ଏକ ଦିନ, ବେଦର ଋଷିମାନେ ଦେବତା ପୂଷଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପ୍ରୟାସ କରିଲେ। କିଛି ଲୋକ ପୂଷଣଙ୍କୁ 'କରମ୍ଭ' ଭାବରେ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ଋଷି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପ୍ରକାର ଡାକରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବିନି।" ତଥାପି, ପୂଷଣ ସବୁଠୁ ଦକ୍ଷ ରଥି, ସତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀ, ଉତ୍ତମ ସ୍ବାମୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରିତ ଗାଉଁରେ ସୁନା ଚକ୍ର ବସାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦକ୍ଷ ରଥି ପୂଷଣ ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଅପସାରଣ କରିଲେ। ଆଜି ଆମେ ଯାହା କହୁଛୁ, ହେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଦେବତା, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମ ଚିନ୍ତାକୁ ସଫଳ କର। ଆମକୁ ଗାଉଁ ଖୋଜିବା ଉପାୟ ଦିଅ, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଦିଅ; ପୂଷଣ, ତୁମେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆମେ ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଛୁ, ଧନ ପାଇଁ ଦୂରରୁ ତୁମେଠାରେ ଆସୁଛୁ; ଆଜି ଓ ସମସ୍ତ ଆଗାମୀ ଦିନରେ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଆମେ ମିତ୍ରତା, ଶୁଭ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଡାକୁଛୁ। କିଏ ଦ୍ରାବ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୋମା ଚାହେ, କିଏ କରମ୍ଭ ଚାହେ। କିଏ ଏକଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଗ ଆଗ୍ନି ଭାବେ ଉପଯୋଗ କରେ, କିଏ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଘୋଡା ସଂଗ୍ରହ କରେ; ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ସହ, ଶତ୍ରୁମାନେ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ପ୍ରବଳ ଜଳକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ, ପୂଷଣ ତାଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗୀ ଭାବରେ ରହିଲେ। ପୂଷଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମେ ଚାହୁଛୁ, ଗଛରୁ ଉଡିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ। ପୂଷଣଙ୍କୁ ରଥି ଭାବରେ ଡାକୁଛୁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଭ ପାଇଁ। ପୂଷଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏକ, ପବିତ୍ରତା ଅନ୍ୟ; ଦିନ ଓ ରାତିର ଦୁଇ ରୂପ ଅଛି, ଆକାଶ ପରି। ସେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂ-ସ୍ଥିତ; ପୂଷଣ, ତୁମର କୃପା ଆମ ପାଖରେ ରହୁ। ଅଶ୍ୱୀନୀ ନୁହଁ, ଗାଉଁର ରକ୍ଷକ, ଶକ୍ତିର ଦାତା, ଚିନ୍ତାର ପ୍ରେରକ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସ୍ଥିତ; ପୂଷଣ ଖୁଲା ରଥ ରେ ମହା ବିସ୍ତୃତି ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖି ଚଳିବା ଦେବତା। ପୂଷଣଙ୍କ ସୁନା ନୌକା ମହା ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଚଳିବା, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ମାନେ ଯାଉଛି; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, କାମନାରେ ତିଆରି, କୀର୍ତି ଖୋଜି। ସେ ସ୍ବର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ଆସୁଥିବା ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗୀ, ଧନର ମାଲିକ, ପ୍ରଭାରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ୟାକୁ ଏହି ପୂଷଣକୁ ଦେଇଥିଲେ, କାମନାରେ ତିଆରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁନ୍ଦର। ଏବେ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶୌର୍ୟ କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତ ଅର୍ପଣ ଉପରେ ସେ ଉପଲବ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପିତା, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନିହତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଜୀବନ୍ତ। ତାଙ୍କ ମହାନତା ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଦୁଇ ଏକ ମୂଳରୁ, ସହୋଦର, ଯୁଗଳ, ଏଠାରେ ଏକ ମାତାଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରସ୍ତ ଅର୍ପଣରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱ ଯୁକ୍ତ ରଥ ପରି ଏକାଠି ରହନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଆମେ ତୁମେଠାରେ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଛୁ, ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତ ଅର୍ପଣରେ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା; ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟ କିଏକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତିନି। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱ କିଏ ଜାଣିଛି? ତୁର୍ଗତ ଅଶ୍ୱ ଯୋଜନା କରି ଏକ ଚାଳିବା, ଦୁଇ ଏକାଠି ଏକ ରଥରେ ଚଳନ୍ତି। ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱରୂପ ଦେବତା ଚାଳିଲା, ଚାଳିବା ପାଦ ଅଗ୍ରରେ ଆସି, ମୁଣ୍ଡ ଛାଡି, ଜିହ୍ୱାରେ କଥା କହିଲା, ତ୍ରିଶତ ପାଦରେ ତଳକୁ ଗଲା। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ଧନୁ ଟାଣନ୍ତି; ଆମେ ଗାଉଁ ଉପଲବ୍ଧି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ, ଏହି ଧନରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚିବାନ୍ତୁନି। ମାଘ ନାମକ ଉତ୍ତମମାନେ ଜଳିଯାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି; ଆମ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆମକୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଧନ ଅଛି; ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଧନ ଦିଅ, ଯାହା ଆମକୁ ପୋଷଣ କରିଥାଏ। ପ୍ରଶଂସାର ଭାଗୀ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ରୁତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଉପସ୍ଥାନରେ ଡାକାଯାଇଥିବା; ସମସ୍ତ ଗୀତ ନେଇ ଏହି ସୋମା ପାନକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ର ନିହତ କରିଥାନ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଦାନଶୀଳ ଅଧିକ ଧନ ପାଉଥାଏ, ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟୀ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଏବେ ଡାକାଯିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ଜଳରୁ ଗାଉଁ ଆଣିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଚମକୁଥିବା ଦିଶାରୁ ଜଳ ଦିଅ; ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଦଳ ସହ ଗାଉଁ ଆଣ। ବୃତ୍ର-ନିହତ କ୍ଷମତା ସହ ଆସନ୍ତୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଆସନ୍ତୁ; ତୁମର ଉପହାର, ସୁରକ୍ଷା ସହ ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା ଦିଅ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକୁଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଅପରାଜିତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଆମେ ତୁମେଠାରେ କୃପା ଚାହୁଛୁ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିହତ କରିଛ; ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବିରୋଧୀ ଦୂର କରିଛ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଏହି ପ୍ରଶଂସା ତୁମେଠାରେ ଅର୍ପିତ; ସୋମା ପାନ କରନ୍ତୁ, ସୁଖ ଆଣନ୍ତୁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଉପକାର ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ଓ ବହୁ, ହେ ଶୌର୍ୟବାନ, ଉପାସକଙ୍କୁ ଦିଅ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି। ଏହି ଉପକାର ସହ, ଏହି ସୋମା ଅର୍ପଣକୁ ଆସନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ସୋମା ପାନ ପାଇଁ। ଯେଉଁ ଆଗ୍ନିର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବେପଟି ଦେଇଥାଏ, ଜିହ୍ୱାରେ କଳା କରିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଡାକ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପକୃପାକୁ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ସହ ଡାକେ, କୀର୍ତି ପାଇଁ, ସେ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ପାଉଥାଏ। ତୁର୍ଗତ, ପ୍ରତିଫଳ ଦାୟୀ ଉପହାର ଆମ ଅଶ୍ୱମାନେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ; ଆମ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକୁଛି। ଦୁଇ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଡାକିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ଏକାଠି ଧନ ସହ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ; ଦୁଇ ଦେବତା ଦୃଶ୍ୟ ଧନର ଦାତା, ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଡାକୁଛି।