ସଙ୍ଗୀତ ଓ ପୂଜାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ସହଚରମାନେ ସହ ଏହି ଗଭୀର ସଖ୍ୟତା କ’ଣ? କେବେ ଆମେ ତୁମେ ଭାଇଚାରାର ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବୁ? ଦେଖ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗାଈର ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶିତ। ଶତ୍ରୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଚମକାଇଲେ; ଏଠାରେ ଋଣୀ ମଧ୍ୟ ଦୟାଳୁ, ଅତିଥି ଅଜଣାମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଅନେକ ଲୋକ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସତ୍ୟର ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦୂର କରେ। ସତ୍ୟର ଘୋଷଣା ବିଧିରେ ବିଧିର ଶ୍ରବଣ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରେ, ଶୁଦ୍ଧମନାମାନେ ଏହି ଆଗମନରେ ଜାଗ୍ରତ। ସତ୍ୟର ମୂଳ ଅନେକ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ରୂପରେ ଅଟୁଟ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଓ ପୋଷକ ନଦୀମାନେ ବହେ; ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗାଈମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯିଏ ସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଚାଲେ, ସେଇ ସତ୍ୟକୁ ଜିତିପାରେ; ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଗୋଉଧାନ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ। ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଭୂମି ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର; ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା ଓ ସ୍ତୁତି ମିଳୁଛି, ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ନଦୀପରି ପୋଷଣ ଦିଅ। ଏହି ନୂତନ ସ୍ତୁତି ତୁମ ପାଇଁ ରଚିତ; ଆମେ ଚେତନାରେ ଚିରଦିନ ରଥାରୁହୀ ହେଉ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ନିମିତ୍ତେ ଉଠିଲା—କେଉଁ ଗୀତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟ କରିଛି? ଶୂରବୀର ଗାୟକଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଗୋମାତ୍ୟର ଏହି ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିନାହାନ୍ତି। ବୃତ୍ର ଦଳନରେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୟାଳୁ। ମର୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି, ପୂଜାରୀଙ୍କ ଗୀତ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଦେଇଥାନ୍ତି। ସଭାରେ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି, ଶରୀର ଶକ୍ତିବାନ୍ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସମୂହରେ ସନ୍ତାନ ଓ ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ବଳବାନ୍ମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା ଦିଆଯାଏ, ନୈବେଦ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ, ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ, ସୋମ ଚାପି ହୁଏ, ଉତ୍ସାହୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଲାଗିଯାନ୍ତି, ବଳି ପାଇଁ ଶୂରବୃଷ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ। ଯିଏ ଏପରି ସୋମ ଚାପି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ଏକତାରେ ଏସି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାଥୀ ହୁଏ। ଆଜି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଚାପି, ନୈବେଦ୍ୟ ପାକାଇ, ଧାନ ଭୁନେ—ତାଙ୍କୁ ଭାବନା ଓ ପଥ ଦିଆଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମର୍ୟକୁ ବିଭାଜିଲେ, ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସଂଘର୍ଷ ଘୋଷଣା କଲେ, ତାଙ୍କର ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଗୃହରେ ଗୃହଣୀ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ସୋମ ଚାପିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣମନା ମାନେ ଥିଲେ। ଅପରିପକ୍ୱ ଅଧିକ ଧନ ସହ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ତା’କୁ ପୁଣି କିଣିଲି ନାହିଁ। ଅଧମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିକମ ହେଲେ ନାହିଁ; ଦରିଦ୍ର କୁଶଳମାନେ ତାଙ୍କର ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ଦେଇଥାନ୍ତି। କିଏ ଏହି ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦଶଟି ଗାଈ ଦେଇ କିଣିବ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି? ତା’ପରେ ତା’କୁ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆପଣଙ୍କୁ ନୂତନ ଗୀତ ରଚିତ; ଦୟାକରି ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ନଦୀପରି ଧନ ଦିଅ; ଆମେ ଅନୁପ୍ରେରଣାରେ ଚିରଦିନ ରଥାରୁହୀ ହେଉ। ଆଜି କିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଶା କରି, ମହାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖ୍ୟତାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି? କିଏ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମହାସାହାଯ୍ୟ ଚାହେ, କିଏ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଏବଂ ସୋମ ଚାପି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ? କିଏ ସୋମ ପାଇଁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶ କରିବ, କିଏ ସଚେତନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରିବ, କିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖ୍ୟତା ଚାହେ, କିଏ ଋଷିଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ବ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ, କିଏ ତାଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ଚାହେ? କିଏ ଦେବତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ବାଛିଛନ୍ତି, କିଏ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆଦିତିର ଆଲୋକ ଚାହେ? କାହା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ସୋମ ଏକମତ ହୋଇ ପାନ କରନ୍ତି? ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି, ଭାରତ, ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ଯିଏ କହେ, "ଆସ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୋମ ଚାପିବା," ସେ ଶୂରବୀର, ପୁରୁଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅନେକେ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କମ୍ ଲୋକ ମଧ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ବିଶାଳ ଆଦିତି ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସଦ୍କର୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଚେତନ, ଭଲ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସୋମ ଚାପିଥିବା ପ୍ରିୟ। ସଚେତନ, ଶୀଘ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଅଂଶ ତିଆରି ହୁଏ। ଅସଚେତନ ପାଇଁ କେହି ସାହାଯ୍ୟକାରୀ, ବନ୍ଧୁ, ବା ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ; ସେ ନିର୍ବାଚନ ହୋଇ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ ପିଇଥିବା, ଧନୀ ପଣି ବା ସୋମ ଚାପିନଥିବା ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖିତ, ସେ ନଗ୍ନକୁ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି; ସଦ୍ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ତିନିଏ ଅଂଶ ତିଆରି କରନ୍ତି। ପୂର୍ବ, ପରେ, ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା, ରହୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ବିଜୟ ଚାହୁଁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି। "ମୁଁ ମନୁ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁଁ କକ୍ଷୀବତ୍ ରୁଷି। ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁତ୍ସାଙ୍କୁ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି; ମୁଁ କବି, ଉଶନା; ମୋତେ ଦେଖ।" "ମୁଁ ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେଇଛି; ମୁଁ ପୂଜାରୀ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ବର୍ଷା ଦେଇଛି। ମୁଁ ପାନୀୟ ଜଳକୁ ଚାଲିବାକୁ ଦେଇଛି; ଦେବତାମାନେ ମୋ ନେତୃତ୍ୱ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଅହଂକାରୀଙ୍କ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, ସମେତ ଶମ୍ବରଙ୍କ ନବ୍ବେଟି ସହର; ମୁଁ ଶତମ ଦୁର୍ଗ ଉଲ୍ଟାଇଛି, ଦିଭୋଦାସ ଏବଂ ଅତିଥିଗ୍ବ ପାଇଁ।" "ବୀରଙ୍କ ଶକ୍ତି ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ଯାଉ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୟେନ ଶୀଘ୍ର ଉଡ଼ନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଗରୁଡ଼ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରିୟ ହବି ମନୁଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।