ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଃଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଶମ୍ବରାଙ୍କର ନବେଂଠି ଦୂର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ, ତେଁମେ ବର୍ଚିନଙ୍କର ଏକ ଶତ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଏକ ହଜାର ଅଜୟ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ନିହତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ଓ ବିରାଟ ପଦଚିହ୍ନ ଉପରେ ଏକ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଷ୍ଟୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆରୋହଣ କରୁଥିଲା। ସମାବେଶରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଗୀତ ଶୁଭ ଫଳ ଦେବାକୁ ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧିବତ୍ ବଶଟ୍-ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅନ୍ନ ଆହୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅବସରରେ ଏକ ମାନବ ନିଜ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଢ଼ ମନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଥିଲେ, ଅବିଚଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥିଲେ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ଚମକୁଥିବା ଧନ ଦେଇଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦେ ଭୂମିକୁ ଦୂର୍ଗ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅବିନାଶୀ। ତିନି ପଦେ ଭୂମିକୁ ମାନବ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସାରିତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଷ୍ଟୁତି ଦୃଢ଼ ଓ ଜନଗଣ ଅବିଚଳ। ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୃଢ଼ ନିବାସ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ପଦଚିହ୍ନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ନାମ ଘୋଷଣା କଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୂର ଦେଶରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ, ଦେବତା ଏହି ଭୂମିର ଦୂର ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିଛି ଲୁଚି ରହିପାରିବ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଆକାର ଆମେ ଦେଖିପାରିବା ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ବଶଟ୍-ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅନ୍ନ ଆହୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଉତ୍ତମ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅବସରରେ ତିନି ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଯାହା ମଧୁ ଝରିବା ଉତ୍ସକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଦ୍ଭିଦର ଶିଶୁ, ଛେନା ତିଆରି କଲା, ଏବଂ ଜନ୍ମ ପରେ ବଳଦ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କଲା। ଏହି ଦେବତା ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଜଗତର ଉପଜୀବକ ଥିଲେ। ତିନି ପ୍ରକାର ରକ୍ଷା, ତିନି ପ୍ରକାର ଆଲୋକ ଦେଇଥିଲେ, ନିଜ ଚିକିତ୍ସା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଉପକୃତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରଥ ଚାଲିଥିଲା। ମା ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏହି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ପିତା ଓ ପୁତ୍ର ବଢ଼ିଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅବସ୍ଥିତ, ତିନି ଆକାଶ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଜଳ ଚଳିଥିଲା। ତିନି ପାତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରି ମଧୁ ଚାରିପାଖରେ ବିକିରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଷ୍ଟୁତି ପରିଜନ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦେବତା, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ, ଏହି କଥା ହୃଦୟରେ ବିସ୍ତାର କରୁ। ବର୍ଷା ଆନନ୍ଦ ଦେଉ, ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଫଳଦାୟକ ହେଉ। ବଳଦ, ଉତ୍ପାଦକ, ସଦା ଥିବା ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କରେ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ତଥ୍ୟ ଏକ ଶତ ଶରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ, ସଦା ସୁସ୍ଥ ରଖୁ। ପରିଜନ୍ୟ, ଆକାଶର ପୁତ୍ର, ବିପୁଳ ଦାନ କରିଥିବା ଦେବତା, ତାଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରିବାକୁ ଲୋକ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରିଜନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ। ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଆହୁତି ଦେଇ, ଉତ୍ପାଦକ ଖାଦ୍ୟ ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପବାସ ରଖି ନିରବ ରହିଥିଲେ, ପରିଜନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏବେ ବେଙ୍ଗମାନେ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବର୍ଷା ଆସିବା ପରେ, ଶୁଷ୍କ ଝିଲିକ ଭଳି ବେଙ୍ଗମାନେ ଗାଁ ଗାଁ ଏକଠା ହେଲେ, ଗାଁ ଗାଁ ଗାଁ ମାନେ ଛେନା ସହିତ ଗାଁ ଭଳି ଏକଠା ହେଲେ। ବର୍ଷା ଆସିଲାପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ବେଙ୍ଗ ସହିତ କଥା କହିଲେ, ପୁତ୍ର ପିତାକୁ ଡାକିଥିବା ଭଳି। ଜଳ ବଢ଼ିଲାପରେ, ଅଭିଲାଷୀ ବେଙ୍ଗମାନେ ଏକାଉଁକୁ ଧରିଲେ, ଭିଜି ଯାଇଥିବା ବେଙ୍ଗ ସ୍ପଟ୍ ଓ ହରିତ ରଙ୍ଗ ଦେଇ ମିଶିଗଲା। ଏକ ବେଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ବେଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କଲା, ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ଭଳି ଶିଖିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଏକତାରେ ମିଶିଗଲା, ଜଳରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ଏଠାରେ ବେଙ୍ଗମାନେ କେହି ବାଦାମି, କେହି କଳା, କେହି ଚିହ୍ନିତ, କେହି ହରିତ; ଏକ ନାମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବେଳେ ବେଳେ ଭିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକ ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ବର୍ଷା ପରେ ବେଙ୍ଗମାନେ ବର୍ଷା ଡାକିବାର ତାଲ ଧରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୋମ ପାନ କରି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ରଖିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ପୁରୋହିତ ଦେଖା ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଲୁଚି ରହିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଋତୁ ଅବହେଳା କରିନାହିଁ; ବର୍ଷା ଆସିଲାପରେ ତାପିତମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ବାଦାମି, କଳା, ଚିହ୍ନିତ, ହରିତ ବେଙ୍ଗମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ଦେଲେ; ବେଙ୍ଗମାନେ ଗାଁ ଭଳି ଶତ, ହଜାର ଦେଲେ, ଆମ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କଲେ। ଏହିଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଲା—ଅସୁରକୁ ଦହିଦିଅ, ଦୂର କର, ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ, ଅନ୍ଧକାର ବଢ଼ାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ଆମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଦୂର କର, ନିହତ କର, ଶୀତଳ କର, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମାଙ୍କୁ ବିନାମ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା—ପାପୀଙ୍କୁ ଅସ୍ତିନ୍ତ ଗହ୍ୱର ରେ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ, ଅନ୍ଧକାର ଦେଅ, ତାଙ୍କୁ ଉଠିବା ଦିଅନାହିଁ, ତୁମ ରୋଷ ଏହିପରି ହେଉ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ—ଆକାଶର ପାଥର ତଳେ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ, ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପାପୀଙ୍କୁ ନିହତ କର, ଶବ୍ଦ ହୀନ କର। ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଦେବତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିବାକୁ, ଦୂତୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପହାର ଦେଇବାକୁ, ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଜ୍ଞାନ ଓ ଫଳ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା।