରିଚାଳିତ ଥିଲେ।" "ମୁଁ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ରୂପ ଦେଖିଛି, ଜଂଘା ଆଗରେ ରଖି, ଘୁଁଡ଼ି ମୁଡ଼ିଥିଲେ। ନିତ୍ୟଦର୍ଶିନୀ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, 'ହେ ଉତ୍ତମ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଆହାର ବୋହି ଆଣୁଛ।'" "ହେ ଦାନଶୀଳ, ଏହି ଚାପିତ ସୋମ ପାନ କର, ଆମେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହି ସୋମ ପୁରୁଷମାନେ ପାଥରରେ ଚାପି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଛାଣି, ନଦୀରେ ଘୋଡ଼ା ପରି ପ୍ରବାହିତ କରୁଛନ୍ତି।" "ଯେପରି ଗୋମାନ୍ୟ ସହିତ ମଧୁର ଯବ ତୁମପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ସେପରି ଏହି ସଭାରେ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା ହେଉ।" "ଇନ୍ଦ୍ର ଏକମାତ୍ର ସୋମପାନୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ। ନ କୌଣସି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଲୋଭୀ, କିମ୍ବା ତୃପ୍ତ ତାଙ୍କୁ ବିମୁଖ କରିପାରିବେ।" "ଅନ୍ୟମାନେ ଗୋଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ଶିକାରୀ ପରି ଆମକୁ ଖୋଜନ୍ତି।" "ତିନି ଚାପିତ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ ଗୃହରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ, ତିନି ପାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" "ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜିତ, ଦୁଧରେ ମିଶିତ, ବୀର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତେଜକ।" "ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଚାପି ଦିଆଯାଇଛି, ଦେବମାନେ ଏହି ଉତ୍ତେଜକ ପାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।" "ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଶକ୍ତିଦାୟକ ସୋମ ଓ ହବିସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, କାରଣ ତୁମେ ଦାନରେ ଧନ୍ୟ।" "ଏହି ସୋମ ହୃଦୟରେ ପିଇଲେ, ମଦିରା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି, ନଗ୍ନମାନେ ପାତ୍ରରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ସୂକ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କର ଭାବନା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଦାନଶୀଳତା, ସୋମ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ରତା ଓ ଉତ୍ସବ ମନୋଭାବକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଗଢ଼ି ଦେଉଛି।