ଏକ ସମୟର କଥା, ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁରୀ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଯାନ ଦୌଡ଼ରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଋଷି ଅତ୍ରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିପାରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧୁ ଭରିଥିବା ମୃଦୁ ଓ ପୋଷକ ପାନୀୟ ଭର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ ପାକା ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଥିଲା। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଦେବାର ଦାତା ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଓ ଦୟାଳୁ ଥିଲା। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ତୁତିଗାଥା ରଚନା କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ, ଏହି ଆଶା ନେଇ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହିଭଳି ଦିନେ ଋଷି ଅତ୍ରି ଆକାଶକୁ ଦେଖି ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ଆଜି ଆପଣମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣନ୍ତୁ।” ସେ ଆଉ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ନାସତ୍ୟ, ଆପଣମାନେ କେଉଁ ଜନମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି? କେଉଁ ନଦୀମାନେ ସହିତ ଆସୋସିଏଟ୍ କରୁଛନ୍ତି?” ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ କାହାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କାହାଠାରେ ଯାଆନ୍ତି, କାହା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ରଥ ଯୋଗ କରନ୍ତି, କାହାର ସ୍ତୁତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଆଶା କରି ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଏମିତି ଲୋକ ହେଉ, ଯାହାକୁ ଆପଣମାନେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି।” ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ଏମିତି ଦୟାଳୁ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ନଗରବାସୀ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ନଗରକୁ ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଚୋରକୁ ସେମାନେ ସିଂହ ପରି ତାଙ୍କ ଗୁହାରୁ ଧରି ନେଇଥିଲେ। ଜରାବସ୍ଥାର ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଅସୁସ୍ଥତାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଯୁବକ କରିଦେଇ, ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ଋଷି କହିଲେ, “ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଗୀତିକାର, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମହିମା ପାଇଁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦିତ। ଏବେ ମହାନ ଦାତା ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ଆସନ୍ତୁ ଓ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସବୁଠାରୁ ଦାନଶୀଳ? କିଏ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଋଷି? କିଏ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଓ ଅଶ୍ୱ ଜିତିଥାଏ?” ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କର ରଥ ସବୁ ରଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆଶାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉଠା ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ଆଶା କଲେ, “ଆମର ମଧୁ ଭଳି ମୃଦୁ ସ୍ତୁତି ଆପଣମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ଦୟା ଓ ଦାନରେ ଆସନ୍ତୁ, ବାଜ୍ ପରି ଦୟା କରନ୍ତୁ।” ଯେତେବେଳେ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ଏହି ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦାନଶୀଳ ହାତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ତାଙ୍କର ଦାନ ଅଧିକ ହେଉ। ଏହିପରି, ଗାୟକ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନ-ଦାୟକ ରଥକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସୁଶୋଭିତ କରି, ମୃଦୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଓ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଖୁସିରେ ଆସିଥିଲେ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନେଇ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନ ଏବଂ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ରହିଥିଲା। ଚିତ୍ରିତ ହରିଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଚିତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟାଇଥିଲା। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ସଚେତନ ମନ ଓ ରଥ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ନେଇ, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁଷାର ଲଗା ଘୋଡ଼ା ଆସୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭଲ ଭାବନା ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ପାନୀୟ ପାଇଁ ଆଣୁଥିଲେ। ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା—“ହେ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ଦେରି କରନ୍ତୁନାହିଁ, ବିପକ୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆସନ୍ତୁ, ଆମ ମୃଦୁ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଯଜ୍ଞରେ ଗାୟକ ଉଜ୍ୱଳ ସ୍ତୁତି ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ସ୍ତୁତିକାରଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ଉଷା ଆସିଲା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା, ଅମରମାନେ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କର ଧନ-ଦାୟକ ରଥକୁ ଯୋଗ କରିଦେଲେ। ଅଗ୍ନି ଉଷା ସହିତ ପ୍ରଭାତରେ ଉଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କର ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ଏବେ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ତାଙ୍କର ରଥ ସହିତ ଉଷ୍ଣ ପାନୀୟ ଆଣି ଆସନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଥ ବାଧା ହୁଏନାହିଁ। ଦିନ ଓ ରାତି, ସହାୟତା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ଆସନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ, ଏହି ଘର ତାଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ମହାକାଶ, ପାହାଡ଼, ଓ ଜଳରୁ ପୋଷଣ ଓ ଶକ୍ତି ନେଇ ଆସନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କର ନୂତନ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଚାଲିବା, ଧନ, ବୀର ଓ ଅମର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଉ। ପ୍ରଭାତରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ପୂଜା ଦିଅ। ଲୋଭି ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ପାନ କରାଅ। ପୂର୍ବପୁରୁଷ କବିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ ଯଜ୍ଞ କର, ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅନୁଗ୍ରହ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଗରୁ ଥିବା ପୂଜକ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ। ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଦେହୀ, ମଧୁ ରଙ୍ଗର, ଘୃତ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ତାଙ୍କର ରଥ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିଲା। ଚିନ୍ତା ଓ ପବନ ଭଳି ତେଜ, ସମସ୍ତ ବିପଦ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯାଉଥିଲେ। ଯିଏ ନାସତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକେ, ସେ ବିଭାଗରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ସେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନକୁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ, ଉଜ୍ୱଳତାରେ ସର୍ବଦା ଉନ୍ନତ ହେଉନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କର ନୂତନ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁପଥ ପାଇଁ ଆମେ ଯାଉ, ଧନ, ବୀର ଓ ଅମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ଦେରି କରନ୍ତୁନାହିଁ, ହଂସ ପରି ଦବା ହୋଇଥିବା ସୋମ ପାନୀୟ ପାଖକୁ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ହରିଣ, ଗାଈ ଓ ହଂସ ପରି, ଦବା ସୋମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ଅଶ୍ୱଦାତା, ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ହଂସ ପରି ଦବା ସୋମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଅତ୍ରି ବିପଦରେ ପଡ଼ି, ଜନନୀ ପରି ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ବାଜ ପରି ତେଜରେ ନୂତନ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ଖୁସି ଆଣି ଆସିଥିଲେ।