ଏକ ପବିତ୍ର ବେଦୀ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆସି ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଶୁଣିବାକୁ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁନହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଧୁର ହବି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି—ଏହି ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ସୋମରସ ସେମାନେ ପାନ କରନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି, ପୂଷଣ ଉପକାରକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଏହି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏଠିରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମାତୃସ୍ୱରୂପେ, ନଦୀସ୍ୱରୂପେ, ଦିବ୍ୟତମା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ: "ମା, ଆମେ ତୁମର ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିନାହୁଁ, ଆମକୁ ପ୍ରଶଂସା ଦିଅ।" ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଅବଧି ନିର୍ଭର କରେ। ଶୁନହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ତିନି ଆନନ୍ଦ ପାଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆମକୁ ସନ୍ତାନ ଦିଅ। ଘୃତସ୍ମଦ ଋଷିମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ହବି ଭକ୍ତିସହିତ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେହି ହବି ସରସ୍ୱତୀ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ, ଯୁବତୀ ଓ ଦୟାମୟୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବାଛୁଛୁ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହଉତାର୍ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛୁ। ଆଜି ଦିନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଏହି ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉ। ଦେବତାମାନେ ଏଠିରେ ବେଦୀ ଉପରେ ବସି, ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ। ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସ୍ୱର ହୋଇ ଏକ ପକ୍ଷୀ ତାହାର ଜନ୍ମ ଘୋଷଣା କରି, ତାହାର ସ୍ୱରକୁ ନୌକା ପରି ଜଳ ଉପରେ ଉଠାଏ। ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧାରୀ ଏହି ପକ୍ଷୀ ହେଉ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, କେହି ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ କେବଳ ଗୃଧ୍ର, ବଡ଼ ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଧନୁର୍ଧର ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି, ଏହି ଶୁଭ ସ୍ୱର ଦେଉଥିବା ପକ୍ଷୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ଶୁଭ କଥା କହ। ଘରର ଡାହାଣ ପଟେ ଥିଏ, ଏହି ପକ୍ଷୀ ଶୁଭ କଥା କହ, ଆମ ଉପରେ କେବେ ଚୋର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଶାସନ କରିନପାରନ୍ତୁ। ଆମେ ସଭାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା କହିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ଡାହାଣ ପଟେ ଚାଲି, ଗାୟକମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ପକ୍ଷୀ ତାଳମାତ୍ରା ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହେ। ସେ ସାମ ଗାୟକଙ୍କ ପରି ଗାଏ, ପୁରୋହିତ ପୁତ୍ର ପରି ଯଜ୍ଞରେ ଘୋଷଣା କରେ, ଅଶ୍ୱ ପରି ନବ ଶିଶୁରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ସମସ୍ତ ପଟରୁ ଏହି ପକ୍ଷୀ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ କଥା କହ, ଭଲ କଥା କହ। ପକ୍ଷୀ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ କଥା କହ, ନିରବ ବସି ଆମକୁ କୃପା କର। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଉଡ଼ି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସ୍ୱର କହ, ଆମେ ସଭାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା କହିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଉ। ଏହିପରି ଦେବମଣ୍ଡଳ ପୂଜାରେ ଅଗ୍ନି ନିଜେ ମହାନ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ, ସୋମ ପୂଜା ପାଇଁ ତିନି ଦେବତାମାନେ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ହେଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଆମ ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛୁ, ଗୀତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସନା ଓ ଅର୍ପଣା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ଚୟନ କରି, ଘୃତସ୍ମଦଙ୍କ ଭକ୍ତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଶୁଦ୍ଧ ମନଃସମ୍ପନ୍ନ, ସ୍ୱର୍ଗର ମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ପୃଥିବୀରେ ଆନନ୍ଦ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଖୋଜି ପାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସାତଟି ଦ୍ରୁତ ନଦୀକୁ ବିକାଶ କରିଥିଲେ, ଜ୍ଵଳମାନ, ଅଲୋହିତ ଅଗ୍ନି ମହାନତାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନବଜାତ ଶିଶୁ ପରି ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୂଳକୁ ପୋଷଣ କଲେ। ଜ୍ଵଳମାନ ଅଙ୍ଗରେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଉପରେ ଚାଲି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମାକୁ ମାପି, ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସେ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଅକ୍ଷୁଦ୍ର, ଅବିରୋଧିତ, ଦିବ୍ୟ ଯୁବତୀମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏଠି ଏକ ଗର୍ଭରେ ସାତଟି ସ୍ୱର ରଖାଯାଇଥିଲା। ଘୃତର ଗର୍ଭରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ପ୍ରସ୍ତୁତ, ମଧୁର ଧାରା ବହୁଛି। ଏଠି ମହାନ ଗାଈମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିର ମାତୃମାନେ। ଅଗ୍ନି, ବାଦାମୀ, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚମକିଉଠିଲେ, ମଧୁ ଓ ଘୃତର ଧାରା ଯେଉଁଠାରେ ବହେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ସେ ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଦୁଧ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଦୁଇଟି ଗାଈ ଧାରା ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଯୁବତୀମାନେ ସହିତ ଲୁଚି ଚାଲିଥିଲେ, ତଥାପି ଲୁଚି ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ପିତା ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ପ୍ରାଚୀନ ଏକଜଣ ଅମୃତ ଦୁଧ ପିଇ, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ, ସ୍ନେହ ଓ କୁଳ ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବିଶାଳ, ମହାନ, ଅନବରୋଧିତ ଆକାଶରେ ଜଳମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ଦେଇ। ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନି ବିଶ୍ରାମ କରେ, ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କ ଭଗିନୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ବାଦାମୀ ବୃଷଭ ପରି ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକେ, ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେଠି ଅଗ୍ନି ଜଳର ଗର୍ଭରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଉଦ୍ଭବ ଅଗ୍ନି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ଅନେକ ରୂପରେ ବିକାଶ ହୁଏ। ଦେବତାମାନେ ମନକୁ ଏକତା କରି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନବଜାତକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ମହାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହିତ ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆସନରେ ଅମୃତ ଦୁଧ ଦେଇ ଚୋଷନ୍ତି। ଯଜ୍ଞକାରୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣା ସହିତ ଡାକନ୍ତି, ସନ୍ଦ୍ର ଓ ଦୟା ଚାହାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସାହାଯ୍ୟ ମାପି ଦିଅ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ କୁଳର ସେନାମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସୁବିଧା ତଳେ ଅନେକ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନ ହେଲ, ମଧୁର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଛ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମେ ଉତ୍ଥାପନ କର, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରଥିକ ପରି ଚାଲ। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଅମୃତ ରାଜା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖି, ସଭାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଘୃତର ମୁହଁ ଧାରଣ କରି ଚମକ। ଅଗ୍ନି, ଉତ୍ତମ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଆସ, ମହାନ ଓ ସକ୍ତିଶାଳୀ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଦିଅ, ଆମକୁ ବହୁତ ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ।