ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କୌଶଳର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଋଗ୍ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାଙ୍କର ମାଆଁ ଯେତେବେଳେ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗାଁମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ନାହିଁ। ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଘରେ, ଚମ୍ୱାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାପାଯାଇଥିବା ଶତଧାରା ସୋମ ରସ ପିଇଲେ ଇନ୍ଦ୍ର। ସେ ଶକ୍ତିରେ କ’ଣ କଲେ? ଅନେକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ହଜାର ଜନକୁ ଜିତିଲେ। କାରଣ, ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ—ନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ନ କେହି ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ। ତାଙ୍କ ମାଆଁ ଭାବିଲେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କେହି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି, ସମଗ୍ର ଦିଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏଠିରେ ଅନେକ ଜଣେ ବିଧବା ନାରୀମାନେ ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଭାଗ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସେମାନେ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ? କିଏ ପାଣି ମଧ୍ୟରୁ ପାଥର ଭିତରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଛି? ଏହି ଜଳମାନେ କ’ଣ ଗୁପ୍ତ କଥା କହୁଛନ୍ତି? ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷୟରେ କିଛି ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି। ମୋର ପୁଅ ବିପୁଳ ଆଘାତରେ ଭୃତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରି ନଦୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି, ଯୁବତୀ, ତୁମେ ନଦୀ କୂଳରେ ଶୁଅଥିଲା, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଉଠିଲେ। ତୁମର ଜହ୍ବା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇଗଲା, ତଳ ଜହ୍ବା ଆଘାତରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଉପର ଏହି ଭାଗ ଦାସାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ହେଲା। ଗାଈ ତୁମ ଘରକୁ ଦୃଢ଼, ଅଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲା। ମାଆଁ ଚାହିଲେ ତାଙ୍କର ବଛଡ଼ା ସ୍୵ାଧୀନ ଭାବେ ଯାଉ। କିନ୍ତୁ ସେ ମାଆଁ ମହିଷକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏବେ ଭୃତ୍ର ବଧ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମିତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ, ପଥ ବିସ୍ତାର କର।" ତୁମର ମାଆଁକୁ କିଏ ବିଧବା କଲା? କିଏ ତୁମେ ଚଳିଥିବାବେଳେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲା? କିଏ, ମାରୁତ, ତୁମ ସହ ଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଧରି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ? ମୁଁ ନାରୀଘୃଣୀ ମାନେ ଭଳି ଅନ୍ତ୍ର କାଟିଦେଲି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ମୋର ଜନା ସଙ୍ଗେ ନେଇଯାଉଛି, ତାପରେ ଗୃଧ୍ର ମୋ ପାଇଁ ମଧୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲା। ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏଠିରେ ବାଛିଲେ। ବଡ଼ ଦିଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଭୃତ୍ର ବଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବାଛିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଜଳମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସତ୍ୟରାଜା ଭୃତ୍ର ସର୍ପକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ନଦୀମାନେ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଦେଲେ। ସେ ଅସନ୍ନ, ଅଚେତନ ଭୃତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ମାରିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ଶୟ୍ୟାକୁ ଉତ୍ଥାଇଲେ, ଦୃଢ଼ ବାଧା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ପାହାଡ଼ ମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଲୋକମାନେ ସନ୍ତାନ ଭଳି ଦୌଡ଼ିଲେ, ନଦୀମାନେ ରଥ ଭଳି ଏକଠା ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ନଦୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ତାରଙ୍ଗ ଭଳି ପ୍ରବାହିତ କରିଦେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ମହା ଧରାକୁ ଟୁର୍ବିତି ଓ ବୟ୍ୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କଲେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନଦୀମାନେକୁ ସହଜ କଲେ। ପୁରୁଣା ଏ ନଦୀମାନେକୁ ଆକାଶ ମେଘ ଭଳି ଖୋଲିଦେଲେ, ତିଆରି ଜମିକୁ ପ୍ରବାହିତ କଲେ, ଦାସାଙ୍କ ନାରୀମାନେକୁ ବଶ କଲେ। ଅନେକ ପ୍ରଭାତ ଓ ଶରତ ଲୁଚିଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୃତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରି ନଦୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଗାଁମାନେ ପାଇଁ ଚାନେଲ ଖୋଲିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ବିନମ୍ରଙ୍କୁ ଗୃହରୁ ଅନ୍ନଦାନ ଦେଲେ, ଅନ୍ଧା ଜଣେ ସର୍ପକୁ ଭକ୍ଷିଲେ, ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଜୟ କଲେ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ନିକଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିଛନ୍ତି, ରାଜା ଭଳି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ନୂତନ ସ୍ତୁତିରେ ଆମେ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ, ନଦୀମାନେ ଭଳି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଦିଅ। ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ନୂତନ ସ୍ତୁତି ରଚନା ହୋଇଛି, ଆମେ ଜିତିବା ପାଇଁ ତୁମ ସହ ଜ୍ଞାନ ନେଇ ଚାହାଁ। ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେଉଁଠାରେ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ। ତୁମେ ରଥରେ ଆସି, ଆମ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି, ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ। ତୁମେ ଆମ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୋମ ରସ ସେବନ କର, ଆନନ୍ଦ କର। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାଚୀନ ଦିନଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପର୍ବତ ଭଳି ଅପରାଜେୟ, ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କୃପା ଅସୀମ, କେହି ତାଙ୍କ ପଥରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଦାନ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ରକ୍ଷା କର, ଗୋପାଳନ ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ସଭାରେ ଜୟୀ ଓ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କର। ତୁମ ମହାଶକ୍ତି କିପରି ଆସେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ଭବ? ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତୁମେ ଅନେକ ଦାନ ଦିଅ। ଆମକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଧନ ଦିଅ, ଏହି ନୂତନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରୁ। ପୁନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଆମ ସ୍ତୁତିରେ ଆସ, ଆମ ସହ ବସ, ତୁମର ଅନେକ ଶକ୍ତି ଆମ ସମ୍ମିଳନରେ ବଢ଼ୁ। ତୁମର ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ତୁତି କର, ତୁମର ଆଧିପତ୍ୟ ସଭାରେ ଅଦ୍ଭୁତ। ତୁମେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଜଳରୁ ଆସ, ଆଲୋକ ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କର। ତୁମର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଆମେ ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ତୁମେ ଅଭିମାନୀଙ୍କୁ ନମ୍ର କର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉଚିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କର, ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ସମାବେଶରେ ହୋତା ହୁଅ। ଯେତେବେଳେ ବିର ଭାର୍ବର ପ୍ରଶଂସା ଓ ଆହୁତି ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ମୌଜିଗା ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ସେ ଭକ୍ତି ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତି। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୟାର କଥା ରିଗ୍ବେଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ଶକ୍ତି ଆମ ସବୁଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁ।