ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଥାଏ, ଯିଏ ଭାରତଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଯିଏ ଉତ୍ସାହରେ କହେ, “ଚଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ଯାଉ,” ସେହି ସାହସୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଅବିଚଳ ରହେ। ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ନ ଅଧିକ, ନ କମ୍। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦିତି ତାଙ୍କର ଅପାର କୋଳରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ନିତ୍ୟ କୁଶଳ କର୍ମୀ, ଧ୍ୟାନୀ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଥିବା ପୁରୁଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ସୋମ ଚାପିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ଯିଏ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଠିକ୍, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଉଚିତ ଅଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଯେଉଁଠି ନେତୃତ୍ୱ ଭ୍ରମିତ, ସେଉଁଠି କୌଣସି ସହାୟ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭ୍ରମିତ ପୁରୁଷ ନିର୍ବଳ ଓ ଅବାଜ ହୋଇ ହଟାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମର ଆସ୍ୱାଦକ, ପଣି ପ୍ରଭୃତି ଧନୀ ଓ ଯିଏ ସୋମ ଚାପେ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେ ନଗ୍ନକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଠିକ୍ ଥିବା ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାକି ଅଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବ, ପରେ, ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ, ସହାୟତା ଚାହୁଁଥିବା, ରହୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ବିଜୟ ଅଭିଲାଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁକାରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୁଁ ମନୁ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମୁଁ କକ୍ଷୀବତ୍, ପ୍ରେରିତ ଋଷି। ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ ପୁତ୍ର କୁତ୍ସାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଛି; ମୁଁ କବି, ଉଶନା—ମୋତେ ଦେଖ। ମୁଁ ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେଇଛି, ପୂଜାର୍ଥୀ ମଣିଷଙ୍କୁ ବର୍ଷା ଦେଇଛି। ମୁଁ ଜଳକୁ ତାଙ୍କର ଧାରାରେ ଛାଡ଼ିଛି; ଦେବତାମାନେ ମୋର ନେତୃତ୍ୱ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଅହଂକାରୀ ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, ସାମ୍ବରଙ୍କ ନବ୍ବେଟି ସହିତ; ଶତମ ଦୂର୍ଗକୁ ମୁଁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିଛି, ଏହା ସବୁ ଦିଭୋଦାସ ଓ ଅତିଥିଗ୍ବ ପାଇଁ। ବୀରର ଶକ୍ତି ମାରୁତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ; ବାଜର ମଧ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ବାଜ ଉଡ଼ିଯାଉ। ଯେବେ ଗରୁଡ଼, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଆଣିଥିଲା। ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଜଣେ ଆଣିଥାଏ, ସେ ସମ୍ବୃଦ୍ଧ ମାର୍ଗରେ, ଚିନ୍ତାର ତୁଳନାରେ ଶୀଘ୍ର, ଅର୍ପଣ ଆଣିଥାଏ। ସେ ତୁମ ମଧୁ ସହିତ ଗଲେ, ହେ ସୋମ; ଏଠି ବାଜ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲା। ସିଧା ଉଡ଼ୁଥିବା ବାଜ, ଦୂରରୁ ସୋମ ଆଣିଲା, ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ମଦକୁ; ଏହି ପକ୍ଷୀ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି, ସୋମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଲା। ବାଜ ଏହା ଆଣି, ହଜାର ପାତ୍ର ଓ ଦଶ ହଜାର ସହିତ ସୋମ ଉଠାଇ ନେଲା। ଏଠି ଜ୍ଞାନବନ୍ତୀ ନାରୀ ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଦୂରେଇଲେ; ସୋମର ଆନନ୍ଦରେ ମୂଢ଼ମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ। ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଦେବମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଜାଣିଥିଲି; ଶତ ଲୋହା ଦୂର୍ଗ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ବାଜ ତୀବ୍ରତାରେ ମୋତେ ନେଇଗଲା। ସେ ମୋପାଇଁ କେବେ ଦ୍ୱେଷ ଧରିଲେ ନାହିଁ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଜୟଲାଭ କଲେ। ଜ୍ଞାନବନ୍ତୀ ନାରୀ ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଉତ୍ସାହୀ ବାୟୁ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଲେ। ଯେବେ ବାଜ ଅବତରଣ କଲେ, ଘୋଡ଼ା ହିଙ୍କାର କଲେ; ବାୟୁ ଜ୍ଞାନବନ୍ତୀ ନାରୀଙ୍କୁ ଆକାଶ ଅଟକାଇଲେ କି, କିମ୍ବା ସେ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ, ସେ ତୀବ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ିଲେ। ଦୃତ ଘୋଡ଼ାର ଗତିରେ, ବାଜ ଟୁଗ୍ରପୁତ୍ର ଭୁଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉଠାଇ ନେଲେ; ତିନିପାଖି ଉଡ଼ାଣରେ, ଶୀଘ୍ର ପଥରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ତାପରେ ମଘବାନ୍ ପବିତ୍ର, ଧଳା ସୋମ, ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଇ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରା ପାତ୍ରକୁ ଭରିଲେ; ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ, ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ପାନୀୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୀର, ତାହା ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପିଲେ। ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ସୋମ, ମନୁଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଜଳକୁ ଭାଗ କରିଥିଲେ; ସେ ସର୍ପକୁ ବଧ କରି, ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତାକୁ ଖୋଲିଥିଲେ। ତୁମେ ସହିତ ଥିଲେ, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ଘାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବଡ଼ ମାର୍ଗକୁ ଚଳାଇଲେ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କଲେ। ପୁରାତନ ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଘାତ କଲେ, ଅଗ୍ନି ଦହନ କଲେ, ସୋମ, ଦସ୍ୟୁମାନେକୁ ଦିନମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କଲେ; ଦୂର୍ଗ ଓ ଗୃହରେ, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ବଳବାନମାନେ ହଜାର ଶତ୍ରୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦସ୍ୟୁମାନେକୁ ଚିତ୍ତି ଦେଲେ, ଦାସ ଜନତାକୁ ଅପମାନିତ କଲେ; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ, ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ତୁମ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ଏପରି, ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମ, ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ଗାଈରେ ସମୃଦ୍ଧ କଲେ; ଯାହା ବନ୍ଦ ଥିଲା, ଖୋଲିଦେଲେ, ଜଳ ମୁକ୍ତ କଲେ, ମାଟି ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତୁମ ଘୋଡ଼ାସହ ଆସ, ସୋମର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର, ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ପାଇଁ; ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଅନେକ ଅର୍ପଣ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚ, ସତ୍ୟ ଉପକାରୀ, ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅତିଥି, ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି; ସେ ନିଜ ଘୋଡ଼ାରେ ଆଶାବାଦୀ, ଉତ୍ସାହୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର କାନ ଉପହାର ପାଇଁ ସଚେତନ କରନ୍ତି, ପ୍ରିୟ ଦିଗକୁ ଖୁସି କରନ୍ତି; ଧନ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଡାକନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ରାସ୍ତାକୁ ସହଜ ଓ ନିର୍ଭୟ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଗାୟକ ପାଖକୁ, ଡାକିବାକୁ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ, ସେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ଅନ୍ୟକୁ, ପ୍ରଶଂସା କରି ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ପାଖରେ ରଖି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶତ ଓ ହଜାର ଦିଅ।