ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଚପାନ୍ତି ହୋମ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ । ଏପରି ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଗ୍ନି ତା’ହାର ଦିନରେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିରେ ଭାଗ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ । ଯେଉଁଜଣେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଭାବେ ଇନ୍ଧନ ଦେଇ ପୂଜା କରେ, ସେ ଆଗ୍ନିଙ୍କ ମହାନ ମୁଖକୁ ପୂଜି, ଯେତେବେଳେ ଆଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶତୃ ଜୟ ପାଏ । ଆଗ୍ନି ମହାନ୍ତ ଶାସନର ନାୟକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଓ ଧନର ମାଲିକ । ସେ ସବୁଠାରୁ ଯୁବ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ଥିତିଶୀଳୀ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଓ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି । ମଧୁର ଆଗ୍ନି, ଯଦି ଆମେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ମନେ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତେବେ ଆମକୁ ଅଦିତିଙ୍କ ନିକଟରେ ନିର୍ମଳ କର । ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତି ଦୂରକର, ଆମକୁ ନିର୍ମଳ କର । ଆଗ୍ନି, ତୁମ ଦୟାରେ ବଡ଼ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶକ୍ତି ଅଛି । ତୁମ ମିତ୍ରମାନେ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତୁ; ଆମ ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶଜଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ । ଯେପରି ବନ୍ଧା ଗାଈକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲ, ଏପରି ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କର; ଆଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଅପଶକୁ ଦୂର କର, ଆମ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଇଦେ । ଏହିଭଳି, ଆଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାତ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୟାଳୁ, ଧନ ଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏ ସମୟରେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀଙ୍କ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି । ଦେବତା ସବିତା ତାଙ୍କର ତେଜ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ସେ ଜଳର ତିଆରି ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଘୋଡ଼ା ପରି । ବରୁଣ ଓ ମିତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶରେ ଉଠେଇଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଲାଭ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନିଶ୍ଚୟ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାତ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଣିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ଚକ୍ଷୁ, ସେ ନିରନ୍ତର ଚଳିଥିବା । ଦେବତା ସବିତା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗରେ ଚଳନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତାନା ହେଉଛି ଏକ ତାନା; ସେ ଅନ୍ଧକାର ପଟକୁ ପ୍ରସାରିଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭେଦି ଯାଏ । ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଅବନ୍ଧିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଶୋଇପଡ଼େ, କିପରି ଉଠେ? କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଚଳେ? କିଏ ଦେଖିଛି? ସେ ହେଉଛି ଦିଗନ୍ତର ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଥିବା ଖମ୍ଭା, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରିଛି । ଏହିପରି, ଆଗ୍ନି, ଜାତବେଦାସ୍, ପ୍ରଭାତ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଉଥିଲେ । ନାସତ୍ୟ ଦ୍ୱୟ, ତୁମର ବିଶାଳ ରଥରେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆସନ୍ତୁ । ଦେବତା ସବିତା ତାଙ୍କର ପତାକା ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଆଲୋକ କରିଥିଲେ । ଦିଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ପ୍ରସାରିଥିଲେ । ଲାଲ ଉଷା, ଆଲୋକ ସହ ଆସି, ତାଙ୍କର କିରଣ ପ୍ରସାରିଥିଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ଦେବୀ ଉଷା ତାଙ୍କର ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିଲେ । ତୁମର ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଏଠାକୁ ଆଣ, ତୁମର ରଥ ଉଷା ଆସିବା ସମୟରେ ଆସୁ; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁର ସୋମ ଅଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱୟ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ କର । ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଗତି ନେଇ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ସେ କିପରି ଶୋଇପଡ଼େ, କିପରି ଉଠେ, କିଏ ଦେଖିଛି? ସେ ଆକାଶର ଖମ୍ଭା, ଯାହା ଦିଗନ୍ତକୁ ଧାରଣ କରିଛି । ଏଠି ଆଗ୍ନି, ହୋତାର ଭାବରେ, ଯଜ୍ଞରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଆଣନ୍ତି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ । ଆଗ୍ନି ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ରଥିକ ଭଳି ଘୁରିଘୁରି ଦେବତାଙ୍କୁ ହବି ଦେଉଛନ୍ତି । ଜ୍ଞାନୀ ଆଗ୍ନି, ଧନର ନାୟକ, ହବି ଦେଇ ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି ଆଗ୍ନି, ଶ୍ରଞ୍ଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ, ଦେବ ହବାକୁ ସାମ୍ନା କରି, ଶତୃମାନେ ଉପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି । ଯିଏ ଶକ୍ତି ଚାହେ, ସେ ଏହି ଦାହ୍ୟ ଓ ଦାନଶୀଳ ଆଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହୁଏ । ଏହି ଦ୍ରୁତ ଆଗ୍ନି ଦିନକୁ ଦିନ ପୂଜା ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଲାଲ ଶିଶୁ ଭଳି । ସହଦେବଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦୁଇ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ସହ ଉଠି ଆମକୁ ହବିକୁ ଡାକେ । ସେଠାରୁ ଦୁଇ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଏକାସାଥିରେ ଯୋଜିତ ହୋଇ ଆସନ୍ତି । ଏହି ସହଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ସୋମକ ହେଉଛନ୍ତି; ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉନ୍ତୁ । ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ସହଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ କରନ୍ତୁ । ଏହି ସମୟରେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ମଘବନ୍ ଆସୁନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ରୁତ ଦୌଡ଼ନ୍ତୁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ପାନୀୟ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ, ସ୍ନେହରେ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହୁଁଛୁ । ବୀରମାନେ ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ ଆସନ୍ତୁ, ଆଜି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଷଣା ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ସାଧୁ, ଗୁପ୍ତ ବିଷୟ ଜାଣନ୍ତି, ଅନୁଷ୍ଠାନ ସଫଳ କରନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୃଷ୍ଣାରେ, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସେ ସାତ ଗାୟକ ତିଆରି କଲେ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କୌଶଳ ଦେଖାଇଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ମନୋହର, ସେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବଡ଼ ଆଲୋକରେ ଚମକିଉଠିଲେ; ସେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶୂର ବନାଇଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶାଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ମହିମାରେ ଭରିଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମହିମା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ । ଶକ୍ର, ସମସ୍ତ ବୀରତ୍ୱ ଜାଣି, ସ୍ନେହୀଙ୍କ ସହ ଜଳ ବଣ୍ଟିଥିଲେ; ପଥରକୁ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ଉଶିଜମାନେ ଦୁଧ ଭରା ଗାଈ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ ବୃତ୍ରକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଜଳ ରୋକିଥିଲା; ବଜ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ; ନଦୀ ଓ ସାଗର ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ନାୟକ ହେଲ । ଏହି ଭଳି, ତୁମେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଥିଲେ, ପୁରାତନ ସରମା ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ; ଆମେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ଧନ ଦେଖିବାରେ ନେତୃତ୍ୱ କର ।