ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭାତରେ, ବେଦୀରେ ବୈଦିକ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ରିଭୁ, ଆହୁତି ପ୍ରିୟ ଦେବତାମାନେ, ଓ ଦେବମାର୍ଗରେ ଚଳିଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ—“ଓ ରିଭୁଗଣ, ଆସନ୍ତୁ, ଆମ ପୂଜାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଆଗ୍ନିଦିନର ଉତ୍ସବକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି, ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ।” ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତରେ ଶୁଧ୍ଧ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏହି ଦିନର ସମସ୍ତ ଦାନ ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ । ରସଘଟ ଭରି ରହିଥିଲା, ସେହି ମଦିରା ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷତା ଦେଉ । ଋଷି କହିଲେ, “ମୁଁ ତିନିପ୍ରକାରର ମହିମାରେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି, ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ସୋମ ଓ ଦିବ୍ୟ ବୃନ୍ଦରେ ଦେଉଛୁ ।” ରିଭୁଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ରଥ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଯୁବକ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ । ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପରମ୍ପରାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ । ଋଷିମାନେ ରିଭୁ, ରିଭୁକ୍ଷଣ, ଓ ବଜାଙ୍କୁ ଧନ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଡାକିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଯେଉଁ ମଣିଷ ଉପରେ ରିଭୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ରହେ, ସେ ତାଙ୍କର ବିଚାରରେ ବିଜୟୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଓ ରଥୀ ହୁଏ । ଋଷିଏ ଚାହିଲେ—“ଓ ଶକ୍ତିଦାତା ରିଭୁଗଣ, ଆମ ପୂଜା ପଥ ଖୋଲିଦିଅ, ଚାରିଦିଗରୁ ଆମେ ଅନେକ ଧନ ଲାଭ କରିବାକୁ । ଓ ରିଭୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ନାସତ୍ୟ, ଆମକୁ ଅଶ୍ୱସମୃଦ୍ଧି ଓ ବହୁମୂଲ୍ୟ ଧନ ଦିଅ ।” ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ପୂରୁମାନଙ୍କୁ ପୁରାତନ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ନିତୋଷଙ୍କ ଗୃହରେ ଉପଜାଉ ଜମି, ବିସ୍ତୃତ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବିଜୟ । ସେମାନେ ଦଧିକ୍ରା ନାମକ ଦ୍ରୁତ ଓ ବିଜୟୀ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପୁରୁମାନେ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣେ । ସେଉଁଠି ଦଧିକ୍ରା ଏକ ବାଜ ପରି ସିଧା ଚଲିଥାଏ, ଜଳ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ଦୃତ ଓ ବୀର ରାଜା ସମାନ । ସମସ୍ତ ପୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚାଳନାକୁ ଗୌରବ କରନ୍ତି । ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦଧିକ୍ରା ସ୍ମରଣ କରି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଇ ଦୁଃଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ । ଲୋକେ ଯେପରି ପୁଅକୁ ଡାକନ୍ତି, ସେପରି ଦଧିକ୍ରାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡାକନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୁଏ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ । ସେ ରଥ ଦଳ ସହିତ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ରସର, ଧୂଳି ଉଠାଇ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୁଏ । ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍, ଧୂଳି ଛାଡ଼ି ଚମକୁଥାଏ । ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଆକାଶର ଗର୍ଜନ ପରି ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ । ଯେତେବେଳେ ସେ ହଜାରରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ । ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଦୃତିକୁ ଗୀତ କରନ୍ତି, ନେତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି—ସଭାରେ କହନ୍ତି, “ଦଧିକ୍ରା ହଜାର ସହ ଦୌଡ଼ିଛନ୍ତି ।” ଦଧିକ୍ରା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପଞ୍ଚ ଜନମାନେ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆଲୋକ ଛଡ଼ାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱ ହଜାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ଷ୍ଳୋକମାନେ ଆମ ପାଇଁ ମଧୁମୟ ହେଉ । ଏବେ ଋଷିମାନେ ଦଧିକ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିରୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଉଦୟମାନ ଉଷାମାନେ ମୋତେ ଜାଗାଇ ଦିଅନ୍ତୁ, ସବୁ ଅପମାଦ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ । ଘୋଡ଼ା ଦଧିକ୍ରାଙ୍କ ମହିମା, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତାକୁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପୁରୁମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ଦେଇଥିଲେ । ଯେଉଁ ଦେବତା ଦଧିକ୍ରା ଅଶ୍ୱକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ବେଳେ, ଉଷା ଉଦୟ ହେବା ବେଳେ, ଅଦିତି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ରଖନ୍ତୁ । ଦଧିକ୍ରା ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି, ବଡ଼ ନାମ, ଓ ମାରୁତମାନେଙ୍କ ଶୁଭାଶୀଷ୍ଟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା । କୁଶଳ ପାଇଁ ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକାଯାଇଥିଲା । ଦୁଇପଟେ ଲୋକେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦଧିକ୍ରା ଅଶ୍ୱକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଦଧିକ୍ରା ଅଶ୍ୱ ଜୟୀ, ସେ ମାନ୍ୟ ମଧୁର କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏବେ ଦଧିକ୍ରାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଉ, ଉଷାମାନେ ମୋତେ ଜାଗାଇ ଦିଅନ୍ତୁ । ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଉଷା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି, ଅଙ୍ଗିରାସ୍, ଓ ବିଜୟୀ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ । ଦଧିକ୍ରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗୋଧାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍, ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ, ଦୃତ, ଉଡ଼ୁଥିବା, ପୋଷଣ ଓ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ । ସେ ଏପରି ଦୌଡ଼େ ଯେ, ତାଙ୍କ ପଥରୁ ଗଛପତ୍ର ମଧ୍ୟ ହଲୁକ ହୁଏନାହିଁ; ବାଜ ପରି ଆକାଶରୁ ଅବତରଣ କରି, ଦଧିକ୍ରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ବଳୟରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଉତ୍ସୁକ୍, ଶୀଘ୍ର, ଜୁଆରେ ବନ୍ଧା, ଦଧିକ୍ରା ଇଚ୍ଛାରେ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କେଶ ଉଡ଼ୁଥାଏ । ଏଠି ହଂସ ପବିତ୍ରତାରେ ବସନ୍ତି, ଚମକୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଅଗ୍ନି ବେଦୀରେ, ଅତିଥି ଘରେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ, ସତ୍ୟରେ, ଆକାଶରେ, ଜଳରୁ, ଗୋମାନ୍ୟରୁ, ପାଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ସେ ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ । ଏହି ଦେବପୂଜାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜିତ କରାଯାଉଛି—“କେଉଁ ମଣିଷ ଆପଣମାନେଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଗି ଦାନ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଅମୃତ ପୁରୋହିତ ପରି? ଯିଏ ଆମ ପ୍ରେରଣାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆପଣମାନେଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଏ, ଆପଣମାନେଙ୍କ ଦୟାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ ।” ଏମିତି ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଉଥିଲେ ପରି । ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ସୋମର ଉଲ୍ଲାସରେ ସମ୍ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତୁ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ବଜ୍ରପାତ କରନ୍ତୁ, ଆମ ପାଳନ କରନ୍ତୁ । ଏହି ପୂଜାରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୃଦୁ ଗାଈ ପରି ଆମ ପାଇଁ ଅନେକ ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତୁ । ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅମାନେ ଲାଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚମକୁଛି, ପୁରୁଷମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଠି ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ ଆମ ସହିତ ରହନ୍ତୁ ।