ପୁରୁଣା ଦିନର କିଛି ଅଂଶକୁ ଅନେକେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ଅଂଶମାନେ ନବୀନ ପିଢ଼ିର ମଧ୍ୟରେ ଅଚାନକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଗର୍ଭବତୀ ମାନେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏକ ନୀରବ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କଥା କହିନଥାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକ ମହାନ, ଏକମାତ୍ର ସାଧାରଣ ଶାସନ ରହିଛି। ସେମାନେ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଦୁଇ ମାଆଁର ଗୋଟିଏ ସନ୍ତାନ ବାନ୍ଧାଯାଇ ଚଲିଛି, ଏକମାତ୍ର ବଛା ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହି ହେଉଛି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ନିୟମ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକ ମହାନ ଏକତା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ। ଦୁଇ ମାଆଁର ହୋତାର, ସଭାରେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ, ତଳ ଅଂଶ ରହିଯାଏ। ଶୋଭାବନ୍ତୀମାନେ ଶୋଭାନ୍ତ କଥା କହନ୍ତି; ଏହିଠି ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକତା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଏକ ବୀର ପରି ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିଥାଏ, ମନ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଧୂସର ଦୂତ ଭିତରେ ଉଁଠୁଁଠୁ କରି ଚଳିଥାଏ, ମହାନ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଚଳିଥାଏ। ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଥାଏ; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ବିଷ୍ଣୁ, ରକ୍ଷକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ପ୍ରିୟ ଅମୃତ ନିବାସକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ତା’ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ୟଟି ଅନ୍ଧକାର। ହଳଦିଆ ଓ ଲାଲ ଦୁଇ ଭଉଣୀ; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଯେଉଁଠି ମାଆଁ ଓ ଝିଅ, ଦୁଇ ଗାଈ ଏକାସାଥିରେ ଅଧିକ ଦୁଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟର ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଗାଈ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ଅନ୍ୟଏଠି ରଖିଛି; କେଉଁ ଶକ୍ତି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି? ସେ, ସତ୍ୟର ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ରୋତା ହୋଇ ବହୁଛି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଅନେକ ରୂପ ଅଛି; ସେ ତିନିଟି ଆଧାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ସତ୍ୟର ନିବାସରେ ମୁଁ ଜାଣି ଚଳିଅଛି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଏକ ପାଦ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ଓ ଅଦ୍ଭୁତ, ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଲୁଚିଛି, ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାଶିତ। ପଥ ସିଧା, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଭ୍ରମଣ କରେ; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ସେଇ ଗାଈମାନେ ଅବିରତ ଦୁଧ ଦେଉ, ଅପରିମିତ, ଅକ୍ଷୟ, ଅକ୍ଲାନ୍ତ। ସେମାନେ ସଦା ନୂତନ, ସଦା ଯୁବା ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଯେତେବେଳେ ବୃଷଭ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ବୀଜ ଅନ୍ୟ ଝୁଣ୍ଡରେ ରଖେ। ସେ ରାତିର ରାଜା, ବିତରଣକାରୀ, ଏବଂ ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଏବେ ଆମେ ବୀରତ୍ୱ, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଅଶ୍ୱ-ଧନ, ଦେବତାମାନେ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଘୋଷଣା କରିବା। ଷୋଳ ଯୋକ୍ତ, ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ କରି ଏହାକୁ ଟାଣନ୍ତି; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସବିତା, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର, ପ୍ରଜାମାନେ ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କର; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ମହାନ ଧରିତ୍ରୀ, ସମତଳ ଓ ସୁସଂଖ୍ୟାନ ଆକାଶ—ଏହି ଦୁଇଁ ତାଙ୍କର ଧନରେ ନିର୍ମିତ। ବୀର ଧନ ଚାହିଁ ଶୁଣାଯାଏ; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଏହି ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ଆମ ପାଇଁ ଅଛି, ଏକ ରାଜା ପରି ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ବନ୍ଧୁ। ନାୟକମାନେ ଆଗରେ ବସିଥିବା ପରି, ଆଶ୍ରୟରେ; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ, ଧରିତ୍ରୀ, ହେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ଧନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଆମେ ତୁମର ବନ୍ଧୁ ହେଉ, ତୁମ ଦାନର ଅଂଶିଦାର; ଏହି ମହାନ ଏକତା ଦେବତାମାନଙ୍କର। ଚତୁର୍ଚ୍ଚଳ ନୟନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଅଟୁଟ ନିୟମକୁ କମ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଦୁଇ ଲୋକ, ଅଚଳ, ସେମାନଙ୍କ ସୀମା ଅଟୁଟ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବିଚଳିତ। ଛଅ ଧାରକ, ଗୋଟିଏ ଏକାକୀ ଚଳିଥାଏ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟମକୁ ଧାରଣ କରି। ଗାଈମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ତିନି ମହାନ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଇ ଲୁଚିଛି, ଗୋଟିଏ ଦେଖାଯାଏ। ତିନି ଜନ୍ମର ବୃଷଭ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର, ତିନି ଗୁଣର, ସନ୍ତାନରେ ଧନୀ। ତିନି ମୁହଁରେ ଶାସନ କରେ, ସକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଅମର ବୀଜଧାରୀ। ଏହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି ମୁଁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶୁଭ ନାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଡାକୁଛି। ଦେବ ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଚଳି ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖନ୍ତି। ତିନି ଆସନ, ତିନି ନଦୀ, ତିନି ଜ୍ଞାନୀ, ତିନି ମାଆଁ, ସଭାରେ ସ୍ୱାମୀ। ତିନି ଧର୍ମପରାୟଣ କନ୍ୟା, ତିନି ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ଆସନକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି। ତିନିଥର ଆକାଶରୁ, ସବିତା ଆମ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ପ୍ରକାଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ତିନି ମାପରେ ଧନ ଦିଅ, ଭଗ, ରକ୍ଷକ, ଧୀଷଣା, ଆମ ସଫଳତା ପାଇଁ। ତିନିଥର ଆକାଶରୁ, ସବିତା ତାଙ୍କର ସକ୍ତି ସହିତ, ମିତ୍ର ବରୁଣ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ହସ୍ତ ସହିତ। ଜଳମାନେ ଓ ଦୁଇ ଲୋକ ଧନ ସନ୍ଧାନରେ ଚଳନ୍ତି, ସବିତାର ପ୍ରେରଣା ପାଇଁ। ତିନି ଉଚ୍ଚ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜ୍ୟ, ତିନି ନାୟକ ମହାନ ଭଗବାନଙ୍କ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଧର୍ମପରାୟଣ, ସକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରାଜୟ; ତିନିଥର ଆକାଶରୁ, ଦେବତାମାନେ ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ। ବିବେକୀମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଅବିଗ୍ନ ଚିନ୍ତାରେ ଗୋ-ଚରାଣ କରୁଥିବା ଗାଈକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଧିକ ଦୁଧ ଦେଉଛି; ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷକ ତାଙ୍କୁ ପାଇଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପୂଷଣ, ଦୁଇଁ ସକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୁଭ ହସ୍ତୀ, ଆକାଶରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ମାନେ ଗାଈକୁ ଦୁହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଓ ବସୁମାନେ, ଏଠି ଆମେ ତୁମ ଦୟା ଚାହୁଁଛୁ। ବୃଷଭର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କର ସକ୍ତିକୁ ଚାହାନ୍ତି, ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଅଂଶକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଗାଈମାନେ ବଛା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି। ମୁଁ ଦୁଇ ଲୋକକୁ କଥାହେଉଛି, ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, କୠତ୍ତିକ ପାଥର ସହିତ, ବୁଦ୍ଧି ସହିତ।