ପୁରାତନ ସମୟରୁ ଘର ଘରରେ ମାନବ କୁଳଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅତିଥିର ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ କେଶ, ଘରର ମାଲିକ ଭାବ, ବିଶାଳ ତେଜସ୍ବୀ ରୂପ ଏବଂ ଅନେକ ଆକୃତି ଆଗ୍ନେୟ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ । ସେ ଧନ ଦାତା, ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା, ସ୍ୱୟଂନିର୍ଭର ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଶତ୍ରୁ । ମାନବ କୁଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କ୍ରିୟାର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକଶୀଳ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଅଗ୍ନି ଲୁକାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତର ତେଜରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି । ଅଗ୍ନି ଦୃଢ଼ ଥାମ ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଗୀତ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆମେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅଁ । ଅଙ୍ଗିରସ ଦେବତା, ଆମକୁ ଦୟା କରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅନେକ ଆକୃତି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ । ସେ ଅନେକ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଦେଖାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଅଅପ୍ରତିରୋଧ୍ୟ । ଅଗ୍ନି, ଯେଉଁଠି ସବୁଠୁ ଯୁବ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ନ ଓ ଘୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ଦୟାଳୁ ଓ ଭଲ ଭାବେ ଜଳାଯାଇ, ଦେବମଣ୍ଡଳରୁ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛନ୍ତି । ଉଦ୍ଭିଦ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ମାନବ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନି ନିୟମିତ ଭାବେ ହବି ଉଠାନ୍ତି । ଅଗ୍ନି ଦାନଶୀଳ ଘରର ପୁରୋହିତ, ବେଦୀରେ ତାଙ୍କ ସହ ବଳି ଓ ପୁରସ୍କାର ଯାଏ । ଅଗ୍ନି କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଶୁ ଭଳି ନୂତନ ଭାବେ ଅରଣି ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମାନବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସ୍ଥାୟୀ ସମର୍ଥନ ଓ ନିୟମିତ କ୍ରିୟାର ପାଳନକାରୀ । ଅଗ୍ନି ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧର୍ମ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ଭଳି ଧରିବାକୁ କଠିନ । ଅଗ୍ନି ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦହନ କରିଥିବା, ଚରାଗାହରେ ଗୋମାସା ଭଳି ବିକସିତ । ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଧୂଆଁ ସହିତ ତାଙ୍କ ଶିଖା ସିଧା ଉଠିଯାଏ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଲୋର ଫୁକାରୁଥିବା ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ତେଣୁ ସେ କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦହନ କରନ୍ତି । ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୟା ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଜୟ କରି ମାନବ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବି । ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଏମିତି ଧନ ଦିଅ, ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଜୟୀ, ଓ ଉପଜିବା ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଯାହା ଆମକୁ ସଂଘର୍ଷରେ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ । ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ମହିମା ଓ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଆମେ ଧନ ହାରିବାରୁ ବଞ୍ଚି ଶକ୍ତିର ପଥରେ ଆଗେଇଯିବାରେ ନେଇଯାଅ । ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନରେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଶାସନରେ ଅସୀନ; ତୁମେ ମିତ୍ର ଭଳି ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ । ଯେଉଁମାନେ ଉପହାର ଓ ଷ୍ଟୁତି ଦେଇ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ବଢ଼ାଅ । ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୀତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କ ମହିମା ଆକାଶକୁ ଛୁଏ । ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶିଖା ପ୍ରକାଶମାନ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ରଥ, ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଚମକି ଆଗେଇଯାଏ । ଅଗ୍ନି, ଆମ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଓ ଧନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆମ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଜୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ । ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ, ହୋତା ଭାବେ ବଳବାନ ଓ ବିଜୟୀ ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଶଂସକମାନେ ପାଇଁ ଧନ ଆଣିଦିଅ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଦ୍ଧି ଦିଅ । ସତର୍କ ରକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅବିରତ ଜାଗ୍ରତ, ନୂତନ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଘୃତର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅଗ୍ନି ପୂଜକଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକଟ । ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ, ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ମନୁଷ୍ୟ ତିନି ବେଦୀରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ ସେ ହୋତା ଭାବେ ବେଦୀରେ ବସନ୍ତି । ମା ଦୂଷିତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଦିତ; ଘୃତରେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ, ଧୂଆଁ ଆକାଶରେ ଚିହ୍ନ ହୋଇଉଠେ । ଅଗ୍ନି ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଦୟା କରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଘରେ ଘରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି; ତିନି ଦୂତ ଭାବେ ହବି ଉଠାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ବାଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ବାଛନ୍ତି । ଅଗ୍ନି, ଏହି ମଧୁର ବାଣୀ ଓ ଚିନ୍ତା ତୁମ ପାଖକୁ ଯାଉ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ । ନଦୀ ଓ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ତୁମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉ ଓ ବଢ଼ାଇଦିଅ । ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲୁଚିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ କାଠରେ ଚୁଲି ମାରି ଉଦ୍ଭାସିତ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରସ । ଅଗ୍ନି, ମହାନ, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ, ସତ୍ୟର ବୃଷଭ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ । ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତ ଭଳି, ଶୁଦ୍ଧିତ ଗୀତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ । ସତ୍ୟ ଜାଣ, ସତ୍ୟ ଚାହିଁ, ପୁରାତନ ସତ୍ୟ ଧାରାକୁ ଅନୁସରଣ କର; ମୁଁ କେବେ ବଳ ବା କପଟ ଦ୍ୱାରା ଯିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ—ମୁଁ ଲାଲ ବୃଷଭଙ୍କ ସତ୍ୟ ଖୋଜେ । କେଉଁ ଉପାୟରେ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମର ନୂତନ ସ୍ତୁତିକୁ ଜାଣ? ତୁମେ ଋତୁଜ୍ଞ ଦେବତା, ମୁଁ ଧନର ମାଲିକକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ । ଅଗ୍ନି, ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ତୁମର କିଏ ସେବକ? କିଏ ରକ୍ଷକ, ଧନ ଦେଉଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ? କିଏ ଅସତ୍ୟକୁ ରୋକେ? କିଏ ଧର୍ମବାଣୀକୁ ରକ୍ଷା କରେ? ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସାଥୀ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଯାନ୍ତି; କିଛି ଶୁଭ, କିଛି ଅଶୁଭ; ସେମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିବା, ଧର୍ମର କଥା କହି ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ କଥା କହନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଣାମ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁ, ସେ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଲାଲ ବୃଷଭଙ୍କୁ ପାଳନ କରେ; ନାହୁଷଙ୍କ ବିଶାଳ ଓ ଶୁଭ ନିବାସ ଅବିଚଳ ରହୁ । ଅମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି ସହ କୁହୁଛୁ, ସ୍ତୁତି ସହ ଜଳାଉଛୁ, ଅଗ୍ନି, ସ୍ତୁତି ସହ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ । ଅଗ୍ନି, ଗୀତରେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛୁ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ, ଦେବୀୟ ଧନ ଆଣିଦିଅ । ଅଗ୍ନି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୋହିତ, ଆମ କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜା କରନ୍ତୁ ।