ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରୁ ଏକ ମଧୁର ତରଙ୍ଗ ଉଠି ଆସେ, ଝାଗ ଭରି ହେଉଛି ଏହି ତରଙ୍ଗ, ଏହି ତରଙ୍ଗ ଅମରତ୍ୱ ଆଣିଛି। ଏଠାରେ ଘୃତର ଗୁପ୍ତ ନାମ ରହିଛି, ଏହି ଘୃତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜିହ୍ବା ଭଳି, ଏହା ହେଉଛି ଅମୃତର ନାଭି। ଆମେ ଏହି ଘୃତର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛୁ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଛୁ। ଅନୁପ୍ରେରିତ କବି ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ରକୁ ଶୁଣିଥାଏ, ଚାରିଟି ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଘୋଷଣା କରିଛି। ସେ ବୃଷର ଚାରିଟି ଶିଙ୍ଗ, ତିନିଟି ପାଦ, ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ, ସାତଟି ହାତ ଅଛି। ଏହି ବୃଷ, ତିନିପ୍ରକାର ଅନ୍ତଃସଂଯୋଗରେ ବନ୍ଧା, ଗଞ୍ଜି ଉଠେ। ଏହା ମହାଦେବ, ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଗାଈ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଘୃତକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲେ, ଏହାକୁ ତିନିଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି, ହାତମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଏକ ଭାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଉ ଏକ, ତୃତୀୟ ଭାଗକୁ ଭେନା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଢାଳିଥିଲେ। ଏହି ଝରଣାମାନେ ହୃଦୟରୁ, ସମୁଦ୍ରରୁ, ଶତଗୁଣ ଭାବରେ ବହୁଛି—ଏହି ଝରଣା ଅତି ଦୁର୍ଗମ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ସେହି ଘୃତର ଝରଣା, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ସୁନାର କାଠି ରହିଛି। ଏହି ଝରଣା ଗାଇଁମାନଙ୍କ ପରି, ଦେଖିଲେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଓ ମନ ନେଇ ଛୁଟିଯାଉଛି। ଏହି ଘୃତର ତରଙ୍ଗମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ମୃଗ ପରି ନିଜ ଗୁହା ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଭାବେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଝରଣା ଉତ୍କଳ ନଦୀର ଗର୍ଜନା ପରି, ପବନର ତିବ୍ରତା ପରି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛି; ଏହି ଘୃତ ଝରଣା ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ପରି ପ୍ରତିବନ୍ଧକୁ ଭାଙ୍ଗି, ତରଙ୍ଗରେ ଫୁଲିଯାଉଛି। ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ, ଶୃଙ୍ଗାରିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଘୃତ ଝରଣା ଅଗ୍ନିକୁ ଦୀପ୍ତ କରେ, ଯାହାକୁ ଜାତବେଦାସ୍ ସନ୍ତୋଷର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ସେମାନେ ନବବଧୂମାନେ ପତି ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମ ପିଡ଼ାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ସେଠି ଘୃତ ଝରଣା ବହୁଛି। ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ବହ, ଗୋଧନ ଆଣ, ଆମକୁ ଶୁଭ ଧନ ଦିଅ, ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଘୃତ ଝରଣା ମଧୁରତାରେ ପୁରି ଯଜ୍ଞକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ନିବାସରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ, ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରାଣରେ। ଜଳରେ, ସଭାରେ, ସେମାନେ ଅନୁସୂତ; ଆମେ ସେହି ମଧୁର ତରଙ୍ଗକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ। ଏହିପରି ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ, ଅଗ୍ନି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଛନ୍ତି, ଗାଈ ନିଜ ବଛଡ଼ାକୁ ଯେପରି ନିଝେଇ ପଉଁଛେ, ଶିଶୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଉଡ଼ିଯାଉଛି, ସେପରି ତାଙ୍କର କିରଣ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛି। ଅଗ୍ନି, ପୂଜାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉତ୍ଥିତ; ସେ ସିଧା, ଦୟାଳୁ ମନରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ମହାଦେବ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସଭାର ଉପାସନାକୁ ବନ୍ଧିଦେଉଛ, ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନି ଶୁଦ୍ଧ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୋଭିତ। ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତର ଆହୁତି ବିଜୟୀ, ସେ ନିଜେ ଚମଚରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଉପାସକମାନଙ୍କ ମନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯିଅ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଏ। ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ଉଷା ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ, ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଧୂସର ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ, କାଠରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସପ୍ତ ଧନ ଉଠାଇ, ଅଗ୍ନି ରୁତ୍ବିକ୍ ଉପବେଶନ କରନ୍ତି, ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ। ଅଗ୍ନି ଏହି ଭୂମିର ଗୋଦିରେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ମାତୃକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ, ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଧାରଣ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ। ଏବେ ସମସ୍ତେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନିକୁ, ଉତ୍ତମ ରୁତ୍ବିକ୍କୁ, ଯଜ୍ଞରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଯିଏ ଦୁଇ ଜଗତକୁ ସତ୍ୟରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ଘୃତରେ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାନ୍ତି। ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅଗ୍ନି ନିଜ ଗୃହରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କବିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେ ଅତିଥି, ଶୁଭକାମୀ। ହଜାର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉଛ। ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅତିଥି। ତୁମକୁ, ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ନିକଟ ଓ ଦୂରରୁ ଲୋକମାନେ ଆହୁତି ଆଣନ୍ତି। ଦାନଶୀଳଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଅନ୍ୱେଷଣ କର; ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ତୁମ ମହାନ ଶୁଭ ରକ୍ଷା ଦିଅ। ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଉପବେଶ କର, ଅଗ୍ନି, ଉପାସକମାନେ ଚାରିପାଖରେ। ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶର ପଥ ଜାଣ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ନେବା ପାଇଁ ଆଣ। ଆମେ ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଦ୍ଧ କବି, ବୃଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦେଉଛୁ, ସୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏହି ଦେବତାକୁ, ଯିଏ ସର୍ବତ୍ର ବିସ୍ତୃତ। ଏଠାରେ ଏକ ଯୁବତୀ ମାଆ ଏକ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ସେ ଜାଗ୍ରତ, ଲୁଚିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିଥାନ୍ତି, ସେ ରଥରେ ସାମ୍ନାରେ ଅବସ୍ଥିତ। "କିଏ ତୁମେ, ଯୁବତୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛ?"—ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଗର୍ଭ ଅନେକ ଶରଦ ଧରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେତେବେଳେ ମାତା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମୁଁ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲି, ସୁନା ଦାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ରଙ୍ଗ, ଅସ୍ତ୍ର ବିନା କ୍ଷେତ୍ର ମାପୁଥିବା। ଅମରତ୍ୱ ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷମାନେ କ'ଣ କଲେ, କ'ଣ ପ୍ରଶଂସା? ମୁଁ ଦେଖିଲି ସେ ନିଜ ମାର୍ଗରୁ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ନବଜାତ, ସୁନ୍ଦର ଝୁଣ୍ଡ ସହିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେମାନେ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଫିକା ରଙ୍ଗର ଯୁବତୀମାନେ ମାଆ ହେଲେ। "ମୋ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଗାଈ ଅଛି? ଯେଉଁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଅଟବା ମଧ୍ୟରେ?" ଯେଉଁମାନେ ଧରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନୀ ଗୋବନ୍ଧର ଜନ୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ।