ଏହି ଉତ୍କଳିତ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ଅନୁସୃତିରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜା, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିର ବିରାଟ ରୂପ ଉତ୍କଳିତ ହେଉଛି। ଏଠି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁଝୁ ଏହିପରି କହେ: "ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ, ସୂର୍ୟର ନାଥ ପାଇଁ," ସେ ଏକ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦେଇ ଲାଭ ପାଇଁ ସହଯୋଗୀ ଦେଇଥାଏ, ଅମରତ୍ଵ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶକ୍ତି ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଦାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ସେମାନେ ସୋମ ରସର ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ରୂପରେ ପ୍ରବଳ ହୁଅନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଅଶ୍ୱମେଧରେ ଏକ ଶତ ଦାନ ସହିତ, ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅମର ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଜଳି ଉଠି ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଆକାଶକୁ ଚମକେଇ, ପ୍ରଭାତକୁ ଦେଖି, ଦୂର ଦିଗରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଅଂଶ ଚାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଘୃତ ନେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଜଳିବା ସମୟରେ ଅମରତ୍ଵର ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି; ଯଜ୍ଞକୁ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ମିଶି, ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଧନ ଦେଇ, ଅଗ୍ନି ପ୍ରଥମ ଅତିଥିକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ବଡ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର; ତୁମର ଉଚ୍ଚ ମହିମା ଆମ ହେଉ; ଆମକୁ ଦୃଢ ଜନ୍ମଜାତ ବନ୍ଧନରେ ଏକତ୍ର କର, ଆମକୁ ଦୃଢ କର, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଦଢ଼ି ହୁଅ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜଳି ଉଠି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୁମର ଚମତ୍କାର ପ୍ରଶଂସା କରିଛି; ତୁମେ ଗୌରବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଷ୍ଣ, ଯଜ୍ଞରେ ଜଳି ଉଠିଛ। ଅଗ୍ନି, ଜଳି ଉଠି ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ନେଇଯିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଉଛ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହବିର ଧାରକ। ଶୁଧ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପଣ ଓ ସମ୍ମାନ କର; ତାଙ୍କୁ ହବିର ଧାରକ ଭାବେ ଚୟନ କର। ଏଠି ଆର୍ୟମାନ୍ ତିନି ରୂପରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ପିତା; ତିନିଟି ଚମକୁଥିବା ଲୋକକୁ ସେ ଆକାଶରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମାରୁତମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ତୁମେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କର ଋଷି ଓ ଦୃଢ ନାୟକ। ମାରୁତମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଯିଏ ଚାପି ହୋଇଥିବା ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି, ସେ ତରଜା ନେଇ, ତାଲ ମାରି, ସର୍ପକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ବିଶାଳ ଜଳର ଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ମାରୁତମାନେ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ପିବାର ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଥିଲେ—ସେ ସର୍ପକୁ ହତ୍ୟା କରି ଏହା ପିଥିଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଭାଗ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବାମାନେ ବନ୍ୟ ପଶୁ ପରି ଥିଲେ; ସେ, ଅଭୟ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦାନବକୁ ନିଶ୍ୱାସ ଦେଇ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇଚ୍ଛା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ସୋମ ପିବାର ଅଧିକାର ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସେଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞାରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ। ଏହି ଦୟାଳୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତରଜା ଦେଇ ନବେ ଏବଂ ନବେ ଦୃଢ ପୁରକୁ ଏକାଠି ଭାଗ କରିଥିଲେ; ମାରୁତମାନେ ସଭାରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ମିତ୍ରତ୍ବ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଏକ ଇଚ୍ଛାରେ ତିନି ଶତ ମହିଷକୁ ଦହିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ତିନି ସଭାରେ ବୃତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରି ସୋମ ପିଥିଲେ। ଏହି ଦୟାଳୁ ଏକ କ୍ଷତି ନ ଚାହିଁ, ତିନି ଶତ ମହିଷ ଓ ତିନି ସଭାର ସୋମ ନେଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହିପରି ପୁରୋହିତକୁ ଡାକିଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସର୍ପକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଉସନା, ପ୍ରବଳ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ସୁକ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆସି, କୁତ୍ସା ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରି, ସେମାନେ ସୁଷ୍ଣକୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ। କୁତ୍ସା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ରକୁ ଆଗକୁ ଘୁଅଇ ଦେଇ, ନୂତନ ପଥ ଖୋଲି ଦେଇଥିଲେ; ନାକ ନଥିବା ଦାସ୍ୟୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇ ହତ୍ୟା କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଷା ଦେଉଥିବାମାନେ ଘର ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ଷ୍ଟୋତ୍ରମାନେ, ଗାଏର ମହିଷ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ; ବୈଦଥିନା ପାଇଁ ତୁମେ ପିପ୍ରୁକୁ ଦମିଥିଲେ। ଋଜିଶ୍ୱନ ତୁମକୁ ମିତ୍ର କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଭାଗ ପକାଇ ତାଙ୍କର ସୋମ ପିଥିଲେ। ନବଗ୍ବମାନେ ସୋମ ଚାପି ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଦଶଗ୍ବମାନେ ଷ୍ଟୋତ୍ର ସହିତ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ବିସ୍ତୃତ ପଶୁପାଳ ଅଛି, ତଥାପି ଆଶାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଲି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୟାଳୁ ଦେବତା, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, କିପରି ତୁମର କୌଶଳ ଆମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି? ଏବଂ ତୁମେ କଣ ନୂତନ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବା? ଏହାକୁ ଏବେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ପ୍ରକାଶ କର। ସମସ୍ତ ଏହି ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କରିଛ; ଜନ୍ମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ; ତୁମେ ତରଜାରେ ଯେଉଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ କେହି ମେଳାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ରଚିତ ଷ୍ଟୋତ୍ରଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ଯେଉଁ ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସେଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏକ କୁଶଳ କାରିଗର ଭଲ ପୋଶାକ ତିଆରି କରିଥିବା ପରି, ଜ୍ଞାନୀ ତୁମ ପାଇଁ ଧନ ଚାହିଁ ରଥ ତିଆରି କରିଛି। ଏଉଁଠାରେ କେଉଁ ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିଛି, ଯିଏ ନିଜ ରଥରେ ସହଜରେ ବସି, ବୟସ୍ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଛି? ସେ, ତରଜା ଧାରୀ, ଚାପି ହୋଇଥିବା ସୋମ ଚାହିଁ, ଦୟାଳୁ ଘରକୁ ଅନେକ ମାନେ ଡାକି ଆସନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପଥ ଚାହିଲି, ଧନ ଦେଇଥିବା ନାୟକର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆସନ ଚାହିଲି; ଅନ୍ୟମାନେ ପଚାରି, ସେମାନେ କହିଲେ: "ଆମେ ଖୋଜି, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମିଳିଛି।" ଏବେ, ସୋମ ଚାପିବାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏବଂ ଆମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପସନ୍ଦ କରିଛ, ସେଗୁଡିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛୁ। ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣିଥାଏ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଶୁଣିଥାଏ; ଏହି ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତ ଦଳର ନାଥ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ଜନ୍ମରୁ ତୁମେ ମନକୁ ଦୃଢ କରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର; ତୁମେ ଏକା, ଶୋଭିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲେ, ଅନେକଙ୍କ ବିପରୀତରେ।