ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଆମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୂଜାର ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଉଦାର, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂଜିତ ହୋଇଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି। ସେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ଭଳି ଉଠି ଆସନ୍ତି, ଭଲ ଭାବେ ପୋଷିତ ଓ ମହାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଯେବେ ବେଦୀରେ କୁଶ ଛାଡ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଯାଏ, ସେଠାରେ ସିଧାସଳଖ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ପାଳକ ଭଳି ବେଦୀର ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିବା, ତିନି ଆସନରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରିଥାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ, ମିଳନସାର ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ଅଗ୍ନି ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚାଲିଥାଆନ୍ତି। ସେ ମୃଦୁ କଥା କହନ୍ତି, ଯଥା ନିୟମରେ ଥାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶିଖାମାନେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭିତ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଶୁଭ ମୁହଁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ବିବିଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଅଛ। ତୁମ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ଧକାରରେ ବି ରୋଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତୁମ ଦେହ କେବେ ଧୂଆଁ କିମ୍ବା ଖାର ଦ୍ୱାରା ମଳିନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଜନ୍ମ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ—ନ ବାପା, ନ ମା, ନ ଅନ୍ୟ କେହି। ତେଣୁ ସେ ମିତ୍ର ଭଳି, ଶୁଭ ଅର୍ପଣ ଓ ପବିତ୍ରତା ସହ ମାନବ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଦଶ ଭଉଣୀମାନେ, ଏକାଠି ବସି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମାନବ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ କିମ୍ବା ତେଜସ୍ୱୀ କୁହାଡ଼ି ଭଳି ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଗୌରବମୟ ଶିଖାମାନେ ଘୃତରେ ଅନ୍ନତ, ଲାଲ ଓ ସୁନ୍ଦର। ଏହି ରୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସିଧା ମାନେ, ତୁମକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଡାକିଛନ୍ତି। ଯେମାନେ ତୁମ ସହଚର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତିରେ ଚଳିଥାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଭାରେ ଉଡୁଥିବା ଗରୁଡ଼ ଭଳି, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଧାଉଛନ୍ତି, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ମାରୁତମାନେ ଭଳି। ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ସ୍ତୁତି ଓ ଗୀତ ରଚିତ ହୋଇଛି, ଯଜ୍ଞ କ୍ରମ ରଖାଯାଇଛି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସାଇଛନ୍ତି, ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ପ୍ରଥମ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପୂଜାରେ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ। ଭୃଗୁମାନେ କୌଶଳ ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜଳାଇଛନ୍ତି, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। "ଅଗ୍ନି, କେବେ ତୁମର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ନିକଟତା ପ୍ରକାଶିତ ହେବ?"—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ। ଅଗ୍ନି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ ଦାତା। ସେ ବିବସ୍ବତଙ୍କ ଦୂତ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯାହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି। ଭୃଗୁମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ଶୁଭ୍ର ଶିଖା ସହିତ, ସପ୍ତ ଗୃହରେ ବସିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଶାଶ୍ୱତ ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅରଣ୍ୟରେ, ଭଲ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନିତ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନିହିତ ଥାଏ। ଗଛଠୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟର ଥନ୍ନ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଦେବତାମାନେ ବିଶ୍ୱାସରେ ମହା ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ। ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କ ଦୂତିୟ କାମ ଅଗ୍ନି ଜାଣନ୍ତି, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝନ୍ତି। ସେ ଦୂତ ଭାବେ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ, ଉଚ୍ଚ ଦିଗନ୍ତରୁ ଯାଆନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରୂପ କଳା, ପ୍ରମୁଖ ଭାଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅନନ୍ୟ ରୂପରେ ଚଳିଥାଏ। ଯେବେ ଅବିବିଧ ମାନେ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ ଦୂତ ଭାବେ ହୁଅନ୍ତି। ନୂତନ ଜନ୍ମ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେବେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ପବନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କାଠ ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିଭା ଚୟନ କରନ୍ତି, ସେ ଦୃଢ଼ ଖାଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚବାଇଁଦେଇ ପିଉଛନ୍ତି। ତିନିପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ତିନିପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ତିନିପ୍ରକାର ଦୂତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ପବନଙ୍କ ସହଚର ଭାବେ ସଦା କ୍ରିୟାଶୀଳ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜାଣନ୍ତି, ଅମର, ଅର୍ପଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପୂଜାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ଓ ବିଶାଳ ଆକାଶ ଜାଣନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଗୃହରେ ଦେବତାମାନେ ବସିବାକୁ ସଜାନ୍ତି, ଆମକୁ ପ୍ରିୟ ଧନ ଦେଇଥାଆନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ହୋତାର ଭାବେ, ଦୂତିୟ କାମ ନିବାହନ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚଳନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଉ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଜଳାନ୍ତି। ସେମାନେ ଧନ ଓ ବୀରତାରେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୟୋତି ଭାବେ ରଖିଛନ୍ତି। ଦିନକୁ ଦିନ ଆମେ ଆଶା କରୁଛୁ, ଆମ ପାଖକୁ ଅଧିକ ଧନ ଆସୁ, ଶକ୍ତି ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ। ଅଗ୍ନି, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଜାତ୍ମା, ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୀଘ୍ର ଶର ଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। "ଅଗ୍ନି, ଦୟାଳୁ ହୁଅ, ତୁମେ ମହାନ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଜନମାନେ ଦେବତା ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, କୁଶାସନରେ ବସ।" ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ, କୁଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅମର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୂତ ହେଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଗୃହ ଚାରିପାଖରେ ହୋତାର ଭାବେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ପୂଜାରେ ପ୍ରିୟ, ପୋତାର ଭାବେ ବସନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ, ଗୃହର ଗୃହପତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ବସନ୍ତି। ତୁମେ ପୂଜାର ପୁରୋହିତ, ଲୋକଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଓ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଅର୍ପଣର ବହକ ହୁଅ।