ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶ୍ୱରେ କେହି ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ—ନ ଦେବ, ନ ପୃଥିବୀର ମାନବ, ନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ନ ଆଗକୁ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଯାଉଥିବା—ଯେଉଁଠି ଭଳି ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଛୁ, ତାଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ, ଘୋଡ଼ା, ଶକ୍ତି ଓ ଗାଁ ପାଇଁ ଆମର ଅଭିଲାଷ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ର ଶକ୍ତିକୁ ଛୋଟର ଉପରେ ବିଜୟ ଦେଖାଅ, କାରଣ ଆପଣ ପୁରାତନ ଦାତା, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ଥାଏ, ସେଠି ସଦା ପୂଜିତ। ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏହି ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଆମକୁ ସତ୍ୟ ସଂପଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମର ଧନ ସମ୍ପଦର ରକ୍ଷକ ଓ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର, ପିତା ଯେପରି ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ଆମକୁ ଦୃଢ଼ତା ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ବହୁବାର ଅନୁଷ୍ଠିତ, ଆମକୁ ଏହି ପଥରେ ଶିଖାଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଜୀବନ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା। ଅଜଣା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଲୋକମାନେ ଆମକୁ ଦଳି ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମନ୍ଦ ଶକ୍ତି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବସି ନ ଯାଉ। ହେ ବୀର, ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ସଦା ଗଭୀର ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା। ଏହି ସମୟରେ, ଧଳା ଛୋଟ ଚୁଡ଼ି ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ବର ଚୁଟି ଥିବା, ଅନ୍ତଃପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିବା ବସିଷ୍ଠମାନେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଲେ। ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କଲି: “ହେ ବସିଷ୍ଠମାନେ, ଦୂରରୁ ମୋର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ଦୂରରୁ ସୋମ ରସ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି। ପଶଦ୍ୟୁମ୍ନର ବଂଶଜଙ୍କ ସୋମ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ବସିଷ୍ଠମାନେକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ଦିଭୋଦାସ ପୁତ୍ର ସୁଦାସ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହି ବସିଷ୍ଠମାନେ, ପିତୃମାନଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେବେ ଭ୍ରମିତ ହେଉନାହାନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଶକ୍ତି ରଖିଥିଲେ। ଦଶରାଜ୍ଞ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠମାନେ ଜଳକୁ ତୃଷ୍ଣା ଲୋକପରି ଖୋଜିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର ତୃତ୍ସୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଖୋଲିଦେଲେ। ଲୋକମାନେ କାଠରେ ପରି ଥିଲେ, ଭାରତମାନେ ଯୁବ ଓ ସୀମିତ ଥିଲେ; ବସିଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ, ତୃତ୍ସୁମାନଙ୍କ ଜନସମୂହ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ତିନି ଶକ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଧାତୁ ବିକାଶ କରନ୍ତି, ତିନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ, ତିନି ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଭାତ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବସିଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ପରି, ମହତ୍ତ୍ୱ ସାଗର ସମାନ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବାୟୁ ନନ୍ଦନ ପରି—ବସିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ବ୍ୟତୀତ କିଛି ଅନ୍ୟ କଥା ଅନୁସରଣୀୟ ନୁହେଁ। ହୃଦୟର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସେମାନେ ଏକତ୍ର ଚଳନ୍ତି, ସହସ୍ର ଧାରା ପରି; ବସିଷ୍ଠମାନେ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଅପ୍ସରାମାନେ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ତୁମକୁ ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଦେଖିଥିଲେ, ଏହା ତୁମର ଜନ୍ମ; ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ତୁମେ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମନୋବଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପଦ୍ମରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଦୁଇ ଦିଗରେ ଜ୍ଞାନୀ, ହଜାର ଦାନ ଦେଇଥିବା, ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯମଙ୍କ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି। ସଭାରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏକ ପାତ୍ରରେ ବୀଜ ରଖିଥିଲେ; ମୁଁ ସେଠାରୁ ଉଠିଆସି, ବସିଷ୍ଠ ନାମ ହେଲି। ସେ ଉକ୍ଥ ଓ ସାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପାଷାଣ ଉଠାନ୍ତି, ପ୍ରଥମେ କଥା କହନ୍ତି; ଭଲ ମନୋଭାବ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କର, କାରଣ ବସିଷ୍ଠ ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ଆସନ୍ତି। ଏବେ ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଭଳି ଦିବ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଆଗକୁ ବଢ଼ୁ, ଶୀଘ୍ର ରଥ ପରି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌସ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣନ୍ତି; ନୀଚେ ଝରିଥିବା ଜଳ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି। ଜଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବଢ଼ିଯାଏ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପୃଥିବୀ ଅଭିଲାଷ କରନ୍ତି। ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ ଦିଅ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣବାହୁ; ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁନ୍ତୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି ପତିଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଚିହ୍ନ, ବୀର ତିଆରି କର। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ତାଙ୍କର ତେଜ ଉଦିତ ହୁଏ, ସେ ପୃଥିବୀ ପରି ଭାର ବହନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକୁଛି—ହେ ଅଗ୍ନି, ସେମାନେ ଆସନ୍ତୁ; ଧର୍ମ କରି, ମୁଁ ମୋ ଚିନ୍ତା ରଖିଛି। ତୁମର ପ୍ରେରଣା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିଅ, ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଦିଅ। ବରୁଣ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଗତି ଦେଖିଛନ୍ତି। ସେ ଜନମାନେ ରାଜା, ନଦୀମାନଙ୍କ ଶୋଭା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ ତାଙ୍କର। ସେ ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମର ପ୍ରଶଂସା ବିଶ୍ୱମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦୂରେ ଯାଉ, ଆମ ଦେହରୁ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର କର। ଅଗ୍ନି ଆମର ଅର୍ପଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ଆମର ସ୍ତୁତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇଛି। ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଳପୁତ୍ର ଆମର ବନ୍ଧୁ ହେଉନ୍ତୁ, ସେ ଆମପ୍ରତି କୃପାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ। ମୁଁ ପଦ୍ମମୁଖରେ ନଦୀର ଗଭୀରତାରେ ବସିଥିବା ନାଗଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ଗଭୀର ନାଗ ଆମକୁ କ୍ଷତି ନ ଦିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ରିତି ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ। ଆମେ ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଉ, ଉତ୍ତମମାନେ ଧନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦାହିଦେଉଛନ୍ତି, ତେଜସ୍ବୀ, ବିସ୍ତୃତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା। ଯେତେବେଳେ ଆମର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଆସନ୍ତି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତରେ ଆମକୁ ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆମର ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଦୟାଳୁ ଧନପ୍ରାର୍ଥୀ ତାଙ୍କର କୃପା ଆମ ସହିତ ରହୁ। ଏହିପରି ଦେବତା, ଋଷି, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୟା, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରଶଂସାର ଏକ ଅବିରତ ଧାରା ବହୁଥିଲା, ଯାହା ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଶ୍ରବଣ କରୁଛୁ।