ଦେବତାମୟ ପ୍ରଥମ ପ୍ରହରିତାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ହୋଇ ଉପବେଶନ କରିଛନ୍ତି, ସପ୍ତ ଗାୟକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଆନନ୍ଦିତ। ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ସତ୍ୟକୁ ଡାକନ୍ତି, ଏବଂ ନିୟମର ପାଳନ କରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ନିୟମର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅଭିଭାସନ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର କୁଶରେ ଭାରତୀ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀ ଭାରତୀମାନେ, ଇଳା ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଅଗ୍ନି ଓ ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କ ସହ ସରସ୍ୱତୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ବସିବେ। ଏହି ଦେବୀମାନେ ଏଠି ବିରାଜିତ ହେଉନ୍ତୁ। ପୋଷଣକାରୀ ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆମ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଯାହାଠାରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହୀ, ଦକ୍ଷ ଓ ସଜ୍ଜିତ ନାୟକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏଉଁ ଉପଚାର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ଅଗ୍ନି ନିବାରକ ଭାବେ ନିବେଦନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ସତ୍ୟ ହୋତା ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣି ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ, ତୁମ ଦୃତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ। ଅଦିତି ଓ ତାଙ୍କ ଶୁଭ ପୁତ୍ରମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କୁଶରେ ବସିବେ, ଅମର ଦେବତାମାନେ ଆମ ଆହ୍ୱାନରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଋଷିମାନଙ୍କର ପଥ ଜାଣି, ଜାଗୃତ ହୋଇ ଉଦିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରସ୍ତର ପାଦ ଓ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା ପୂରୋହିତ ଅନ୍ଧକାରର ଦ୍ୱାରକୁ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦୂର କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଉପାସକଙ୍କର ସ୍ତୁତି, ସାମ ଓ ହ୍ୟମ୍ନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଅନେକ ସତ୍ୟର ରୂପକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରଭାତରେ ଚମକିଉଠନ୍ତି। ମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଗ୍ନି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୀଜ ଭାବେ ଉଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଉପାସକଙ୍କ ନିବେଦନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେ ଋଷି, ଆହ୍ୱାନ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାର ଆଧାର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ଜାଳାଯିବା ବେଳେ ମିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି, ମିତ୍ର ହୋତା, ବରୁଣ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ମିତ୍ର ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଗୃହପତି, ଓ ମିତ୍ର ନଦୀ ଓ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଅଶ୍ୱର ପ୍ରିୟପଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୃତ ଧାରା, ସପ୍ତମୁଖୀର ନାଭି ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରୂପକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ରିଭୁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୁନ୍ଦର ନାମ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କଳାର ଜ୍ଞାତା ଦେବତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ତିନି ଚର୍ମ ଓ ଘୃତ ଭରା ପଦକ୍ଷେପରେ ଆବୃତ୍ତ, ଏପରି ଅଗ୍ନି ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଘୃତ ଭରା ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଚମକୁଛନ୍ତି। ସେ ପବିତ୍ର, ଉଚ୍ଚ, ଚମକୁଥିବା, ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ନବୀନ କରନ୍ତି। ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଉଦ୍ଭିଦ ଉନ୍ନତି ପାଇଲେ ଅଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି, ଘୃତରେ ପୋଷିତ। ଜଳ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ଅଂକରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ଉଦିତ, ସ୍ତୁତ, ଜାଳାଯିବା ଏହି ଦୂତ ଆଜି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ନାଭିରୁ ଚମକୁଛନ୍ତି। ମିତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯୋଗ୍ୟ, ମାତରିଶ୍ୱାନ ଏହି ନିବେଦନକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବେ। ଅଗ୍ନି ଜଳି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଧାରଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହୋଇଯାନ୍ତି। ମାତରିଶ୍ୱାନ ଗୁପ୍ତ ନିବେଦକ ଭାଣ୍ଡକୁ ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଜାଳାଗଲେ। ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ, ଗୋଧନ, ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥାୟୀ ଧନ ଦିଅ। ଆମ ପୁତ୍ର ବିଜୟୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହେଉ, ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ଆମ ସହ ରହୁ। ଉପାସକମାନେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବମୟ ସ୍ତୁତିର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି। ଦାନଶୀଳ, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବେଦନ ଆଣନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ସମୟରେ ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏବେ ଦାନ ଆଣାଯାଉଛି, ନିବେଦନ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ, ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସପ୍ତଜିହ୍ବା ଅଗ୍ନି ଉଚ୍ଚରିତ ହେଉ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଯୋଗ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାନ, ତୁମକୁ ଗୃହରେ ହୋତା ଭାବେ ବସାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତମାନେ ଅଣେକ ନିବେଦନ ସହ ତୁମ ଜ୍ୱାଳାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ବିଶାଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଅସନରେ ବସି, ମହାନ ଅଗ୍ନି ଦୁଇ ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ଦୁଇ ଅଜର ଓ ନିର୍ମଳ ସଂଗୀ, ବିଶାଳ ସ୍ତୁତିର ଦୁଧାଳ ଗାଈମାନେ, ତାଙ୍କ ସହ। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମହାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦୁଇ ଜଗତ୍ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତୁମେ ଦୂତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିବା ଶକ୍ତି ତୁମର। ପିତାମାନେ, ଘୃତ ଲେପିତ, ସୁସଜ୍ଜିତ ଲାଲ ଘୋଡ଼ାମାନେ ନିୟୋଜନ କର, ତାଲ ଯୁକ୍ତ କର। ତାହାପରେ, ଜାତବେଦସ୍ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇଆ, ଯଜ୍ଞକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର। ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତୁମ ଆଲୋକ ଚମକୁଛି; ପୁରୁଣା ପ୍ରଭାତମାନେ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କର। ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ଅରଣୀକାଠରେ ନିବେଦନ ଅନୁଭବ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ କିମ୍ବା ଦୀପ୍ତିମୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିଲେ ବା, ଦୟାଳୁ ଓ ପୂଜ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି, ତୁମ ରଥଘୋଡ଼ା ସେମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ, ଅଗ୍ନି, ଏଠାକୁ ତୁମ ରଥ ବା ଅନେକ ରଥ ସହ ଆସ; ତୁମର ଅନେକ ଘୋଡ଼ା ଅଛି। ତିରିଶି ତିନି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞାନୁସାରେ ଆସନ୍ତୁ ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ପୂରୋହିତ, ଯାହା ପାଇଁ ଦୁଇ ଜଗତ୍ ବିଶାଳ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ତୁତି ପାଉଥିବା। ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ଦୁଇ ନିୟମିତ ଓ ସତ୍ୟ ଜନ୍ମ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯଥାର୍ଥ ରିତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଅଧିକ, ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଧନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଧନ ଦିଅ। ଆମ ପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଜୟୀ ହେଉ, ତୁମ ଶୁଭ ଅନୁଗ୍ରହ ଆମ ସହ ରହୁ। ସପ୍ତ ଧ୍ୱନି ମାତୃକୁ ଅଭିଷେକ କରିଛି, ଚିତ୍ରିତ ବୃଷଭଙ୍କ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରିଛି। ଦୁଇ ପିତା, ସୁରକ୍ଷିତ, ସହଯାତ୍ରା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଖାଇ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗର ଗାଈ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା, ଦେବୀମାନେ ମଧୁରତା ବୋହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସତ୍ୟ ଆସନରେ, ଗାଈ ଏକା ଚାଲିଛି, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଖୋଜୁଛି। ଏବେ ସେମାନେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଉପବେଶନ କରିଛନ୍ତି; ଦାତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସବୁ ଜାଣନ୍ତି।