ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଦୟା, ଶକ୍ତି ଓ କୃପାରେ ଏହି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଭୁଜ୍ୟୁ, ତୁଗ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ବିପଦରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଫସିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦେବତା ନିଜ ରଥରେ ଆସି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ି, ଧୂଳିହୀନ ପଥ ଚାଲି, ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଲେ । ଏହି ଦେବତାମାନେ ବିଜୟୀ ରଥ ନେଇ, ବଧ୍ରିମତୀଙ୍କ ଡାକରେ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ, ଗାଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଆସିଲା । ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାନତା ଉପରେ ଅଛି, ଦେବତା ଓ ମାନବମାନେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ରମାନେ ଦାନବ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଯିଏ ରାଜା ଭଳି ବୁଦ୍ଧିମତାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଶାସନ କରେ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି । ସେ ଗଭୀର ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ, ଅସତ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବାକୁ ରୋକନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଚକ୍ର ଓ ମଣିଷ ବହନ କରୁଥିବା ଦୀପ୍ତିମୟ ରଥ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଶକ୍ତିରେ ଦୂର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦିଅନ୍ତି । ଉପର, ମଧ୍ୟମ ଓ ତଳ ତିନି ଲୋକରୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସେନା ନେଇ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ଗାଁ ଭରିଥିବା ଦୃଢ ଦୁଆର ଭିତରୁ ଗାୟକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଦେଇ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ସେଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅପରିପ୍କ୍ୱ ପୂଜାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନାହାନ୍ତି? ଯେଉଁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଆମ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ବଢ଼ିଆ । ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ ଭକ୍ତି ରହିଛି । ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ନିବେଦନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି, ସୋମପାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ, କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ । ସୋମପାନ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କୁଶା ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି, ହାତ ଉଠାଇ ଯୁବ ଯଜ୍ଞିକ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ପାତରା ପାଥର ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କରିଛି । ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନି ସିଧା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦାଡ଼ିଛି, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ ହେଉଛି, ପୁରୋହିତ ଉତ୍ସାହରେ ଅଗ୍ରସର, ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ ଯୋଜାଯାଇଛି । ସୂର୍ୟର କନ୍ୟା, ଶତ ଶକ୍ତି ସହିତ, ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଛି, ମାୟାବୀ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରାବିଡ଼ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ କୌଶଳ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନୃତ୍ୟକାର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ସୂର୍ୟର କନ୍ୟାକୁ ରୂପ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଚାଲିଛି, ବେଦମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କରିଛି । ତାଙ୍କ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଆସି, ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ରଥ ପୂର୍ବ ରଥକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ । ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଗାଁ ଭଳି ଧନ ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ଦାନ କରି, ମଧୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ମୋତେ ଶତ ରାନ୍ଧା ଭୋଜନ ଓ ଶତ ଧାନ ମିଳିଛି, ଶଣ୍ଡା ଦାନଶୀଳ ଧନ ଓ ଦଶ ମୋଟା ଗାଁ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି । ପର୍ବତର ଅନେକ ପଥରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଶତ ଓ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦେଇଛନ୍ତି । ଏବେ ଏହି ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ସହିତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦିଅ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ପରାଜିତ ହେଉନ୍ତୁ । ଆମେ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ, ବିଶାଳ ପଥ ଓ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁ । ପ୍ରଭାତ ଉଷାମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ କିରଣ ଉଠିଛି, ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଘୋଡ଼ା ଚମକୁଛି । ସେ ସବୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସହଜ ପଥ ଦେଇଛନ୍ତି, ଦାନ ଅଧିକ ହେଉଛି । ଉଷା ଦେବୀ ଚମକୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ କିରଣ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଉଛି । ତାଙ୍କ ରୂପ ଉଦ୍ଘାଟିତ, ତାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି ଆଲୋକ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି । ଏହି ଉଷା ଲାଲ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ନାୟକ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବାଣ ଭଳି ଦୂର କରନ୍ତି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ସୁବିଧାଜନକ ପଥ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଛି, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି । ହେ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ଆମ ପାଇଁ ଧନ ଆଣିଦିଅ । ଯୋଜାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଉଷା ଆନନ୍ଦରେ ଆମ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ ଆଣିଦିଅନ୍ତି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ । ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଠିଯାନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପିତୃପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉଷା ଦେଖି ଉଠନ୍ତି । ଉଷା ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଘରକୁ ଅଧିକ ଧନ ଆଣନ୍ତି । ଏହି ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ଉଷା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦୟ ହୁଏ । ତାଙ୍କ ଆଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର, ଅନ୍ଧକାର ଓ ରାତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚିହ୍ନାଯାଏ । ଉଷାମାନେ ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ରଥ ମହା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆଗୁଆ ହୁଏ । ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ । ଉଷାମାନେ ପୂଜାର୍ଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ, ଶକ୍ତି, ପୋଷଣ ଓ ଶୌର୍ୟ ଆଣନ୍ତି । ସେମାନେ ନାୟକ ସନ୍ତାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନ ଦାତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏଠି ଉଷାମାନେ ଏବେ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ନାୟକ, ଉପାସକ ଓ ପ୍ରେରିତ କବିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଦେଇଥିଲେ । ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଉପାସନା କଲେ, ସେପରି ସତ୍ୟ ପୂଜା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲା । ଏବେ ଅଙ୍ଗିରସ ଉଷାଙ୍କୁ ଗାଂ ଓ ଧନ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ତାଙ୍କର ଅବରୋଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ମାନବଙ୍କ ପୂଜା ସଠିକ୍ ହୋଇଛି । ଏବେ, ହେ ଉଷା, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପରି ଉଠ, ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଶୌର୍ୟ ଦିଅ, ଆମେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ । ଏଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗାୟ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ନାମ ନେଇ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ବଣ୍ଟିତ । ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅନ୍ୟ ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି, ଏକଦିନ ପ୍ରଶ୍ନି ନାମକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗାୟ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ । ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଅନେକ ଅଗ୍ନି ନିଜ ନିବାସରେ ଜ୍ୱଳିଥାଏ । ମାରୁତମାନେ ଦୁଇଥର, ତିନିଥର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଧୂଳି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ସମୁହ ଶୌର୍ୟ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଏକତ୍ରିତ ।