ଏକ ସମୟର କଥା, ଅଗ୍ନିଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୟାମୟ ଥିଲେ। ସେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ମାତୃଗଣ ମଧ୍ୟରେ, ଜଳମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ବାପସି ଯିବା ନଥିଲା—ସେ ଦୂରେ ରୁହନ୍ତୁ କି ନିକଟରେ, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଅବିରତ ଚଳିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାକୁ ସେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତେଣୁ ସେ ଦୟାଳୁ ହୋଇଥିଲେ। କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ, କିଛି ଆଉ ଏକାଠି ବସିଥିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନି ମିଶିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ସଦା ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅପରାଜିତ, ସେ ସବୁବେଳେ ଏହି ଦୀର୍ଘ ସହିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଅହିଂସକ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ବସିଥିବା ସିଂହ ପରି ଖୋଜିନେଇଥିଲେ। ମାତରିଶ୍ୱାନ ଦୂର ଦେଶରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ—ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଥନ କରି ବିଦ୍ୟମାନ କରିଥିଲେ। ମାନବମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦନ ବାହକ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅତି କଞ୍ଚା, ଅପରିପକ୍ୱ କ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଗାଁଠିଆ ପଶୁମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପବିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ୱାଳାକୁ ଉପହାର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଓ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଛି। ତିନି ଶତ, ତିନି ହଜାର ଏବଂ ଉନଚାଳିଶି ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘୃତ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୁଶା ଛାଇଁ ଦେଇ, ପୂଜାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ବସାଇଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନସମୂହର ଶାସକ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି; ମାନବମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକିଥାନ୍ତି। ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ ଓ ପୂରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ; ସେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ଚମକିଉଠନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, ସେମାନେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ ଭାବେ, ସପ୍ତ ପୂରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁରାତନ ମହାନ ବାଣୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଅ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ବହନ କରନ୍ତି। ଆମ ଷ୍ଟୁତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁ, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଶଂସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମହାନ ଫଳ, ଧନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ। ଅଗ୍ନି, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ, ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ପୂରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି ଚମକିଉଠନ୍ତି। ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଇଁ ଚମକିଉଠ; ଆମକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୀରତ୍ୱ ଦିଅ; ଗାୟକଙ୍କ ସହିତ ସବୁଠାରୁ ନିକଟ ହୁଅ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେରଣାଶୀଳ, ସତତ ଜାଗୃତ ପୂରୋହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜଳାନ୍ତି, ସେ ଅମର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିବେଦନ ବାହକ। ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ପୂରୋହିତ, ଗୃହସ୍ଥ, ଓ ଯଜ୍ଞର ବୁଦ୍ଧିମାନ; ସେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ପଦ୍ଧତି ଜାଣନ୍ତି। ଅମର ଅଗ୍ନି, ନିବେଦନ ବାହକ, ତୀବ୍ର ଦୂତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ; ସେ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେ ଯଜ୍ଞର ପୁରାତନ ଚିହ୍ନ, କାରଣ ସେ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଅପରାଜିତ, ଜନମାନ୍ୟର ନେତା, ପୂରୋହିତ, ସଦା ତୀବ୍ର ଓ ସବୁବେଳେ ନୂତନ ରଥ ପରି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକୁଥିବା, ଦେବଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅଶ୍ରମ ନକରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ସବୁଠାରୁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଉପାସକ ଶୁଭ ପଥ ଓ ପବିତ୍ର ଜ୍ୱାଳାର ନିବାସକୁ ପହଁଚନ୍ତି। ଆମେ ଚିନ୍ତାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସବୁ ଶୁଭ ଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଗ୍ନି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦାନ ପାଇଁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥାଉ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଆମର ଷ୍ଟୁତି ଓ ସୋମ ରସ ନିମନ୍ତେ ଆସନ୍ତୁ; ଆମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୋଇ ଏହି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ। ଗାୟକଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଚେତନ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକୁଛି; ସେମାନେ ଏଠାରେ ସୋମ ରସ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ ଚୟନ କରେଁ, ଯଜ୍ଞର ଅନୁଗ୍ରହରେ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକେଁ, ଯେଉଁମାନେ ବୃତ୍ର ନିହନ୍ତା, ବିଜୟୀ ଓ ଅପରାଜିତ, ଶକ୍ତି ଦାତା। ଗାୟକମାନେ ପ୍ରଶଂସାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ କରନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାଉଁଛି, ପୋଷଣ ପାଇଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଏକା ଦିନରେ ତୁମେ ଦାସୀମାନେର ନବ୍ବେ ଦୁର୍ଗ ଉଖଣ୍ଡ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରେ; ସେମାନେ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆସନ ଓ ଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚିତ; ତୁମର ସୁରକ୍ଷା ଭଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କର; ତୁମର ବୀରତ୍ୱ ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେଁ, ଦେବତାଙ୍କୁ, ଦର୍ଭପରେ ବସାଇ; ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆସି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ବସନ୍ତୁ। ଦୁଇ ଜଗତ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଧାର ମିଳେ, ସେଉଁଠି ସେ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ସହାୟତା ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଏହି ପୂରୋହିତମାନେଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଧନ ଦାତା ଓ ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର। ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାଁଠାରୁ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ପାଇଥାଉ। ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଉତ୍ତମ ଚିନ୍ତା ଥିବା ଗାୟକମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂରୋହିତ, ଜନମାନ୍ୟର ନାୟକ ଭାବେ ଉତ୍ସାହରେ ଜଳାନ୍ତି। ଏଭଳି ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ, ମାନବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପୂଜାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାପିତ ଅଛନ୍ତି।