ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗଦେଇଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—“ହେ ପୁରନ୍ଧି, ଆମ ରଥକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଇନ୍ଦ୍ର! ଆମେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମହିମା ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୋତେ ନମନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ତାଙ୍କର ହୃଦୟର ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି, ତେମ୍ବେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଆସିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ—ସେ ଧନର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝନ୍ତି, ଧନ ଦେଇଥିବା, ଏବଂ ମଧୁର ସୋମର ଆସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜଳନ୍ତ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। “ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହେ ହରିବା, ତୁମ ପାଇଁ ସୋମ ଉପରେ ଉଠୁଛି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି। ରାଜା, ତୁମ ପଛରେ ଆମେ ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ,” ଭକ୍ତମାନେ କହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଚିନ୍ତାରେ ଗାୟକଙ୍କ ମନ ଚକ୍ରାକାର ଚକ୍ର ଭଳି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, କାରଣ ସେ ଅବରୋଧ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ଗାୟକ ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗାୟକ ଏକ ପାଷାଣର ଭଳି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱର ଉପସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ। “ହେ ଦାନଶୀଳ, ବାମ ହାତରେ ଦାନ ଦିଅ, ଡାହାଣ ହାତରେ କିଛି ବି ରଖିବା ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷଭ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ଦୁଇ ଧୂସର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ମହାଶକ୍ତି ଏବଂ ରଥର ମାଲିକ ଭାବେ ଧନ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ। ତିନି ଶତ ସାଥୀ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ଯୁତ କରାଯାଏ, ସେଠି ଯୁବକମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାରୁତମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବା ଏକ ମହାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିଲା—ଅଘ୍ରାନ୍ତ ଘୃତ ଦେଇ ଦେହ ଚିତା, ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଝୁକିଛି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଉଷାମାନେ ଆଲୋକିତ ହେଉଛନ୍ତି; “ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ଚାହୁଁଛି,” ତେଁ କହିଲେ। ଅଗ୍ନି ଜଳି ଉଠିଛି, କୁଶ ଛାଡ଼ିଯାଇଛି, ପାଷାଣ ତିଆରି, ସୋମ ଚାପାଯାଉଛି; ପାଷାଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ପୁରୋହିତ ନିବେଦନ ନେଇ ଧାରାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏଠି ବଧୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ଆସୁଛନ୍ତି, ରାଣୀ ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଛନ୍ତି; ରଥର ଧ୍ୱନିରୁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ପ୍ରଶଂସାରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜା କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋମାତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ପିଉନ୍ତି; ସେ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ରସର, ସେ ସର୍ପକୁ ବଧ କରନ୍ତି, ସେ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନାମଧାରୀ। ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥାଏ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବି ଜୟୀ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପାସକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରିୟ। “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ବିଶାଳ ମୁଖ, ଧନ ଦେବାରେ ଦାନଶୀଳ, ଶତଶକ୍ତି, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମହିମା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାସନ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଅ।” ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଏବଂ ପୋଷଣ, ସେ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ରୁତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅଜୟ ମହିମାକୁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ହେ ପାଷାଣଧାରୀ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତୁମେ ଦୁଇ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମଙ୍ଗଳ ବିତରଣ କର। “ଏବେ, ହେ ବୃତ୍ରସୁଦନ, ତୁମେ ଯେଉଁ କୌଶଳ ଧାରଣ କର, ସେ ଆମକୁ ବୀରତ୍ୱ ଦିଅ, ଆମକୁ ଶୂରବଳ ଦିଅ।” “ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ, ହେ ଶତଶକ୍ତି, ତୁମ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ଭଲଭାବରେ ରକ୍ଷିତ ହେଉ, ହେ ବୀର, ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଉ।” “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଯେଉଁ ଚମତ୍କାରିକ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଆମକୁ ସେ ଧନ ଦିଅ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଧନ ଆଣିଦିଅ।” “ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବିଥିବା ଦିଅ, ହେ ଦାନଶୀଳ, ଆମ ଜରୁରତ ପାଇଁ ଆଣିଦିଅ।” ତୁମର ଦାନ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାନ ମନସିକତା ସହିତ, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ବି ଜୟ କର, ଆମକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଅ। ଦାନଶୀଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କର ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ପୁରାତନ ଗୀତ ଅନେକ ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କବିତା, ଏହି ସ୍ତୁତି ଗାଉଅ, ପ୍ରାର୍ଥନାଧାରୀ ପାଇଁ ତିନିଟି ସଙ୍ଗୀତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତିନିଟି ସଙ୍ଗୀତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। “ପାଷାଣ ସହ ଆସ, ସୋମ ଚାପିତ ପିଉ, ହେ ସୋମର ନାଥ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃତ୍ରସୁଦନ।” ପାଷାଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ସାହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ସୋମ ଚାପିତ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃତ୍ରସୁଦନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଡାଉଛି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାସ୍ତୁତି ସହିତ, ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ; ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃତ୍ରସୁଦନ। ତ୍ୱରିତ, ବଜ୍ରଧାରୀ, ବଳଶାଳୀ, ବିଜୟୀ, ପ୍ରଭାବୀ, ରାଜା, ବୃତ୍ରସୁଦନ, ସୋମପାନୀ; ଦୁଇ ଧୂସର ଘୋଡ଼ା ଯୁତ କରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୋମ ଚାପାରେ ଆସ, ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ। ଏବେ ଏକ ଦୈତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଭେଦ କରି ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ମାୟା ଯେତେବେଳେ ଆକାଶରୁ ଅବତରିଲା, ଅତ୍ରି ଚତୁର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମଣ ସହିତ ଲୁଚିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଖୋଜି ପାଇଲେ। “ତୁମ ରୋଷ ଏଠାରେ ଆମ ଉପରେ ନ ପଡ଼ୁ, ଭୟ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ ଆମକୁ ଦୂରେ ନଖେଉ। ତୁମେ ମିତ୍ର, ତୁମ ଦାନ ସତ୍ୟ, ଭାରୁଣ ରାଜା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।” ପୁରୋହିତ ପାଷାଣ ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଅତ୍ରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକାଶରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କଲେ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ମାୟା ଦୂର କଲେ। ଦୈତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧକାର ଦେଇଥିଲେ—ଅତ୍ରି ସେଇ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। “ହେ ମିତ୍ର ଓ ଭାରୁଣ, ଆପଣମାନେ କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ—ସ୍ୱର୍ଗର ମହାନତ୍ୱ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ଶକ୍ତି, କିମ୍ବା ସତ୍ୟର ଆସନରୁ? ଗୋମାନ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମାନ୍ୟକୁ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେପରି ଆମକୁ ଆପଣମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।