ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୂଜାର ବେଳେ, ଅମର ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶାଳ ପଦଧାରୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାଙ୍କର ପରିଶୁଧ୍ଧି ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସଂପନ୍ନ ହୁଏ । ତାଙ୍କୁ ଉପଚାର ଓ ହୋମାହୁତି ସହ କୁହାଯାଏ, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତିର ବାହକ । ଯେମାନେ ସମିଳିତ ଭାବେ, ଯଥାଯଥ ଉପକରଣ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅମର ଦେବତା, ପୂରୋହିତ ଭାବରେ ଦକ୍ଷତା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ, ତିନି ରିତିରେ ପ୍ରଧାନ ଭୂମିକା ନିଅନ୍ତି; ଏହି ଋଷି ଯଜ୍ଞର ସଫଳତାର ସୂତ୍ରଧାର । ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅଙ୍କୁର ରଖିଥିଲେ, ସେ କୌଶଳ ଓ ସନ୍ତାନର ପିତା । "ହେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଅଗ୍ନି," ବୋଲି ପୂଜକ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା, କୌଶଳ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଛି; ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପଥ ଖୋଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର ।" ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜାଗୃତ କରନ୍ତି, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ । ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ବେଦୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏକ ଋଷିର ପ୍ରଜ୍ଞା ଧାରଣ କରନ୍ତି । ସେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଉଛନ୍ତି, ଆହୁତି ଦେଇ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି । ଆମେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜଳାଉଛୁ, ତାଙ୍କୁ ମହାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭାସିତ କର । ଅଗ୍ନି, ଆମର ନିବେଦିତ ପିଠା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସବାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ । ଏହି ପିଠା, ତୁମ ପାଇଁ ପକାଯାଇଛି, ହେ ସବୁଠାରୁ କଞ୍ଚା, ଦୟା କରି ଗ୍ରହଣ କର । ଦିନ ଭରି ଗୁପ୍ତ ଥିବା ଏହି ନିବେଦିତ ପିଠାକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆସ, ହେ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର । ମଧ୍ୟାନ୍ହ ସବାରେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଏଠାରେ ଏହି ପିଠା ଗ୍ରହଣ କର; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ତୁମର ଅଂଶ କମେଇ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ । ତୃତୀୟ ସବାରେ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ପିଠା ଦିଆଯାଏ, ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ସହ ଅମର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଧନାତ୍ମକ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର । ଅଗ୍ନି, ସଦା ବଢ଼ୁଥିବା, ଦିନ ଭରି ଗୁପ୍ତ ଥିବା ପିଠାକୁ ଗ୍ରହଣ କର । ଏଠାରେ ମନ୍ଥନ କାଠି ତିଆରି, ଉତ୍ପାଦନ କ୍ରିୟା ସଂପନ୍ନ; ଘରମାଳିକା ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା । ଦୁଇ କାଠି ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇ, ଗର୍ଭିଣୀ ନାରୀ ଗର୍ଭରେ ଅଙ୍କୁର ପରି, ଅଗ୍ନି ଦିନକୁ ଦିନ ଜାଗୃତ ଲୋକ ଓ ଆହୁତି ଦେଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି । ବୁଦ୍ଧି ସହ ଏହି ସିଧା ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କର; ଶୀଘ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଖମ୍ଭ, ଚମତ୍କାର ଶକ୍ତି, ଇଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପଥରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଇଳାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ପୃଥିବୀର ନାଭିରେ, ଅମର ଜନ୍ମ ଜାଣିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଆମେ ନିବେଦନ ପାଇଁ ରଖୁଛୁ । ଲୋକେ ଏହି ଅମର, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସୁନ୍ଦର ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି; ତିନି ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ, ପ୍ରଥମ, ଦୟାଳୁ ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି, ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଚମକେ; ଅଶ୍ୱିନୀମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅନିରୋଧ୍ୟ ଗତିପଥ ପରି, ସେ କୁଶ ଚାରିପାଖ ଦାହ କରେ, ପାଷାଣରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇ । ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରେରଣାଦାୟକ, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି, ଦାନଶୀଳ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବସାଇଛନ୍ତି, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ଆହୁତି ଧାରଣ କରିଥିବା । "ହେ ହୋତା, ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସ; ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଭ୍ର ଗର୍ଭରେ ବସା; ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଇ ପୂଜା କର, ଅଗ୍ନି, ମହାପୂଜକଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ ।" "ଧୂଆଁ ଉତ୍ତଳ କର, ବନ୍ଧୁମାନେ, ଅଳସ ହେଉନି, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର; ଏହି ଅଗ୍ନି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଦାସ୍ୟୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଥିଲେ ।" ଏହି ସ୍ଥାନ ତୁମର, ହେ ବିଧିବନ୍ଧ, ଯାଁଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଚମକିଉଠିଲ; ଏହିକଥା ଜାଣି, ଏଠାରେ ବସି ଆମର ସ୍ତୁତି ବଢ଼ାଅ । ସେ ଦେହର ରକ୍ଷକ, ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭ; ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ହୁଅନ୍ତି; ମାତରିଶ୍ୱାନ ତାଙ୍କୁ ମାଆରେ ମାପିଲେ, ବାୟୁର ଧାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା । ଭଲଭାବରେ ମନ୍ଥିତ, ଭଲଭାବେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏହି ଋଷି, ଅଗ୍ନି, ଯଥାଯଥ କ୍ରତ୍ୟ କର, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର । ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଏହି ଅମର, ଅକ୍ଷୟ, ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ମୁଁହର; ଦଶ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ଏହି ଜନ୍ମାଧିକାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି । ସପ୍ତ ହୋତା ପୁରୁଣା ଦିନରୁ ଚମକିଉଠିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଆର କୋଳରେ, ଅସ୍ଥିର ଉଦରରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଚକ୍ଷୁମୁଦ୍ରା କରନ୍ତିନାହିଁ, ଦାନଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଶତ୍ରୁ ନିବାରଣ କରି, ମାରୁତମାନେ ଯେପରି ଆଗକୁ ଆସନ୍ତି, ଧର୍ମର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମାଧିକାରୀ, ସମସ୍ତେ ଏହିକଥା ଜାଣନ୍ତି । ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରାର୍ଥନା କୁଶିକମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଯାଇଛି । ଆଜିର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଆମେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋତା, ଚୟନ କରିଛୁ; ଯେଉଁଠି ଦୃଢ଼ତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବେଦନ ରହିଛି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ସୋମ ପାଖକୁ ଆସ । ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସୋମ ଚାପି ନିବେଦନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଅପମାନ ସହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ବିନା କେହି ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ । ଦୂର ଦିଗ ମଧ୍ୟ ତୁମୁଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ; ହେ ନୀଳଅଶ୍ୱର ନାଥ, ତୁମ ଘୋଡ଼ା ସହ ଆସ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହି ନିବେଦନ ତିଆରି, ପେଷଣ ପାଷାଣ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ଅଗ୍ନି ଜଳାଯାଇଛି ।