ଏକ ସମୟର କଥା, ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ କେବେ ଭଲମାନେଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିଜ ସହଯୋଗୀ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲେ। ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଶାପ ଦୁହିଁକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯଥାଯଥ ହୋମ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି ଓ ସ୍ନେହ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଅଗ୍ନି ଦେବତା ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦଳି ଦେଉଥିଲେ, ଭଲ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ, ଧୋଖା ଓ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକତା ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ମହାନ୍ ଷ୍ଟୁତି ଓ ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୁଇ ଜଗତର ଧାରକ ଭାବରେ ସ୍ଥିର କରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଉପହାର ଥିଲା, ଯାହା ଦେବତା ନିଜେ ଏକ ମରଣଶୀଳ ମଣିଷକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନର, ଅମୃତ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରନ୍ଧନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦେହ ଦୁଇ ତଳା ଉଁଚା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖା ଓ ହଜାର ଧାରା ବିଶିଷ୍ଟ, ବଳ ରେ ଅତିଶୟ। ଗୋମାତାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ପଥ ଅଗ୍ନି ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚିନ୍ତା ମତେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିହ୍ୱା ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶିଖା ସହିତ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲେ, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ଦୟାଳୁ। ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନ୍ ବରୁଣଙ୍କ ଅଧିକାର କମେଇଥିଲେ, ମିତ୍ରଙ୍କ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ସେମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଉଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଇ ବିନା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପରି ଅଲଗା, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନନୀମାନେ ପରି ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଅନ୍ଧକାର ପଥ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ଛୋଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଷ୍ଟୁତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଭାର ନ ହେଉ, ବଡ଼ ଭାର ପରି ନୁହେଁ। ସେ ତାଙ୍କ ସପ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପୃଷ୍ଠ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକତା ଓ ଏକ ଇଚ୍ଛା ସହିତ, ଷ୍ଟୁତିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଉଥିଲା। ଚିତ୍ରାଙ୍କ ଚମତ୍କାରିକ ଚର୍ମରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆକୃତି ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସମ୍ମୁଖରେ ଘୋଷିତ ହେଉଥିଲା। ମୋ ଏହି ଗୁପ୍ତ ବାଣୀ କ’ଣ? ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଯେପରି ଜଳ ଗାଈଁମାନେଠାରୁ ବହୁଯାଏ, ସେପରି ଏହି ପ୍ରିୟ ଆକୃତି, ପ୍ରମୁଖ ପଦ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ବଡ଼, ବିସ୍ତୃତ ରୂପର, ଯାହାକୁ ଗାଈଁ ଉଷା ସହିତ ପୁରୁଣା ଦିନଠାରୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଲୁଚିଥିଲେ, ତିବ୍ର ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଏଉଁପରେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଚଲିଥିଲେ, ଚିତ୍ରାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆକୃତିକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ମାତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ଉଚ୍ଚ ନିବାସରେ, ଶୂର ବୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ବସିଥିଲା। ମୁଁ ଏଠି ଏକ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଭକ୍ତି ଓ ଷ୍ଟୁତି ସହିତ, ହେ ଜାତବେଦସ୍, ଏହା କ’ଣ? ତୁମେ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ଧାରକ—ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉ କି ପୃଥିବୀ। ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ ସମ୍ପତ୍ତି, କ’ଣ ମୂଲ୍ୟବାନ୍? ଜାତବେଦସ୍, ଜାଣ, ଆମକୁ କୁହ। ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ପଥ କ’ଣ, ଏହି ପଦ କ’ଣ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଅଧିଗମ କରିନାହିଁ? ସୀମା କ’ଣ, କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, ଅନୁଗ୍ରହ କ’ଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦୃତ ଗତିରେ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ? କେବେ ଅମୃତଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଉଷାମାନେ, ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ଆମକୁ ଦେବେ? ଅସତ୍ୟ, ଦୁର୍ବଳ, ଧୋଖାଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦରେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ କ’ଣ କହନ୍ତି? ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଉପଦେଶ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦାନଶୀଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ତେଜରେ ଗୃହର ମୁହଁ ଚମକିଉଠିଲା। ଉଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିରେ, ସେ ଧନର ଏକ ମହାନ୍ ନାୟକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇ, ବହୁ ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ। ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି ପୂଜାର ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଉଠିଥିଲେ, ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନୁପ୍ରେରଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉପବେଶ କରି, ସୌମ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଂଶ ନେଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉପରକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ, ଧୂଆଁ ପରି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଉଥିଲେ। ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଚାଲିଥିବା ଦାନଶୀଳ ଅଗ୍ନି, ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବଳବାନ୍ ବୃଷ୍ଣ ପରି ଉଠି ଗୋମାନ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ। କୁଶାସନ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ପୂଜାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଗୋପାଳକ ପରି, ପୁରୋହିତ ଭାବେ ତିନି ଆସନ ଉପରେ ବସି, ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ନିଜ ରୂପରେ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷୀ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶିଖା ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦୌଡ଼େ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ତେଜ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର। ତାଙ୍କ ଶିଖା କେବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ରୁକିଯାଏ ନାହିଁ, ଧୂଆଁ କିମ୍ବା ଛାର କେବେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ମେଳାଏ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜନ୍ମ କେହି ରୋକିପାରିନଥିଲେ—ନ କୌଣସି ଜନକ, ନ ମାତା, ନ ପିତା, ଏବଂ ଏଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମିତ୍ର ପରି, ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ନି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲେ। ଦଶ ଭଉଣୀ ଏକସାଥି ରହି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ପରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁହାଡ଼ି ପରି, ଅଗ୍ନି ସଜାଗ ଓ ତୀବ୍ର ହୋଇଥିଲେ।