ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ନିୟମର ଅନୁସରଣକାରୀ ଓ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ୟମୀ, ସେ ଧର୍ମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ବୈଶ୍ୱାନର, ଯିଏ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ମାପିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମହାନତାରେ ଶିଖରକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ। ମିତ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅଲଗା କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଭିତରେ ଆଲୋକ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବୈଶ୍ୱାନର ଛାଲି ପରି ଆବରଣକୁ ଲୁଚାଇଦେଇଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପାଣିର କୋଳରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଜନସମୂହର ରାଜାଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ ଓ ସେମାନେ ସ୍ତୁତିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିବାଙ୍କ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଥିଲେ। ଦୂତ ମାତରିଶ୍ୱାନ ଦୂରରୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିକୁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଥିଲେ। ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତି, କଳା ଓ ଧଳା ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପଥରେ ଘୂରୁଛି। ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ରାଜା ପରି ଜନ୍ମ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଆମେ କେଉଁଠି ଏହି ସୂତ୍ର, ବୈଣ୍ଡଣ୍ୟ କିମ୍ବା କେଉଁଠି କୌଶଳୀମାନେ ଏହି ବୈଣ୍ଡଣ୍ୟ ବୁନୁଛନ୍ତି ଜାଣିନାହିଁ। କିଏ ଏଠାରେ କହୁଛି, କିଏ ବାପାଙ୍କ ସହ ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ କହୁଛି? କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ସୂତ୍ର ଓ ବୈଣ୍ଡଣ୍ୟକୁ ଜାଣେ, ସେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିପାରେ। ଅମୃତତ୍ଵର ରକ୍ଷକ ସେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଥାଏ। ସେଠି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଥମ ହୋତାର ଭାବେ ଅମର ଆଲୋକକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଥାଏ, ନିଜ ଶରୀରରେ ଅମର ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା। ଏହି ଦୃଢ଼ ଆଲୋକ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ମନ ତ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଭିତରେ ଉଡ଼ିଯାଏ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ଉତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ମୋର କାନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଆଖି ଦେଖେ; ଏହି ଆଲୋକ ମୋର ହୃଦୟରେ ବସିଛି। ମୋର ମନ ଦୂର ଦୂର ଯାଏ—ମୁଁ କ’ଣ କହିବି, କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରିବି? ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ବୈଶ୍ୱାନର ଅମର ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା କର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରତୁରେ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲୁ। ତୁମେ ଆମ ପୂଜାର ନିର୍ଣ୍ଣୟକ, ଜାତବେଦସ୍, ଯିଏ କ୍ରତୁକୁ ଶୁଭ କରନ୍ତି। ନରମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଷ୍ଟୁତି ଘୃତ ପରି ଶୁଭ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଯିଏ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି ଦେଇଥାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ। ସେ ଚମକୁଥିବା ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଧନଧାନ୍ୟର ଫଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ଧକାର ପଥ ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି। ଏବେ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନ ଓ ବହୁ ସାହାଯ୍ୟ ଦିଅ; ଦାତାଙ୍କୁ ଧନ ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଦାନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଭ କର; ବସି ଅଘ୍ରାୟଣ କର। ଭରଦ୍ୱାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛ; ଧନର ଫଳକୁ ଦେଇଛ। ଘୃଣ୍ଡାକୁ ଦୂର କର, ଆମ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଅ; ଆମେ ଶତଗୁଣ ଶୌର୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ହୋତାର ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ, ମାରୁତମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନକୁ ବାଧା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଦ୍ୟାଉସ୍ ଓ ପୃଥିବୀ ଆମ ଆହୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ହୋତାର ଭାବେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଦାଚିତ୍ ବିଫଳ ନାହାଁ। ତୁମର ତେଜସ୍ବୀ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକୁ ନିଜ ରୂପେ କର। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତେଜକ ତୁମେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଷ୍ଟୁତି କରନ୍ତି। ସେ ଚମକିଉଠିବା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୟାଉସ୍ ଓ ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଗି ଭକ୍ତି ସହିତ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ଜନସମୂହ ଉପଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଦର୍ଭି ଓ ଘୃତ ଭରା ଚମ୍ମଚ୍ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ଷ୍ଟୁତି ଦିଅଏ, ତେବେ ଘର ଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ଶାନ୍ତି ନେଇଥାଏ। ପୁରାତନ ହୋତାର ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅଗ୍ନିମାନେ ସହିତ ଦୟାଳୁ ହୁଅ। ବଳର ପୁତ୍ର, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ; ଆମେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉ। ଘରରେ, ଦର୍ଭି ଉପରେ ଅଗ୍ନି ହୋତାର ଭାବେ ଆସି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ଏହି ବଳର ପୁତ୍ର, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାଙ୍କର ଶିଖାରେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି, ତାହାରେ ଅଗ୍ନି ରାଜା ପରି ଉପସ୍ଥିତ; ସେ ତିନି ଆସନରେ ବସି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦାନ ଓ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଅରଣ୍ୟକୁ ଜୟ କରେ; ଅବିରତ ଚେତନା ସହିତ ପଥରେ ଚମକେ। ଉପଖଣ୍ଡ ଚେତନା ସହିତ, ଅମର ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭିଦରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି, ଆମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଘରେ ପ୍ରଶଂସା ପାଅ; ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଶ କର, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୟ କର, ବାପା ପରି ତୁମର ଶିଖାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ସେ ତାଙ୍କ ରେଖା ଚାଲିଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ ଅନବସ୍ଥା କରେ। ତାଙ୍କର ଝରଣା ହଠାତ୍ ତୀବ୍ର ହୁଏ; ଋଣୀକୁ ଧରିବା ଲୋକ ପରି ମାରୁଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି, ସବୁଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଗ୍ନିମାନେ ସହିତ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଅ। ତୁମେ ଧନ ଦିଅ, ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କର; ଶତ ଉପକାରରେ ଆମେ ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଅଗ୍ନି, ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଗଛରୁ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଯାଏ ପରି। ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ବର୍ଷା ପରି, ଜଳଧାରା ପରି ଆସେ।