ଏକ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳରେ, ଇଳାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଭୂମିର ନାଭିରେ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ସ୍ଥାପନ କରିଲୁ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ହୋମ ଓ ପିଠାର ଉପହାର ପାଇଁ। ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି, ଏହି ଅମୃତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଶୁଭାକାର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ, ଦୟାମୟ ଏବଂ ସଦା ସମ୍ମାନନୀୟ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି, ସେ ଅଗ୍ନି ଅତି ତୀବ୍ର ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ପରି ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଵାଳିତ ହୁଏ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଗତି ପରି ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଶମୀ ଉପରେ ଘୂରି ଘୂରି ସବୁକୁ ଦହି ଦେଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଓ ଦାନଶୀଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ଆହୁତି ଗ୍ରାହକ। “ହେ ହୋତା, ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞକୁ ସୁନ୍ଦର ଗର୍ଭରେ ବସାନ୍ତୁ, ଦେବ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆହୁତି ଦିଅ, ମହା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ।” ଏଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଅଗ୍ନି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦାସ୍ୟୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ଅସନ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମସ୍ଥଳ, ଏଠାରୁ ସେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲେ। ତୁମେ ଏହିଠାରେ ବସି, ଆମର ସ୍ତୁତି ବଢ଼ାଇବା। ଅଗ୍ନି ଦେହର ରକ୍ଷକ, ଦେବ ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ସେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଆଶା ହୁଅନ୍ତି। ମାତରିଶ୍ୱାନ ତାଙ୍କୁ ମାତୃଗର୍ଭରେ ମାପିଥିଲେ, ତେବେ ପବନର ଧାରା ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଭଲଭାବେ ମନ୍ଥନ କରାଯାଇ, ଭଲ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଋଷି ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞର ସଠିକ୍ କ୍ରମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଏହି ଅମୃତ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଜଉଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ଦଶ ଭଉଣୀ ଏହି ଜନ୍ମାଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ସପ୍ତ ହୋତା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମାତୃଗର୍ଭରେ, ଉଦରରେ ଜ୍ଵାଳିଥିଲେ। ଦିନ ପରେ ଦିନ, ଦାତା ଅଗ୍ନି ଚକ୍ଷୁ ମୁଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୟାମୟ। ମାରୁତମାନଙ୍କ ପରି ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏହି ଅଗ୍ନି ଧର୍ମର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା, ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। କୁଶିକମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ଘରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅର୍ପଣ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଆମେ ତୁମକୁ, ଜ୍ଞାନୀ ହୋତା, ଭକ୍ତି ସହିତ ବାଛିଛୁ। ଦୃଢ଼ ଉପହାର ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆହୁତି ସହିତ, ସମଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ତୁମେ ସୋମାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅ। ଏହି ସମୟରେ, ସୋମ ପ୍ରେମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ଡାକୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୋମ ମଦ ଚାପି ଉପହାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅପଶାପ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା କେହି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ। ଦୂର ଦେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦୂର ନୁହେଁ; ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ାର ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ତୁମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆସ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ପାଇଁ ଏହି ଉପହାର ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୋଭାବାନ୍ ଦାଢ଼ି, ଦାନଶୀଳ, ବଳବାନ୍, ସେନାପତି ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏମିତି ଯେତେବେଳେ ସେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ କେଉଁଠି ରହିଛି? ତୁମେ ଏକା ଅନ୍ଦୋଳିତକୁ ଅନ୍ଦୋଳିତ କରିପାର, ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରଖିଛ। ତୁମର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦୁଇ ଦିଗନ୍ତକୁ ତୁମେ ନିଜ ଅଧିକାରରେ ଧରିଥିଲ। ତୁମ ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ିଦିଅ, ତୁମ ବଜ୍ର ଚାଳିଦିଅ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କର, ସତ୍ୟକୁ ବିଜୟୀ କର, ଅସତ୍ୟକୁ ନାଶ କର। ଯାହାକୁ ତୁମେ ଜୀବନ ଦେଉଛ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରର ଅଂଶ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଘୃତମୟ ଓ ଶତଗୁଣ ଫଳଦାୟକ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କର, ବୃତ୍ର ଉପରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଦିଅ। ତୁମ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆକାଶ ଓ ମଧ୍ୟଳୋକ ଉପରେ ବଳ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜଳ ଚାଲିଛି। ଭୃକୁଟି ଭିତରେ ଗାଁମାନେ ବନ୍ଦିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରି ଗାଁମାନେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ଏକା ଇନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଭରି ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ଧନ, ରଥ ଓ ପୁରସ୍କାର ଆସେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଦିଗ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ, ଦିନ ପରେ ଦିନ ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜାଯାଏ। ସେ ଦୂର ଦିଗ ଦେଖି ଉଷା ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ଅନ୍ତରେ ମହା ଆଲୋକ ସ୍ଥାପିତ, ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଉଛି, ସମସ୍ତ ମଧୁର ଭୋଜ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପୁର ଦୃଢ଼ କର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ପ୍ରଶଂସାକାରୀ ପାଇଁ, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର। ଦୁଷ୍ଟ, ଅସୁଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କର, ଶତ୍ରୁ ଭଞ୍ଜନ କର। ଶତ୍ରୁମାନେ ସ୍ୱର ଉପରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦଳିଦିଅ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଦିଅ। ଅସୁରକୁ ମୂଳ ସହିତ ଉଖାଡ଼ିଦିଅ, ମଧ୍ୟଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଦିଅ, ସେ ଲୁକାଇଥିବାକୁ ଭୟ ଦେଉଛ, ଅସୁର ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ। ଉତ୍ତମ ଗତିଶୀଳ ଘୋଡ଼ା ସହ ଆମକୁ ଶୁଭ ମାର୍ଗରେ ନେଇଯାଅ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅନେକ ଶୁଭ ଦାନ ଦେଇଥିଲ, ସେପରି ଆମକୁ ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତାନ ଦିଅ। ଆମକୁ ଚମତ୍କାର ଧନ ଦିଅ, ଆମ ଇଚ୍ଛା ବିସ୍ତୃତ କର, ଧନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମକୁ ଧନୀ କର। ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଚମକୁଥିବା ଉପହାର ଦିଅ, କୁଶିକମାନେ ତୁମକୁ ଭାବନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେଇଛନ୍ତି। ଗୋପାଳକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପାଇଁ ଗାଁ ର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଅ, ଗାଈ ଓ ପୁରସ୍କାର ଆମ ପଖରେ ଆସୁ।