ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—“କିଏ ଆମେ ଗାଇଥିବା ଏହି ସୁନ୍ଦର ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଷ୍ଟୁତିକୁ ଶୁଣିବେ? କିଏ ଏହି ଅମର ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆମ ଷ୍ଟୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ?” ତେବେ ଋଷିମାନେ ଆଶା କରିଥିଲେ—“କିଏ ଦୟା କରି ଆସିବେ? କିଏ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଦୟାଳୁ? ଏହି ଦୂତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟାର ଚୟିତ ରଥ, ଶୀଘ୍ର ଗତିର ଅଶ୍ୱମାନ ରଥ, ତାହାକୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଉତ୍ସୁକ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ଆସନ୍ତି, ସେପରି ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତି। ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦିବ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିପରି ହେଲେ? ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—“ତୁମେ କିପରି ଆସିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ? ତୁମେ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା? ତୁମେ କିପରି ମହା କୌତୁକମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା?” ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ରଥ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ସମୁଦ୍ରରୁ ବାହାରି ଆସିଥାଏ। ସେମାନେ ମଧୁ, ମାନ୍ଥା, ମିଠାର ରସ ରସାୟନ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମାନେ ଶକ୍ତିରେ ରଥକୁ ଏଣ୍ଡି ନେଇଥାଏ। ନଦୀ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମାନେ ରସରେ ସ୍ନାନ କରାଏ, ଲାଲ ଅଶ୍ୱମାନେ ରଥକୁ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚି ନେଇଥାଏ, ଏହି ଅଫଳ ରଥ ଦେବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଅନୁଗତ କରିଥାଏ। ଏଠି, ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଦୟା ଚାହିଁ, ଋଷିମାନେ ଏହି ଭଲ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—“ଗାୟକକୁ ବିସ୍ତୃତ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ, ଆମ ଆଶା ତୁମ୍ଭାରି।” ତେବେ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଆସନ ବିଶିଷ୍ଟ ରଥକୁ ଚାହିଁ, ଗାୟକ ଓ ଦେବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଦାନରେ ଉଦାର ଏହି ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଣନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରଥ ଅଶ୍ୱମାନେ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ଯୋକରେ ଏଣ୍ଡି ରଥକୁ ଆଗେ ନେଇଥାଏ। ଆଜି କିଏ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଅର୍ପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ? ପ୍ରାଚୀନ ସତ୍ୟ ପାଇଁ, ପ୍ରଥମ ଉପାସକ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ନାସତ୍ୟା, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଏହି ବଳିକୁ ଆସନ୍ତି; ମଧୁ ରସର ସୋମା ପାନ କରନ୍ତି, ଉପାସକମାନେ ପାଇଁ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ଆସନ୍ତି, ଏହି ଉପାସନାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଚାହିଲେ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ ନାଭି, ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଏବେ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅନେକ ନାୟକ ସହିତ ଆମ ପାଇଁ ବହୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଗାୟକ ଷ୍ଟୁତି ଗାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି। ଏଠି, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଶ୍ନିତ, ଏହି ଭଲ ଇଚ୍ଛା ଆମକୁ ଆସିବ; ଗାୟକ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ କରିଦିଅନ୍ତୁ, ନାସତ୍ୟା, ଏହି ଆଶା ତୁମ୍ଭାରି। ଏଠି ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ରଥ ଆକାଶର ଶିଖରକୁ ଘେରି ଯୋକ ହୋଇଛି; ତିନି ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମାନେ ଏହି ରଥକୁ ଏଣ୍ଡି ନେଇଥାଏ, ଚଉଥା, ମଧୁର ଅଶ୍ୱ ଅଲଗା ଚାଲିଥାଏ। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ମଧୁର ଅଶ୍ୱମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠିଥାଏ, ରଥ ଅଶ୍ୱମାନେ ଦିନ ଆରମ୍ଭରେ ଚଳିଥାଏ; ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ଫେଲିଦିଅନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ମଧୁ ଭରିଥିବା ପାତ୍ରରେ ରସ ପାନ କରନ୍ତି, ମଧୁର ରଥକୁ ଯୋକ କରନ୍ତି; ମଧୁର ପଥରେ ଯାତ୍ରା ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ମଧୁର ଦାନ ଆଣନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ମଧୁର ପଙ୍କ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷ, ପ୍ରଭାତ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥାଏ; ଉଠି, ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଉତ୍ସୁକଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ମଧୁ ପାଇଁ ମଉ ଯେପରି, ତେଉଁପରି ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଉତ୍ତମ ମଧୁ ଭରିଥିବା ଅଗ୍ନି ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପ୍ରଭାତରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀ, ଶୀଘ୍ରକର୍ମୀ, ମଧୁର ସୋମା ପିଉଥିବା ପାତ୍ରକୁ ପିଡ଼ି କରିଥାଏ। ଏହି ଦିନରେ ଏକାଠି ପିଉଥିବା ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚଳି, ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ବିସ୍ତୃତ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନେ ଯୋକ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଥାଏ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ପଥ ଜାଣନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବିବରଣା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମାନେ ଯୋକ ହୋଇଥିବା ରଥ, ଅବିନାଶୀ; ଏହି ରଥରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦୟାଳୁ ଦାନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଏବେ, ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଋଷିମାନେ ଭାୟୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—“ଦିବ୍ୟ ଗୃହରେ ଉତ୍ତମ ମଧୁ ରସ ପାନ କରନ୍ତୁ, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ପାନକାରୀ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଭାୟୁ, ଶତ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ, ଦୃତ ରଥରେ ମଧୁର ସୋମା ପାନ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଦୂତୀ ରଥ, ହଜାର ଅଶ୍ୱ ଯୋକ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାୟୁଙ୍କୁ ସୋମା ପାନ ପାଇଁ ଆଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଆସିଥାଏ; ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତି ରଥରେ ଉପାସକ ପାଖକୁ ଆସିଅନ୍ତୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାୟୁ, ଏଠି ଆସନ୍ତୁ। ଏଠି ଉପାସକର ଘରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଏହି ସୋମା ପାନ କରନ୍ତୁ। ଏଠି ଆସିବା, ଏଠି ମୁକ୍ତି, ଏଠି ଏହି ସୋମା ପାନର ସ୍ଥାନ। ଏଠି ଭାୟୁଙ୍କ ପ୍ରଭାତ ମଧୁ ରସ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥାନ କରନ୍ତି; ଭାୟୁ, ତୁମେ ତୁମ ଅଶ୍ୱମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ସୋମା ପାନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାୟୁ, ଏହି ସୋମା ପାନର ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମ୍ଭାରି ପାଇଁ ରସ ଏକାଠି ଆସିଥାଏ, ଯେପରି ଜଳ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ୍ଭାରି ଅ attendants ନେଇ, ଏହି ଦୂତୀ ରଥରେ ଆସନ୍ତୁ। ଏଠି ଉପାସନାରେ ଯେଉଁ ଅ attendants ଆସିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାୟୁ, ତାଙ୍କୁ ଆଣନ୍ତୁ, ବଳି ଉଠାଇବା ପାଇଁ। ଏଠି ଋଷିମାନେ ଭାୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅର୍ପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ରିତିକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଶୁଭ ରଥରେ ଭାୟୁଙ୍କୁ ସୋମା ପାନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଅପମାନ ଦୂର କରି, ଅ attendants ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ରଥଚାଳକ ଭାୟୁ, ଶୁଭ ରଥରେ ଆସନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ଶୋଭା ନିର୍ମିତ କଳା ଭୂମିରେ, ଭାୟୁ ଶୁଭ ରଥରେ ସୋମା ପାନ କରନ୍ତୁ।