ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ଆର୍ୟମାନବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କୁଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅପରାଜିତ, ଦୁର୍ବଳ ଚିତ୍ତ, ଅହଂକାରୀ, କଠୋର କଥା କହିବା, ଅନିଶ୍ଚିତ, ଅସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ନେଉନଥିବା ଦାସ୍ୟୁମାନେଂକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ । ସେ ଦାସ୍ୟୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆନନ୍ଦ ମାନୁଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ଅଗ୍ନି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ । ଏହିପରି ଶୂରବୀର ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ତାଙ୍କ ଘରୁ ବେର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀମାନେ ପ୍ରଭାତ ଆଲୋକର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ । ଅଗ୍ନି, ଯୁବକ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଦେଲେ । ସମସ୍ତ ଜନ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଆଶାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ କୃପା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଦୁଇ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଭୂମି ଓ ଦିଗନ୍ତର ଧନର ଦାତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉଦୟମାନ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର, ଦିଗନ୍ତ, ଉପର ଓ ତଳ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଗତରୁ ଧନ ଦେଇଥିଲେ । ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଡାକିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଯଜ୍ଞର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ପଥରେ ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଦେବମାନେଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଶି ତାଙ୍କ ମୈତ୍ରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଗର୍ଜନରେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ-ଜନ୍ତୁ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇଯାଏ । ଯଜ୍ଞ ଉପସ୍ଥିତିରେ, କୁଶାସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଅଗ୍ନି ହୋତାର ଭଳି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ । ସମସ୍ତ ମାତୃଶକ୍ତିମାନେ ଡାକାଯିବା ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଶୁଭ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଚାଳକ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଗୃହର ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ମଧୁରକଥା, ରିତିର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ହୋତା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସତ୍ୟର ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠମାନେ ପୁନି ଡାକିଥିଲେ, ଦୟାଳୁ, ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ଧନର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅମୋଘ ଧନ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ, ଶୁଭାଶୀଷରେ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ରାଜା ଭଳି, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ, ପ୍ରଭାତ ସହ ଆଗ୍ରଭାଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ । ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଭୂମିରେ ଆଲୋକ ବିସ୍ତାର କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋତାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଧନୀ ହେବା ଆଶା କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ପଦ ଓ ଧନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ । ଭାରତମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିର ଯଶ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୂରୁଙ୍କ ସହ ଦୂତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂଜାରେ ବହୁତ ଦାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ସବୁ ଦିଗରୁ ମିଳୁଥିଲା । ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲେ, ପ୍ରଶଂସକମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉଥିଲେ । ଏମିତି ଅଗ୍ନି ପ୍ରତି ଶତଗୁଣ, ସହସ୍ରଗୁଣ ପ୍ରଶଂସା ଗୀତ ରଚିଥିଲେ । ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ଶବ୍ଦ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ଦୁର୍ଗତି ନାଶ କରିଥିଲା । ବସିଷ୍ଠମାନେ ପୁନି ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି, ଅମୋଘ ଧନ ଦେବା ଓ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଭାତ ଆଞ୍ଚଳରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ଶୁଭ ହୋତାର, ପ୍ରବିଣ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ । ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ନେଇଯାଉଥିଲେ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀମାନେ ଧନ ପାଉଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଦୁର୍ଗମ କୋଟ ଭେଦି, ଅନ୍ନ ଦାତା ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିଲେ । ସେ ଅଦିତି, ମିତ୍ର ଭଳି, ମିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଶୁଭ ଆଲୋକରେ ଗାଁ ଜାଗିଉଠିଲା । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକାଯାଉଥିଲା; ସେ ସରସ୍ୱତୀ, ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଜଳ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧନ ଦେବା ପାଇଁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହିଁଥିଲେ; ଅଗ୍ନି ଅନେକ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବଳବତୀ ହେଉଥିଲେ । ଏହିଭଳି, ପ୍ରଭାତ ଶକ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲା; ଉତ୍ତମ ଧନ ଦେଉଥିଲା; ଜାଗ୍ରତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜାଣି, ଦେବମାନେଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଆସୁଥିଲେ । ମନ୍ତ୍ର ଓ ଚିନ୍ତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବେ ଯାଉଥିଲା । ସେ ଶୁଭ ରୂପ, ଦୟାଳୁ, ଅର୍ପଣ ଗ୍ରାହକ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ହେଉଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସହ ନେଇଆସିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା । ଜାଗ୍ରତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରି, ସେ ରାତି ଓ ଧନର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞର ଜ୍ଞାନ ଅତି ମହାନ୍; ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ା ଅମରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଥମ ପୂଜକ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ । ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବରେ ଡାକି, ଦାନୀକୁ ଧନ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ମନୁ ଭଳି, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣର ନାଥ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଯଜ୍ଞର ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭାଶୀଷ ପାଇଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ସେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମହିମାରେ ଘରର ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ବସିଷ୍ଠମାନେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷାବ୍ୟାପୀ ଧନ ଦେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ ।