ଏକ ସୁନ୍ଦର ସକାଳେ, ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ—ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଗାଁ ଓ ମଧୁର ନୈବେଦ୍ୟ ସହ ଡାକିଲେ। ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ବୃଷଭ ଯେଉଁଠି ଜୁଆଁ ନ ଲାଗିଥିଲା, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧରେ ପୋଷିତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ଦୁଇ ସାଥୀ ସହ ଅଚଳ ରହି, ଚିତ୍ରା ଗାଈଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୁଧ ଉଠାଇଥିଲେ। ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିମାନେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି, ଗାଈମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଉଷାକୁ ଘେରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କଲେ, ଉଷା ଦେଖାଦେଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ଆଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାସ୍ୱରୂପ, ଅମୃତ ଜଳମାନେ, ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଦୂରେ, ମଧୁର ତରଙ୍ଗରେ ବହି, ଅସ୍ୱମାନେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ଏହି ବେଦିପାଖରେ ବହିବାକୁ ନିଜେଁକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଆମେ ପରର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ପର ଘରର ଗାଈ, ପଡ଼ୋଶୀର ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭ ନ କରିବା। ଅଗ୍ନି, ଭାଇଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ଋଣ, ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଚତୁରାଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ନାହିଁ। ତୁମେ ଆମକୁ ତୁମର ସୁରକ୍ଷାରେ ରକ୍ଷା କର, ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର, ଦୈତ୍ୟକୁ ନଶ୍ୱନ କର। ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦୟାଲୁ ହୁଅ, ଏହି ଅର୍ପଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ସହ ବଢ଼ୁ। ସମସ୍ତ ପଥ ତୁମକୁ ଜଣା, ଜଣନ୍ତା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତୁମକୁ ଗୁପ୍ତ ବାଣୀ ଶିଖାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ମନନ୍ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି କବିଙ୍କ ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି—“ପୃଥିବୀ ପରି ପଥ ତିଆରି କର, ରାଜା ପରି ଗଜ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼। ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଏହି ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କର, ତୁମର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଆଘାତ କର। ତୁମର ଚିଙ୍ଗାରି ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ, ସବୁଠାରେ ଛୁଇଁଅ, କୀଟମାନେକୁ ଦାହ କର, ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଅଂଗାର ସବୁଠାରେ ପଠା। ତୁମ ଦୂତମାନେ ପଠାଅ, ଦ୍ରୁତ ହୁଅ, ଏହି ଜନମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷକ ହୁଅ। ଯେଉଁଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ କଥା କହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଦିଅନାହିଁ। ଉଠ, ଅଗ୍ନି! ଆଗକୁ ବଢ଼, ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମର ତୀବ୍ରତାରୁ ପଳାଇଯାଉ। ଯେଉଁଠି ଆମ ବିରୋଧ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଷ୍କ କାଠ ପରି ଦାହ କର। ତୁମେ ସିଧା ହୁଅ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କର, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ। ମାନ୍ତ୍ରିକମାନେର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ କର, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ କର। ଯେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ତୁମ ଦୟାକୁ ଜାଣେ। ସେ ପାଇଁ ଦିବସ ଓ ଧନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଉତ୍ତମମାନେ ଦୂର ଦେଶ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଓ ସ୍ତୁତି ଦେଇ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦାନଶୀଳ ହୁଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଘର ଓ ଜୀବନ ଉନ୍ନତି ପାଉ। ଏହି ଗୀତ ତୁମ ସହ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ, ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଦିନେ ଦିନେ ଆମେ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। “ଏଠାରେ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ବସ, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ସଞ୍ଜ ବିକିରଣ କର। ଆମେ ହସନ୍ତାମୁଖେ ଖେଳିବାକୁ ଚାହୁଁ, ତୁମର ପ୍ରଭାରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହେବାକୁ ଚାହୁଁ। ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ, ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନରଥ ଦେଇ ତୁମକୁ ଉପସ୍ଥାନ କରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ବନ୍ଧୁ ହୁଅ। ମୁଁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ତ୍ୱର ବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଦେଉଛି, ଏହିପରି ମୁଁ ପିତା ଗୋତମଙ୍କ ବଂଶକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ଗୃହପତି, ଏହି କଥାର ଅର୍ଥ ଆମ ପାଇଁ ଜାଣ। ଏହି ଗୃହରକ୍ଷକମାନେ ସତର୍କ, ଦ୍ରୁତ, ଶୁଭ, ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ଅନିଷ୍ଠାନ୍ତ, ଅତି ପ୍ରବଳ; ସେମାନେ ବସି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ଧକାର ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ରକ୍ଷିତ; ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ସତ୍କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦୁଷ୍ଟ, ଲୋଭୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ୍ରମ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଆମ ସହଯୋଗୀ, ରକ୍ଷକ ହେଉଥିଲେ, ତୁମ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆମେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଶାପ ଦୂର କର, ତୁମ ସମର୍ଥନରେ ନିର୍ଭୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଏହି ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି, ଆମେ ପୂଜା କରୁଛୁ, ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କର। ଈର୍ଷ୍ୟାକୁ ଦାହ କର, ଦୁଷ୍ଟତା, କପଟ ଓ ଦ୍ରୋହୀମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା କର, ବଡ଼ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହିପରି ଏକତା ସହ, ଅମେ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ମହାସ୍ତୁତିରେ ପୂଜା କରିଲୁ। ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କଲୁ, କାରଣ ସେ ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଦେବତା ଯେ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୃତ୍ସୁ, ଅମର, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ବଳଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ରନ୍ଧନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି। ସେ ଦୁଇ ଉଚ୍ଚତାର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀବ୍ର ଶିଖାର, ହଜାର ଧାରା ଥିବା ବୃଷଭ; ଅଗ୍ନି ଗାଈର ଗୁପ୍ତ ପଥ ଜାଣି, ଏହି ପ୍ରେରଣା ମନେ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦହି, ଦାନଶୀଳ; ଯେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ କୁ ହ୍ରାସ କରନ୍ତି, ମିତ୍ରଙ୍କ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ୱନ। ଦୁଷ୍ଟ, ମିଥ୍ୟା, ଅସତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ଗଭୀର ପଥ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଇମାନେ ନାହାନ୍ତି, ଘରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ଅଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ମୋର ଛୋଟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ତୁତି; ଏହା ଭାରି ନ ହେଉ, କାରଣ ତୁମେ ସପ୍ତଶକ୍ତିରେ ଏହି ବିଶାଳ, ଦୃଢ଼ ପୃଷ୍ଠ ତିଆରି କରିଛ। ଏହିପରି, ଏକେ ଚିନ୍ତା, ଏକେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିମ୍ନ ପବିତ୍ର ହେଉ। ଚିତ୍ରା ଚର୍ମରେ, ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭାମାନ ଆକୃତି ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପ୍ରକାଶିତ। ମୋ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶବ୍ଦ କ’ଣ? ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତମାନେ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ କହନ୍ତି। ଗାଈଠାରୁ ଜଳ ବହିଯିବା ପରି, ପ୍ରିୟ ଆକୃତି, ପ୍ରଥମ ପଦ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ମହାନ, ବିଶାଳ ଯାହାକୁ ଗାଈ ଉଷା ସହ ଅନୁସରଣ କରେ, ପୁରାତନ ହେଉଛି।