ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଋଭୁମାନେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ କୌଶଳି ଥିଲେ । ସେମାନେ ଗୋ, ଅଶ୍ୱ, ବୀର ପୁତ୍ର ଓ ଅପାର ସମ୍ପଦ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଗାୟକମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ଅନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନେ କେବେ ବି ଯଜ୍ଞରେ ବିଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଦୋଷ କଲେ ନାହିଁ । ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାଦି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ଋଭୁମାନେ ସମ୍ପଦ ଦାନର ଉଲ୍ଲାସରେ ଅନନ୍ଦ କରିଥିଲେ । ଏହି ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ ଋଭୁମାନେ, ସୁଧନ୍ବନାଙ୍କ ଉତ୍ସରୁ ଆସି, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ । ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପଦ ଲାଭ ହେବାକୁ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା । ଏଠାରେ ଋଭୁମାନଙ୍କର ସମ୍ପଦ ଆସିଥିଲା, ଭଲଭାବରେ ଚୁଅଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୋମର ଆସ୍ୱାଦ ହୋଇଥିଲା । ସେମାନେ ନିଜ କୌଶଳ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରକୁ ଚାରିଟି ଭାଗକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଇଥିଲେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, "ଶିଖ" ବୋଲି କହି, ଅମରତ୍ବର ପଥ ଉନ୍ମୋଚନ କଲେ । ଏହି ପାତ୍ର କି ମାଟିର ଥିଲା? ତାହାକୁ କୌଶଳରେ ଚାରି ଭାଗ କଲେ, ଏବେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସୋମ ଚୁଅଡ଼, ମଧୁମୟ ସୋମ ଆସ୍ୱାଦ କର । ତୁମେ ନିଜ କୌଶଳରେ ତୁମ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଯୁବା କରିଦେଲା, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର ତିଆରି କଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଅଶ୍ୱ ତିଆରି କଲା । ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ତୁମ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଚୁଅଡ଼ି ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ତୁମେ ଅପାର ବୀର-ସମ୍ପଦ ଦିଅ । ସକାଳେ ଚୁଅଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୋମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସ୍ୱାଦ କଲେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନର ଚୁଅଡ଼ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ଅଧିକାର । ରିଭୁମାନେ, ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଧାରକ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଏହି ସୋମ ଆସ୍ୱାଦ କର । ଏହି ଦେବତାମାନେ ଶିପ୍ର ଗୃଧ୍ର ପରି ଦକ୍ଷତାରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜୀବନରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି । ଏହି ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ ଋଭୁମାନେ ଅମର ହୋଇ ସମ୍ପଦ ଦିଅନ୍ତୁ । ତୃତୀୟ ଚୁଅଡ଼ କାଳରେ ତୁମେ ତୀବ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ସମ୍ପଦ ଦାନ କଲା, ଏହି ଅର୍ପଣ ତୁମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଛି—ତୁମେ ଏଠାରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ଏହା ଆସ୍ୱାଦ କର । ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଥିଲା, ଯାହା ଘୋଡ଼ା ବିନା, ରାଶି ବିନା, ତଥାପି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ତିନିଚକା ରଥ ଆକାଶରେ ଚକ୍ରାକାର ଘୂରିଥିଲା । ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ମହାନ ଦିବ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି, ଓ ଋଭୁମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଦୁଇଁ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କର । ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ଚକ୍ରାବାଳୀ ରଥ ତିଆରି କରିଥିଲା, ଯାହା ଅଚଳ, ମନଃସ୍ପର୍ଦ୍ଧୀ, ଏହି ଅର୍ପଣ ତୁମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ । ଏହି ହେଉଛି ତୁମେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଯୁବା କରିଦେଲା । ଏହି କୌଶଳରେ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଚାରି ଭାଗ କଲେ, ଏବଂ ଚର୍ମରୁ ଗାଈ ତିଆରି କଲେ, ତାହାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମରତ୍ବ ଲାଭ କଲେ । ଋଭୁମାନଙ୍କ ସମ୍ପଦ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭ୍ବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ । ସେ ଏକ ବିଜୟଶୀଳ ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ଏକ ବୀର, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭ୍ବାନ, ଋଭୁମାନେ ଓ ଭଜା ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ । ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଏହି ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କର, ଓ ଋଭୁମାନେ । ଆମେ ତୁମକୁ ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରୁଛୁ । ତୁମେ ସବୁଜିଣିସ ଜାଣ, ଆମ ପାଇଁ ଓ ଆମ ଅନୁପ୍ରେରଣାକୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦିଅ; ଓ ଋଭୁମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସମ୍ପଦ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ କର । ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ, ଧନ ଦିଅ, ଆମ ପାଇଁ ବୀର୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ତିଆରି କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା । ଓ ଋଭୁମାନେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦିଅ । ଏହି ଭାବେ ଋଭୁମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେବପଥରେ ଆସ, ଯେପରି ତୁମେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛ । ଘୃତ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ ଆଜି ତୁମ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ, ଚୁଅଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୋମ ତୁମେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଆସ୍ୱାଦ କର । ମୁଁ ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କରିଛି, ଓ ଶକ୍ତିଦାତା ଋଭୁମାନେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସୋମ ଅର୍ପଣ କରିଛି । ତୁମ ଅଶ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ରଥ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୁମ ଦେହ ଯୁବା, ଓ ବିଜୟୀ ଋଭୁମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତୁମେ ଉଲ୍ଲାସର ଅନୁସରଣ କର । ଆମେ ଋଭୁ, ଋଭୁକ୍ଷଣ, ଭଜାଙ୍କୁ ଧନ ପାଇଁ ଡାକୁଛୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ସହିତ । ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ତୁମେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅନୁଗ୍ରହ କର, ସେ ଜୟୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ରଥି ହୁଏ । ଓ ଶକ୍ତିଦାତା ଋଭୁମାନେ, ଆମ ପୂଜା ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲି ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆମେ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଧନ ପାଉ । ଏହି ଧନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ନାସତ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଦିଅ—ଅଶ୍ୱରେ ଧନ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଶଂସିତ, ଦାନପାଇଁ । ଏହି ତୁମ ପ୍ରାଚୀନ ଉପହାର, ଯାହା ପୂରୁମାନେ, ସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ନିତୋଷର ଗୃହରେ ଦେଇଥିଲ । ଉପଜାଉ ଜମି, ବିସ୍ତୃତ ଭୂମି ଓ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଦେଇଥିଲ । ତୁମେ ଦାଧିକ୍ରା ଦେଇଥିଲ, ଯିଏ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ୍ୟ କରେ । ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଚଳିଥିବା ଶ୍ୟେନ ପରି, ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିବା ଅଶ୍ୱ ପରି ତୀବ୍ର, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ରାଜା ପରି ଉତ୍ତମ, ବୀର ପରି ସାହସୀ । ଯେଉଁଠି ନଦୀ ପରି ବେଗରେ ଏଠାରେ ପୂରୁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ପଦପଦାନ୍ତରେ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେ ଚତୁର, ବୀର, ରଥି, ପଥରେ ବାୟୁ ପରି ଚଳିଥିଲା । ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲା, ଦୂରେ ଯାଉଥିଲା, ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିଲା, ସମାବେଶରେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଚଳିଥିଲା, ଶତ୍ରୁକୁ ଘେରି ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା । ଲୋକେ ପୁଅ ପରି ପିତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ; ସେ ଶ୍ୟେନ ପରି ଭୟଙ୍କର, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଚମକୁଥିଲା, ଝୁଣ୍ଡକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ । ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ରଥ ସେନା ସହ ଚଳିଥିଲେ, ମାଳା ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ଧୂଳି ଉଠାଉଥିଲେ, ଚମକୁଥିଲେ ।