ଏକ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାନ ଏବଂ ହବିର୍ବାହକ ଭାବରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଆସି ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହୋତାର୍ ଭାବରେ ବାଛିଲେ। ତା’ପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, ସୋମ ଚାପିଥିବା ଉପାସକଙ୍କୁ ଏକ ଦୌର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ବସନ୍ତୁ। ଏହିପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି, ହଜାରହଜାର ବିଜୟୀ, ଯଜ୍ଞ କ୍ରମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଦୂତ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ସବୁଠୁ ନବୀନ, ହବି ବାହକ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ବସାଇଦେଲେ। ଯଜ୍ଞ ନିଜ ଗତିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆସୁ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କୁଶ ବିଛାଇ ଦିଅ। ଏଠାରେ ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥି ସହିତ ବସନ୍ତୁ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ଦୟାଳୁ, ଅବିନାଶୀ, ମହାନ ଦାନଦାତା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ତିନି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବୃଷ୍ଣି ଗୋତ୍ରର ଅଗ୍ନି, ଦଶ ହଜାର ସହିତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ତିନି-ଲାଲ ଅଗ୍ନି ସବୁଜ୍ଞାନୀ। ଯିଏ ମୋତେ ଏକ ଶତ ବିଶି ଗାଈ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଟ୍ରୟାରୁଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର କୃପା ନୂତନ ଟ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ମୋତେ ଅନେକ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଟ୍ରୟାରୁଣ ପୁରାତନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୋତେ ମହିମା କରନ୍ତି। ଯିଏ ମୋତେ କହନ୍ତି, “ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ନାଥ ପାଇଁ,” ସେ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ପାଇଁ ସାଥୀ ଦେଇଥିବା, ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା। ଯାହାଙ୍କର ଶତ ଦାନଶୀଳ ଅଗ୍ନିମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧର ଉପହାରକୁ ସୋମ ରସ ପରି ତୀବ୍ରତାରେ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧରେ ଶତ ଉପହାର ସହିତ ମହାନ ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅମର ରହନ୍ତି। ଏହିପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଶିଖାରେ ଆକାଶରେ ଦିଗବିଦିଗ୍ ଆଲୋକ ଛଡ଼ାନ୍ତି, ପ୍ରଭାତକୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ହବି ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଘୃତ ସହିତ ଆଦରରେ ଆସନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେବାବେଳେ ଅମରତ୍ୱ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କ ସହ ଶ୍ରେୟସ୍ କାମନାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅତିଥିକୁ ଆଦର କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଛି ଯେ, ସେ ମହା ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଆମର ହେଉ, ଆମକୁ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ବାନ୍ଧନ୍ତୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଦଢ଼ି ହୁଅନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଦୀପ୍ତିକୁ ମୁଁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ସେ ଗୌରବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭ, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ। ଡାକାଯାଇଥିବା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ନେଇଆସନ୍ତି, କାରଣ ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ହବିର୍ବାହକ। ପବିତ୍ର ମନୋଭାବରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଉପହାର ଦିଅ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହବିର୍ବାହକ ଭାବରେ ବାଛ। ଏହି ସମୟରେ ଆର୍ୟମାନ୍, ମାନବଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ପିତା, ତିନି ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ସେ ତିନିଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକକୁ ଆକାଶରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିର ମାରୁତମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଋଷି ଏବଂ ସ୍ଥିର ବୀର। ମାରୁତମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯିଏ ସୋମ ପିତେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ସେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିର ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସର୍ପକୁ ହତ କଲେ ଏବଂ ବିଶାଳ ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ମାରୁତମାନେ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମ ପିଉନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ଉପହାର ସେ ମାନବ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ—ସେ ସର୍ପକୁ ହତ କଲେ ଏବଂ ଏହି ସୋମ ପିଲେ। ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀ ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଭୟରେ କାପୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂର କଲେ; ସେ ଅଭୟରେ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଦାନବକୁ ହତ କଲେ। ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦୟାଳୁ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ପାନର ଅଧିକାର ଦେଲେ, ଯେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ହରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହି ଦୟାଳୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ସହିତ ନବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ମାରୁତମାନେ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ୍ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲେ। ମିତ୍ରତ୍ୱ ପାଇଁ ମିତ୍ର ଭାବେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ତିନି ଶତ ମହିଷକୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମାନବମାନେ ସହିତ ତିନି ଯଜ୍ଞରେ ବୃତ୍ରକୁ ହତ କରି ସୋମ ପିଲେ। ଦୟାଳୁ ଇନ୍ଦ୍ର କିଛି କ୍ଷତି ଚାହାନ୍ତିନଥିଲେ, ତିନି ଶତ ମହିଷ ଏବଂ ତିନି ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ସର୍ପକୁ ହତ କରିଥିଲେ। ଉଷଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆଣିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ସାହିତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆସିଲେ; ଏଠି ସେ କୁତ୍ସା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶୁଷ୍ଣକୁ ବିନଶ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କୁତ୍ସା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ରକୁ ଆଗକୁ ଘୁରାଇଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ପଥ ଖୋଲିଦେଲେ; ନାକ ନଥିବା ଦାସ୍ୟୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀ ଦେବାଳୁକୁ ଦୂର କରାଗଲା। ସ୍ତୁତିମୟ ଗୀତ ଗାଈ ମାନଙ୍କ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କଲା; ବୈଦଥିନ ପାଇଁ ସେ ପିପ୍ରୁକୁ ଦମନ କଲେ। ଋଜିଶ୍ୱନ ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ର କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପାଇଁ ଭାଗ ରନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ସୋମ ପିଲେ। ନବଗ୍ୱମାନେ ସୋମ ଚାପି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଦଶଗ୍ୱମାନେ ମଧୁର ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ଯଦିଓ ଲୁଚିଥିଲା, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଖୋଲିଦେଲେ। ହେ ଦୟାଳୁ, ତୁମ ଅନେକ କୃତ୍ୟ ଜାଣି, କିପରି ମୁଁ ତୁମର କୃତ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି? ଏବଂ କେଉଁ ନୂତନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରିବେ?