ଏକ ଦିନ, ଋଷିମାନେ ଦୈବତ୍ୟର ମହିମା ଓ କୃପା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଷ୍ଟୁତି ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତା ପୂଷଣଙ୍କୁ ନୂତନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଷ୍ଟୁତି ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଶକ୍ତି ଦେଉ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଜଣେ ବରପ୍ରାର୍ଥୀ ଯେପରି ତାଙ୍କ ଭାବି ବରକୁ ମନେଯାଏ, ସେପରି ପୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପୂଷଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଆମ ପାଳକ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଆଶା କଲେ। ପରେ ଋଷିମାନେ ସବିତା ଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ମନସଃଶକ୍ତି ପ୍ରେରିତ ହେଉ ବୋଲି ଚାହିଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତି ଅଧିଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଭଗ ଓ ସବିତାଙ୍କ ଦୟା ଚାହିଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତମାନେ ଯଥାଯଥ ୱେଦିକ ଯଜ୍ଞ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ସବିତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ସୋମ ଦେବତା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପଥ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଦେବସଭାକୁ ଯାଇ ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ବସିଲେ। ସେ ଦେଉଥିବା ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ। ସୋମ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ଦିଅନ୍ତି, ଦେବସଭାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ପରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଦୟାର ଘୃତ ଆମ ଉପରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ମଧୁମୟ ଚରାଗାହ ଦିଅନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଗୁଣ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଉପରେ ଷ୍ଟୁତି କରାଯାଇଛି। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ସହିତ ବସି, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ସୋମପାନ କରନ୍ତୁ—ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରିବା ପରେ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅମର ଓ ଅବ୍ୟୟ ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ମାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ପୂରୋହିତ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବରୁଣ, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଓ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବନ୍ଧୁପରି, ଚକ୍ରପରି ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଆମ ପିଲାମାନେ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ବରୁଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତାଙ୍କ ରୋଷ ଆମଠାରୁ ଦୂର କର। ତୁମେ ଆମ ସମ୍ପ୍ରତିକ ରକ୍ଷକ ହେଉ, ଦୟା କର, ଆମ ପାଖରେ ଆସ, ଆମେ ସହଜରେ ତୁମକୁ ଡାକିପାରିବା। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ଘୃତପରି ଶୁଭ୍ର। ତାଙ୍କର ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଅଛି—ସେ ଅନନ୍ତ, ଶୁଭ୍ର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ଦୂତ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୃହକୁ ଡାକନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ରଥ, ଲାଲ ଘୋଡ଼ା, ଆନନ୍ଦମୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞର ସଂଗୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଜୟ କରିଥିବା ଦେବତା। ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦାନ ପାଖକୁ ନେଉ। ତିନି ଜନ୍ମରେ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଲୁଚିଥିବା, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ। ସେଠାରେ ଦୈବିକ ସେନା, ମୂଳ ଜ୍ଞାନ ନେଇ, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିଠାରେ ସପ୍ତ ଅତିପ୍ରିୟ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ, ସତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଅନ୍ଧକାର ଶିଳା ଭେଦି, ଗୋଧନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଷାକୁ ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ଶିଳା ଭେଦି, ଗୋଧନ ଖୋଜି, ଦିବ୍ୟ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗ ଭେଦି ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଗୋମାତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ନାମ ଜାଣି, ତିନି ଓ ସପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ଖୋଜିଲେ। ଏହିପରି ଗୋମାତାଙ୍କ ରକ୍ତିମ ରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଲା, ଦୁଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଆକାଶ ଚମକିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଭା ଦିବ୍ୟ ଉଷା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାନ ଶୂନ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ନୀତି ଓ ଅନୀତି ଦେଖିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟରୁ ଉଠି, ସେମାନେ ପଥ ଦେଖାଇଲେ, ଦେବମାନେ ଘରେ ଘରେ ସତ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ତିନି ମଂଗଳମୟ, ଘୃତସ୍ନିଗ୍ଧ, ଯଜ୍ଞରେ ଅଘାତ ହେଉନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅତିଥି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଅମର ଓ ଋତ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ, ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ପୂରୋହିତ, ତାଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପଚାର ଦେଇ ଉନ୍ମେଷ କରନ୍ତି। ଆଜି ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛ, ଦୂତ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ଚାଲିଯାଉଛ। ଘୃତସ୍ନିଗ୍ଧ ଲାଲ ଘୋଡ଼ା, ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତାଧାରା, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କରି, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି। ଅର୍ୟମା, ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ମାରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇଅ, ଅଗ୍ନି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଡ଼ା, ରଥ, ଦାନ ଦେଉଥିବା ଦେବତାମାନେ ଆସନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗୋ, ଅଜା, ଅଶ୍ୱ, ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପଚାର କରାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଅଲ୍ପ ଦିଆଯାଏ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ଘର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ବା ପ୍ରଭାତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ଉପଚାର ଦିଆଯାଏ, ଅଗ୍ନି ସେଠାରେ ଅପରାଧରୁ ରକ୍ଷା କରି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାନ୍ତି। ଏହିପରି ଋଷିମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରି, ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।