ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ମହାନ ରାଜା ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ । ଆଗ୍ନିଙ୍କ ପାଖରେ ବିବିଧ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟତା ରହିଛି ବୋଲି ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ କହୁଥିଲେ, "ହେ ଆଗ୍ନି, ତୁମେ ଧନର ଦାତା, ତୁମେ ରାଜା, ତୁମେ ଅନେକ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଦାତା । ଆମେ ତୁମ ଧନ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛୁ ।" ଆଗ୍ନିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ମହାନ, ସେ ମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ମହାନ୍ତ ଓ ନାୟକ । ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦାନଶୀଳ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି । ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଜନ ଏକ ମନେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗର ଚିହ୍ନ ଓ ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ । ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ । ଯେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ । ଆଗ୍ନିଙ୍କର ଧୂଆଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଆକାଶକୁ ଉଠେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ଦେଉଁଥିବା ପବିତ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି । ସେ ଗୃହେ ଅତିଥିର ପରି ପ୍ରିୟ, ଗୃହସ୍ଥର ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଏବଂ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ । ଆଗ୍ନି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପାତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଶୂରବୀର ତିଆରି ହୁଏ, ଛାଣିରେ ଥିବା ବଢିଆ ପିଲା ପରି, ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ଜୁତାଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ତାଙ୍କର ଅମୂର୍ତ୍ତ ଅଗ୍ନି ଝାଡି ଏବଂ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ଦହି ଦେଉଛି । ସେ ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଲୋକଙ୍କ ଗୃହରେ ହୋତାର ଭୂମିକା ନିବାହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଆମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ । ମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ରଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ, ଭଲ ଗୃହ ଓ ଦୁଃଖ-ଦ୍ୱେଷ ଉପରେ ଜୟ ଆଣନ୍ତୁ । ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ ଜ୍ୟୋତିରେ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସହ ଆଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଯେ ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଓ ଦାନ ଦେଇ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ସମ୍ମାନ, ଧନ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ସଫଳ ହୁଏ । ଆଗ୍ନିଙ୍କ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ, ଶକ୍ତି ଓ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଦା ଚେତନା ଆଣନ୍ତି । ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଆକୃତି ଗୋଡ଼ା ଦୌଡ଼ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତି, କ୍ଷୁରର ଜିଭା ପରି ଲକଡ଼ାକୁ ଗଳାଇ ଦେଉଛି । ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଓ କ୍ରମାଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି । ଆଗ୍ନି, ବୃଷଭ ପରି ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଦିନ ଓ ରାତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲାଲ ଆଲୋକରେ ଅମର ରହନ୍ତି । ତାଙ୍କର ନୂତନ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ୟୋତି ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି । ସେ କେବେ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଘୋଡ଼ା ଚଲାନ୍ତି, କେବେ ସ୍ତୁତିରେ ଚଳାନ୍ତି, କେବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକି ମେଘରେ ବର୍ଷା ଆଣନ୍ତି, କେବେ ମାରୁତମାନଙ୍କୁ ତିଆରି କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଗ୍ନି ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦ୍ରୁତ । ଏହି ଆଗ୍ନି, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜାର ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହି ଅମର ଜାତବେଦାସ୍ ଗୃହେ ଅତିଥି ପରି ଆସନ୍ତି, ସକାଳ ଦିନେ ଧନ ଦେଉଛନ୍ତି । ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଆଲୋକରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅବିନାଶୀ । ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ରାଜା ପରି ଶକ୍ତି ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଯେ ଆଗ୍ନି ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ମନ ଉପରେ ଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଆଗ୍ନି ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଦୂତ ପରି ଉପହାର ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ନ୍ତି । ତାଙ୍କର ମଧୁର ଜ୍ୱାଳା ପାଇଁ ସେମାନେ ଆଗ୍ନିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବା ବାୟୁ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଚୟନ କରନ୍ତି । ଆଗ୍ନି ଅନ୍ତେ ଆମକୁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଶତପୁତ୍ର ସହ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ପାରିବା । ଏହି ଆଗ୍ନି, ଯୁବ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଅନୁଗ୍ରହଶୀଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଦେଉଥିବା, ଅବିନଶୀ । ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରାଚୀନ ଧନ ସଂଗୃହୀତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତାଙ୍କରେ ବିଲୀନ । ସେ ଦାନର ରଥଚାଳକ ଭାବେ ବସି, ଚତୁର ଜାତବେଦାସ୍ ଭାବେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି । ଯେ ଆଗ୍ନି ଆମକୁ ହାନି କରିବାକୁ ଚାହେ, ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କର । ଯେ ଉତ୍ସର୍ଗ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ଆଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ଅମର, ଧନୀ, ଯଶସ୍ବୀ ହୁଏ । ଆଗ୍ନି, ଆମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂର କର, ଆମ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କର, ଆମ ଇଛା ପୂରଣ କର । ଆମେ ତୁମ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅକ୍ଷୟ ଯଶ, ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ । ନୂତନ ସ୍ତୁତି ସହିତ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦେଇ ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଚାହିଁଲେ । ଏହି ଦେବ ହୋତା, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶ୍ୟାମ ଭାଗ ଥିବା, କାଠ ଭାଙ୍ଗି ଆସନ୍ତି । ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଅମୃତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ କନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଧ୍ଧ । ତାଙ୍କର ଜ୍ୱାଳା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚାଲିଥାଏ, ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିରେ ଲକଡ଼ାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି । ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଭୂମିରେ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ମେଘର ଶୀର୍ଷ ଉପରେ ଚମକିଥାଏ । ପରେ ତାଙ୍କର ଜିଭା ତୀବ୍ର ଭାବେ ଆଗେ ବଢ଼ି, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱାଳା ପ୍ରସାରିତ କରେ । ଆଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ଦୁର୍ଦମ୍ୟ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାନ୍ତି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହି ଦେଉଛି । ଏହି ଭାବେ ଆଗ୍ନି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ, ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ । ସେ ଦାତା, ରକ୍ଷକ, ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଜଗତ୍କୁ ଧନ, ଶୁଭ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନି ।