ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଷିମାନେ ପରଜନ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିମାର ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ। ତିନୋଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ୱର ଆଗରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଦୁଧର ଉତ୍ସକୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କଲା। ସେମାନେ ଗଛପାଲାର ଅଣ୍ଡାନୁ ନିମିତ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତେ ବୃଷଭ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହାଡ଼ିଲା। ଯିଏ ଗଛପାଲା, ଜଳ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଜୀବର ପୋଷକ, ସେଇ ଦେବତା ତିନିପ୍ରକାର ଆଶ୍ରୟ ଓ ରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ତିନିପ୍ରକାର ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ଉପଚାର ଆଣନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରଥ ଗତି କରେ। ମାତା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦୁଧକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏ ଦ୍ୱାରା ପିତା ବଢ଼ିଥାନ୍ତି, ଏହି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ତିନିଟି ଦିଗ ଏକତ୍ରିତ, ତିନିପ୍ରକାର ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ତିନିଟି ପାତ୍ର ତାଙ୍କର ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ମଧୁ ଝରେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ବାଣୀ ପରଜନ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ, ଏହା ହୃଦୟରେ ବସୁ। ବର୍ଷା ଆମୋଖୁସି ଆଣୁ, ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସଫଳ ଔଷଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଉ। ସେଇ ବୃଷଭ, ବୀଜଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମର; ତାଙ୍କରେ ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ ଜୀବର ଆତ୍ମା ବସିଛି। ଏହି ସତ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ, ତୁମେ ସଦା ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ। ଏହିପରି, ଋଷିମାନେ ପରଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇଲେ—ସ୍ୱର୍ଗର ପୁତ୍ର, ଦାନଶୀଳ, ସେ ଆମକୁ ପ୍ରଚୁର ଯବ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ଔଷଧି, ଗାଈ ଓ ଘୋଡ଼ାର ବୀଜ ଦେଇଥାନ୍ତି—ସେଇ ପରଜନ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ। ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଅଘ୍ରାନ୍ତି ଦିଅ, ସେ ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦେଇଥାନ୍ତୁ। ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପବାସ ଓ ମୌନବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ; ବର୍ଷା ଆସିବା ପରେ, ପରଜନ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ ବାଉଲି ଆରମ୍ଭ କଲେ କୁହିବା। ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ଝିଲିକୁ ଛୁଇଁଲା, ବାଉଲିମାନେ ଦୁଧ ଚୁଷୁଥିବା ବଛା ଭଳି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରେ, ତିଆରି ଓ ବର୍ଷା ଆସିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବାଉଲିମାନେ, ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିବାଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ କଥାହେବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଜଳ ଉପରେ ବାଉଲିମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଧରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ଭିଜି ଯାଆନ୍ତି; ଚିହ୍ନିତ ବାଉଲି ହରିତ ବାଉଲି ସହ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ମିଶାନ୍ତି। ଏଉଁଠି ଏକ ବାଉଲି ଅନ୍ୟ ବାଉଲିଙ୍କ ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରେ, ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଶିଖୁଥିବାଭଳି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱର ଏକତାରେ ମିଶିଯାଏ, ଜଳ ଉପରେ ସୁରିଳା ଭାବେ କଥାହୁଏ। ଏଠି କେହି କାଠିଆ, କେହି କଳା, କେହି ଚିହ୍ନିତ, କେହି ହରିତ—ନାମ ଏକ, ତଥାପି ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ, ତଥାପି ସମସ୍ତେ ଏକସাথে ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଭରିପୁରି ପାତ୍ର ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ବର୍ଷ ପରେ ବାଉଲିମାନେ ବର୍ଷା ଆଣିବା ଗୀତ ଗାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବର୍ଷ ଜୁଡ଼ା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସୋମ ପାନ କରିଥିଲେ; ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ପୁରୋହିତମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, କିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ନୀତିକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଋତୁକୁ ଅବହେଳା କଲେନି; ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷା ଆସିଲା, ତାପିତମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। କାଠିଆ, କଳା, ଚିହ୍ନିତ, ହରିତ ବାଉଲିମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ଦେଲେ; ବାଉଲିମାନେ ଗାଈ ଭଳି ଶତ ହଜାର ଦେଲେ, ଆମ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଇଲେ। ଏହିପରି, ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—ଅସୁରକୁ ଦହା, ଦୂର କର, ତା’କୁ ପତିତ କର, ଅନ୍ଧକାର ବଢ଼ାଇଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନାଶ କର। ଆମ ନିବେଦନ ଶୁଣ, ତା’କୁ ଦୂର କର, ହତ୍ୟା କର, ଦୂର କର, ଶୀତଳ କର, ଅତ୍ରିପୁତ୍ରମାନେ। ଅନ୍ଧକାର ଦେଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିଭଳି ଚଳିଥିବା, ପାପ କଥା କହୁଥିବା, ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶତ୍ରୁ, ମାଂସ ଭୋଜୀ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ମଲିନ, ଅନୀତିବାନ୍, ଠକେଇବା; ଏମାନଙ୍କୁ ତୁମ ଦ୍ୱେଷ ଦିଅ। ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଏକ ଗଭୀର ଅଧୋଗତିରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯେଉଁଠୁ ସେମାନେ ଉଠିପାରିବେନି—ତୁମ ରୋଷ ଏହାରେ ଲାଗୁ ହେଉ। ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବଜ୍ରକୁ ଆଣ, ପୃଥିବୀର ପ୍ରଳୟ ଆଣ, ଅପବାଦକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ପାହାଡ଼ରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଉଠା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅହଂକାରୀ ଦାନବକୁ ନାଶ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପାଥର ଆଣ, ତୁମ ଅଗ୍ନି ତାପିତ ପାଥର ଭଙ୍ଗା କର, ମୃତ୍ୟୁଦାୟୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କର, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଯାଉ। ମୋର ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଉ, ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ଭଳି; ପୁରୋହିତ ଭଳି ମୁଁ ଯାହା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି, ରାଜାଙ୍କୁ ଭଳି ତୁମେ ଆମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ପୁରସ୍କୃତ କର। ବିଜୟଶୀଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ, ଅସୁର, ଭଙ୍ଗକାରୀମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କର; ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହଜ ମାର୍ଗ ନପାଉ, ସେମାନେ କେବେ ଆମକୁ ଅପକାର କରିପାରିବେନି। ଯେଉଁଠି ମୋ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବା ମିଥ୍ୟା କଥା ସହ ଦେଖେ, ଝାଲିରେ ଜଳ ଧରିବା ଭଳି ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ—ତା’କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କର, ଇନ୍ଦ୍ର, ତା’କୁ ନିର୍ବାକ କର। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭଲକୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରନ୍ତି—ସୋମ ସେମାନେକୁ ସର୍ପଙ୍କୁ ଦିଅ, କିମ୍ବା ବିନାଶର କୋଳେ ଫେଙ୍କି ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ରସ, ପାନୀୟ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ବା ଲୋକମାନେକୁ ଅପକାର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି—ଶତ୍ରୁ, ଚୋର, ଦସ୍ୟୁ—ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ସନ୍ତାନ ନଶ୍ଟ ହେଉ। ସେ ଦେହ ଓ ବଂଶରେ ଦୂରେ ରଉ, ସମସ୍ତ ତିନି ପୃଥିବୀ ତଳେ ପତିତ ହେଉ, ଯେଉଁମାନେ ଦିନ ବା ରାତିରେ ଆମକୁ ଅପକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ମଲିନ ହେଉ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟାର ଭେଦ ସ୍ପଷ୍ଟ; ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଟି ସତ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୋମ ତା’କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ମିଥ୍ୟାକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।