ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭାତରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବା ମଧୁର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ତାଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣି, ମଧୁର ହବି ଦେଉଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଧାରାଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଝରଣା ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ । ଜାତବେଦାସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ଦୟା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ନିଜ ଉପକୃତି ଚାହୁଁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ପୁରାତନ ଆକାଂକ୍ଷାର ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲା, ତାହାର ଭିତରେ ପୁତ୍ର ନ୍ୟାୟ ପଥକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଗାଈ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବହନ କରି ନେଉଥିଲା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଉଷା ବେଳେ ନୂତନ ଷ୍ଟୁତି ଗାଯାଯାଇଥିଲା । ସେ ଭଲ ଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ାରେ ଶିତଳ ମଧୁ ନେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଣୁଥିଲେ, ଆହୁତି ଉପରକୁ ଉଠୁଥିଲା ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ । ସେ ଲୋଭୀ ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିକଟରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲେ । ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଭଲ ଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରଥରେ ବସି, ପାହାଡ଼ ଶିଳାରୁ ଉପଂଖ୍ୟାନ ଶୁଣୁଥିଲେ । ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ମାର୍ଗରେ ତାଙ୍କ ପୁନଃ ଆଗମନ ଘଟିଥିଲା, ତାହାକୁ ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ । ସମସ୍ତ ଜନ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନେ ଆଦିରୁ ଦିଆ ମଧୁର ଉପହାର ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଅନେକ ଜନପଦରେ ପ୍ରସାରିତ, ଦୟାଳୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ । ଦେବମୟ ପଥରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ହେଉ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ମଧୁ ଭଣ୍ଡାର ଅଛି । ତାଙ୍କର ପୁରାତନ ନିବାସ, ଶୁଭ ମିତ୍ରତା ଏବଂ ଜାହ୍ନୁ ଜଳରେ ଥିବା ଧନ ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ । ନୂତନ ମିତ୍ରତା ନବୀକୃତ କରି, ସମସ୍ତେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ମଧୁର ସମ୍ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ । ଅଶ୍ୱିନୀ, ବାୟୁ ସହିତ ଯୁବ ଓ ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହ ଏକତ୍ରିତ ଓ ତରୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ । ନାସତ୍ୟ, ଦିନର ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି, ଅବିରାମ ଓ ଦାନଶୀଳ ଭାବରେ ସୋମରସ ପାନ କରୁଥିଲେ । ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଅନେକ ଦାନ, ଶବ୍ଦରେ ଘେରାଇ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଚାରିଁ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁର ସୋମ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଘୋଡ଼ା-ଯୁକ୍ତ ଦୃଢ଼ ରଥ ଗୃହକୁ ଆଣି ଦିଏ । ତାଙ୍କ ପୁରାତନ ନିବାସ, ଶୁଭ ମିତ୍ରତା ଓ ଜଳର ଧନ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେଉଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ମିତ୍ର ଦେବତା ତାଙ୍କର ମିଠା ଉପଦେଶରେ ଜନମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ । ମିତ୍ର ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୋତିଆମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଘୃତାହୁତି ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା । ମିତ୍ର ଦୟାଳୁ ଓ ନୀତିଶୀଳ, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଯେଉଁ ଲୋକ ଉପାସନା କରେ, ସେ କେବେ ଅପମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ନପାରେ । ତାଙ୍କର ଦୟା ଓ ନୀତିରେ ଲୋକମାନେ ଚିରସୁଖୀ ଓ ନିରୋଗ ରହନ୍ତି । ମିତ୍ର ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଶାନ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି । ତାଙ୍କ ମହିମା ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ, ପଞ୍ଚ ଜନ ତାଙ୍କୁ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ଘାସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ର ନିରନ୍ତର ମିତ୍ର ଭାବେ ରହନ୍ତି । ଏଠାରେ, ଉସିଜ୍ ଋଷିମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ କୌଶଳ ନେଇ ଏକଠା ହୋଇ, ସୌଧନ୍ବନ ରିଭୁମାନେ ଯେଉଁ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋଗ ଅଧିକାରୀ ହେଲେ, ସେମାନେ ଗାଈ ଚାମରୁ ଦୁଧ ନେଲେ, ଦୁଇ ଘୋଡ଼ା ତିଆରି କଲେ, ଏହି କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ । ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହଚର, ମନୁଙ୍କ ନାତି, ଜଳକୁ ପ୍ରବାହିତ କଲେ, ଶାମୀ ଗଛର କୌଶଳରେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରିଭୁମାନେ ସୋମ ଚାପିବା ବେଳେ ଏକାସାଥିରେ ରଥ ଚଳାଉଥିଲେ, ଧନର ମାଲିକ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଅପରିମିତ, କେହି ତାହାର ସାମ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରିଭୁମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ସୋମ ପାନ କରି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଗୃହରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଉପଚାର ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟର ନୀତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରିଭୁମାନେ ଏହି ସ୍ତୁତି ଓ ବଳି ଗ୍ରହଣ କରି, ଶତ ଧ୍ୱଜା ଏବଂ ହଜାର ସାହାଯ୍ୟ ସହିତ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ । ଉଷା ଦେବୀ, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଯୁବତୀ, ଦୟାଳୁ ଓ ଜ୍ଞାନମୟୀ, ନୀତିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଗାୟକଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ । ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଅମୃତ ଭାସା ନେଇ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ାରେ ଆସୁଥିଲେ । ଉଷା ଆସି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରୁଥିଲେ, ଅମୃତତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ନିତ୍ୟ ନୂତନ ହୋଇ ଦିନ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ । ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି ସକାଳର ମାଲିକା ଭାବେ ଆସୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଦୂର ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା । ଉଷାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଦୟା ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ଶୁଭ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣାମ କରାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧୁ ପରି ପ୍ରବାହିତ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକୁଥିଲା । ଉଷା ନୀତିର ଧାରକା, ସ୍ୱର୍ଗ ରେ ରଶ୍ମିରେ ଉନ୍ମୀଳିତ, ଭୂମି ଓ ଦ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଷାକୁ ଆଣି, ଦୟା ଓ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ । ସତ୍ୟ ମୂଳରେ ଉଷାମାନେ ଜାଗୃତ, ଦେବମୟ ମାୟାରେ ସେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏଠାରେ ଚମକୁଥିଲା, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରେ ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କେଉଁଠି ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବେ । ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣିଥିଲେ ।