ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ମଧୁର ଭାଷାର ହୋତାର ଅଗ୍ନି, ଦୀପ୍ତିମାନ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ କୃପାଳୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁନ୍ତୁ, ଆମ ଉପରେ ଧନ ଓ ପୁଣ୍ୟ କୀର୍ତିର ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ କରନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଆମର ନୈବେଦ୍ୟ ବାହକ—ତେଣୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଅଜୟ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱର ଦିଅନ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଇଥାନ୍ତି ଯେଉଁଠି ସେ ଅଧିପତି ହୁଏ। ଅଗ୍ନି ଏକ ସତ୍ୟ ଅଧିପତି ଦିଅନ୍ତି, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ତିବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି, ଅଜୟ ଏବଂ ବିଜୟୀ ନାୟକ ଦିଅନ୍ତି। ଯାହା କି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା, ହେ ଅଗ୍ନି, ବଡ଼ ସ୍ତୁତି ସହିତ, ତୁମ ପାଇଁ; ରାଣୀ ପରି ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ତୁମଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ତୁମର ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତୁତିମାନ୍ତ୍ର ଶିଳାର ଧ୍ୱନିପରି ପ୍ରଚାରିତ ହୁଏ; ତୁମର ଗର୍ଜନ ସ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଏ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଧନ ଆଶା କରି, ତୁମକୁ, ହେ ପ୍ରବଳ ଅଗ୍ନି, ସ୍ତୁତି କରିଛି; ତୁମେ ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ନିରାପଦ ଭାବେ ନେଇଯିବ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଅଗ୍ନି, ହେ ପବିତ୍ର, ତୁମର ଉଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଓ ଦିବ୍ୟ ମଧୁର ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଆସନ୍ତୁ ଓ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ହେ ଉଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରକାଶିତ, ଦେବତାମାନେ ଆମ ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆଣ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆମେ ତୁମକୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି, ବଳିଦାନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ମହାନ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ବାହକ ଭାବରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛୁ। ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଆସ, ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଆମେ ତୁମକୁ ହୋତାର ଭାବେ ବାଛିଛୁ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ସୋମ ଚାପିଥାଏ, ସେହି ଉପାସକଙ୍କୁ ବୀରତା ଦିଅ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ବସ। ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି, ହଜାର ଜୟକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଧାରଣ କର, ଦେବତାଙ୍କର ଦୂତ ଓ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ। ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜାଣିଥିବା, ସବୁଠୁ ଅପରିପକ୍ୱ, ନୈବେଦ୍ୟ ବାହକ, ଦେବ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ରଖ। ବଳିଦାନ ତାହାର ଗତି ଅନୁସରି ତୁମଠାରେ ପହଁଚୁ, ହେ ସବୁଠୁ ଦେବତ୍ୱମୟ; ଦେବତାମାନେ ବସିବାକୁ ପବିତ୍ର କୁଶ ପତ୍ର ବିଛା। ଏଠାରେ ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦଳ ସହିତ ବସନ୍ତୁ। ମୁଁ ଦାନଶୀଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ କେବେ ଅସଫଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରବଳ ଅସୁର, ଅତି ଦାନବୀର, ଗୋଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ତିନି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି, ଦଶ ହଜାର ସହିତ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ ମୋତେ ଏକ ଶତ ବିଶି ଗାଈ ଓ ଭଲ ଯୁତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି, ସେହି ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ବଳଶାଳୀ—ତୁମେ ତ୍ରୟାରୁଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏପରି ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ତୁମର କୃପା ନବୀନ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯିଏ ମୋତେ ବହୁ ସ୍ତୁତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ତ୍ରୟାରୁଣ ପୁରାତନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମହିମା କରନ୍ତି। ଯିଏ କହନ୍ତି, ‘ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଧିପତି ପାଇଁ’, ସେ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ପାଇଁ ସାଥୀ ଦିଅନ୍ତି, ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦାନରେ ପ୍ରେରିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ସୋମ ରସ ପରି ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଏକ ଶତ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧରେ, ବିରାଟ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅମର ଏବଂ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ଅବିନାଶୀ। ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ ତାଙ୍କର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ପ୍ରଭାତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବତାମାନେ ନୈବେଦ୍ୟ ଆଶା କରି ଘୃତ ସହିତ ଆସନ୍ତି। ତୁମେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଅମରତ୍ୱ ଉପରେ ଶାସନ କର, ନୈବେଦ୍ୟକାରୀଙ୍କୁ କୁଶଳ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଧନ ଦିଅ, ଅତିଥି ଆଗମନରେ ଆଦର ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ମହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା ଆମର ହେଉ, ଆମକୁ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପ୍ରୀତିରେ ଏକତ୍ର କର, ଆମକୁ ଭଲ ଯୁତ କର, ତୁମର ପ୍ରଭାବରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିରୋଧରେ ଦଢ଼ ହୁଅ। ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୁମର ଉଜ୍ୱଳତାକୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ; ତୁମେ ମହାବଳଶାଳୀ, ସ୍ତୁତିର ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ବଳିଦାନରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ। ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି, ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ, ଦେବତାମାନେକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ନେଇଯାଅ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନୈବେଦ୍ୟ ବାହକ। ଶୁଦ୍ଧ ମନୋଭାବରେ ବଳିଦାନରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର, ତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ବାହକ ଭାବେ ବାଛ। ଆର୍ୟମାନ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ତିନି ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମାରୁତମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କର ଋଷି ଓ ଦୃଢ଼ ବୀର। ମାରୁତମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ସୋମ ରସରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସେ ବଜ୍ର ଧରି ସର୍ପକୁ ଘାତ କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ମାରୁତମାନେ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭଲ ଚାପା ହୋଇଥିବା ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ; ଏହି ଅର୍ପଣ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ମିଳିଲା—ସେ ସର୍ପକୁ ଘାତ କଲେ ଓ ସୋମ ପିଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଭୟରେ କାମ୍ପୁଥିବା ମାନେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ପରି ହେଲେ; ଭୟହୀନ ଇନ୍ଦ୍ର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦାନବକୁ ଘାତ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନଶୀଳ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ ପାନ କରିବା ଅଧିକାର ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହରିତ ଘୋଡ଼ା, ସଦା ଅଗ୍ରଗାମୀ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦାନଶୀଳ ବଜ୍ରଧାରୀ ଏକ ସହ ନବତି ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ମାରୁତମାନେ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ୍ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଭାରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲେ। ମିତ୍ରତା ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତିନି ଶତ ମହିଷକୁ ଉଁଜିଦେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ତିନି ସଭାରେ ବୃତ୍ର ଘାତ ପାଇଁ ସୋମ ପିଲେ।