ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି। ଏକ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୁବା ଦେହ ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦେବତାଙ୍କ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୁଜ୍ୟୁ ନାମକ ଜଣେ ଆସିଛନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱିନୀ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ସଦା ଦୁର୍ବଳ, ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଖରେ ଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଗବମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ନିଦ୍ରା ଆଣିବାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଏକ କବି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଭଲ ଚିନ୍ତା ଓ ମଧୁର ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଉ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧିଥିବା, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଲିଥାଏ। ଏହି ରଥ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଯାଏ, ତିନି ଯୁଗଳ ଯୋକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି କୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମଧୁର ଧନ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରଥ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କ ମହିମାକୁ ଉଷା ଦେବୀ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଷାକୁ ଚୟନ କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାକୁ ଚାହିଁଥିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ପଖ ଦ୍ୱାରା ଆଗେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଉଷା ସହ ରଥ ଚଲାଇ, ସକାଳରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଭୁଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୱାଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଦିନ ଅନେକ ଭକ୍ତ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଡାକିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟେ କେହି ବାଧା ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ଭାବନା ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳ ଭାରତବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ରଖିଛନ୍ତି। ଶୁନପୃଷ୍ଠ ନାମକ ଏକ ଦୃଢ଼ ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଦୃଢ଼ ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୟା ସଦା ଉପଲବ୍ଧ, ମନୁଷ୍ୟ ଘରର ଉଷ୍ମା ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅନେକ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉପକୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଆକାଶ, ଔଷଧି ଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୟା ଔଷଧି ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ମିଳେ, ମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀ ତାଁକୁ ଧନ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ କଥା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅନେକ ଭକ୍ତ, ମୁନି ଓ ପୂଜକ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୀତ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ନିତ୍ୟ ନୂତନ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ରଖାଯାଏ। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ସଦା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଉଷା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ରାସ୍ତାକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ। ଭକ୍ତମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଅନେକ ଧନ ଓ ଗବମାନେ ପାଇଁ ଡାକନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉଷା ସମୟରେ ଆସିଥାଏ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୋକ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଲିଥାଏ, ଏହି ରଥ ଧନ ଓ ଗବମାନେ ନେଇ ଆସେ। ତାଙ୍କ ରଥ ରାଜସ୍ୱ, ଧନ ଓ ଗବମାନେରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱିନୀ ନିଜ ଉପକୃତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ। ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଜହୁଷଙ୍କୁ ଘର ଭିତର ଥଣ୍ଡାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ହୋମ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଓ ପୂଜକ ଏହି ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନୂତନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଡାକନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ରଥ ଗବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏଗିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଉପଚାରକ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥାନ୍ତି, ଶୋଭା ଓ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ ଓ ଏକତାରେ ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସାଉଁଠି ପୂର୍ବଜ ମିଳନ ଓ ଧନ ଦିଆଯାଏ। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଗୀତ ଉପରେ ଉଠିଯାଏ, ପୂଜକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବମାନେ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ଡାକନ୍ତି। ଉଷା ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଡାକିଥାଏ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ଗୀତ ଉଠାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତେଜ ଉପରେ ଉଠାନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ଚମକେ। ଅଶ୍ୱିନୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଉପର, ତଳ ଓ ଚାରିପାଖରୁ ଆସନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ଜନପଦର ଧନ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଅଗ୍ରେ ରଖନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ, ଦାତା, ପ୍ରାଚୀନ, ଅମର, ଗୀତରେ ଡାକାଯାନ୍ତି। ପ୍ରିୟ ପୂଜକ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ମଧୁର ପାନ ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କ ପଥ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ଗୀତ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ଘେରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ଆସନ୍ତି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଉଷା ଦେବୀ ଶ୍ୱର୍ଗରୁ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଡାକିଥାନ୍ତି, ଭକ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀ ଲୋକେ ଲୋକେ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ଧନ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକତା ଭାବେ ଆସି, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ମଧୁର ସୋମ ପିଉଥାନ୍ତି।