ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରୁଷିମାନେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ନିବାସକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ଦାନଶୀଳମାନେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ଦେଉଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଣିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ବସ୍ତୁକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାହା ଆମ ହେଉ, ଏବଂ ସଭାରେ ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବଡ଼ କଥା କହିପାରିବା, ଏହି ଭଳି ଉତ୍କଳ୍ପନା କରାଗଲା। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୁଷମାନେ ଜଳ ଝାରି, ଚାନେଲ ଓ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ, ସ୍ୱାହା ସହିତ, ଭଲ ଭାବେ ଅର୍ପିତ ଓ ବଶଟ୍ ସୂକ୍ତି ଉଚ୍ଚାରିତ ସୋମରସ ପିଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା। ଯଜ୍ଞ, ଚିତ୍ର ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧତା ସହିତ, ଭୂମିରେ ଦର୍ବାସନ ନେଇଥିବା ଭାରତବଂଶୀ ପୁତ୍ରମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ପୋତୃଙ୍କ ହାତରୁ ସୋମ ପିଇଲେ। ଦୟାଳୁ ଦେବମାନେ, ଦର୍ବାସନରେ ବସି, ବିଜୟୀ ହେବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସୋମରସରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନିଧ୍ର ଭାଗରୁ ମଧୁର ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରି, ତ୍ରିସ୍ଥାନରେ ବସି, ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ପୁରୁଷତ୍ୱ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚାପା ସୋମ ଓ ଅର୍ପଣ ଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରୁ ପିଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା। ଦେବତାମାନେ, ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଘୋଷଣାକୁ ଅନୁସରି, ହୋତୃ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ରାଜାମାନେ, ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ, ଘୋଷକଙ୍କ ହାତରୁ ମଧୁର ସୋମ ପିଇବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଲା। ହୋତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିବା ଅଘ୍ରାଣ୍ୟ ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦ କରିବେ। ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାନ ଦେଉଛନ୍ତି। ଭାରତ, ଏହି ଅର୍ପଣ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦିଅ, ଧନଦାତା ହୋଇ, ହୋତୃଙ୍କ ହାତରୁ ସୋମ ପିଇବେ। ଯାହାକୁ ଆଗରୁ ଡାକାଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ଏବେ ପୁଣି ଡାକାଯାଉଛି—ସେ ଦାତା, ନାମଧାରୀ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ଚାପିଥିବା ମଧୁର ସୋମ ପୋତୃଙ୍କ ହାତରୁ ପିଇବେ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଜଳାଯାଉଛି, ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଦୟାଳୁ ହେଉ। ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ନେଷ୍ଟୃଙ୍କ ହାତରୁ ସୋମ ପିଇବେ। ହୋତୃ, ପୋତୃ, ନେଷ୍ଟୃଙ୍କ ହାତରୁ ଦେବମାନେ ପାନ କରି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନର ଆନନ୍ଦ ଉଠାଇଲେ। ଚତୁର୍ଥ ପାତ୍ର, ଅମଳ ଓ ଅମୃତ, ଧନଦାତାଙ୍କୁ ଧନଦାତା ଦେବମାନେ ପିଇଲେ। ଆଜି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାଯୁକ୍ତ ରଥ ଯୋଗାଇ ଆଣ, ମିଶ୍ରିତ ଅର୍ପଣ ନେଇ, ଏଠାକୁ ଆସ, ଧନଦାତା ଘୋଡ଼ାଧିପତିମାନେ, ସୋମ ପିଇବାକୁ। ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ଜଳାଯାଉଥିବା ହୋମ, ଅର୍ପଣ, ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଋତୁ ସହିତ, ଧନଦାତା ଅଗ୍ନି, ଅର୍ପଣକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କରନ୍ତୁ। ଏହିବେଳେ, ସବିତା ଦେବତା ଚେଷ୍ଟାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉଦିତ ହେଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଅପନିଅସ୍ଥାନ ନେଲେ। ଏବେ ସେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଧନ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ବଣ୍ଟନ କରେ। ସବିତା ଦେବତା ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ହାତ ଉପରକୁ ବଢ଼ାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ତୟାର କରନ୍ତି। ଜଳ ତାଙ୍କର ନିୟମ ଅନୁସରେ ଚାଲିଥାଏ, ପବନ ତାଙ୍କର ପରିଭ୍ରମଣରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ସେ ବାନ୍ଧିଥିବାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଅସ୍ଥିର ବା ଅଳସ ହେଉଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ। ତେଜସ୍ୱୀମାନେ, ଚଞ୍ଚଳମାନେ ମଧ୍ୟ, ସବିତାଙ୍କ ନିୟମକୁ ଅନୁସରନ୍ତି। ପୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ୍ ଏକ ତାନା ବୁନିଲେ, ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ନିର୍ମାତା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ଉତ୍ସ ଉଦ୍ଘାଟନ କରି, ଋତୁମାନେ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଲେ, ସବିତା ଦେବତା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ କେହି ରୋକିପାରେ ନାହିଁ, ନ ଘର, ନ କୁକର୍ମ, ନ ଆୟୁଷ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ମାତା, ସବିତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅନୁସରି, ପୁଅକୁ ବଡ଼ ଅଂଶ ଦେଲେ। ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସମସ୍ତ ଚଳନ୍ତା ଜୀବଙ୍କ ଆଶା ହେଲେ। ତ୍ୟାଗ କରି, ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ, ସେ ଦିବ୍ୟ ସବିତାଙ୍କ ନିୟମକୁ ଅନୁସରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତୁମେ ଜଳରେ, ମଇଦାନରେ ଯେଉଁ ଭାଗ ରଖିଛ, ଶିକାରିମାନେ ବଣ୍ଟନ କରିଛନ୍ତି। ଅଟବା ମଧ୍ୟ, ସବିତାଙ୍କ ନିୟମକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରେନି। ବରୁଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କମ୍ପିତ, ଚମକୁଥିବା, ସୂର୍ୟସନ୍ତାନମାନେ, ସମସ୍ତ ପଶୁ, ସବିତା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମକୁ କ୍ରମରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ନିୟମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମାନ, ରୁଦ୍ର, ବିପକ୍ଷୀ କେହି କମାଇପାରେନି—ସେଉଁଠି ସବିତା ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମ ସୁଖ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଡାକିଲି। ଭଗ, ଚିନ୍ତା, ଶକ୍ତି, ଦାନଶୀଳତା, ନରଶଂସ, ନାରୀଙ୍କ ନାଥ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆମେ ସଭାରେ, ଧନର ସଂଗ୍ରହରେ, ସବିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଉ। ସ୍ୱର୍ଗ, ଜଳ, ଭୂମିରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଦାନ ଆମ ପାଖରେ ଆସୁ। ପ୍ରଶଂସକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଯାହା, ସେହି ସବିତାଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆସୁ। ତୁମେ ଚାପିବା ପାଇଁ ପଥର ସମ, ଧନ ଭରିଥିବା ଗଛ ଦିଗରେ ଗୃଧ୍ର ସମ, ଯଜ୍ଞରେ ପୁରୋହିତ ସମ, ଦୂତ ସମ ପ୍ରତିଏକ ସ୍ଥାନରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ପଣ ବହନ କର। ପ୍ରଭାତ ଦିନରେ ବୀରମାନେ ରଥରେ ଯେପରି ଆସନ୍ତି, ଦାମାଦ ଯେପରି କନ୍ୟାକୁ ବାଛେ, ନିଜ ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ୍ ଦମ୍ପତି ସମ। ସିଂଗା ସମ, ନିକଟରୁ ଆସ, ଚଞ୍ଚଳ ପଶୁର ଜହ୍ନା ସମ ଦାନ୍ତ ସହିତ, ପ୍ରଭାତରେ ଚକ୍ରବାକ ପଖି ସମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଆଗକୁ ଆସ। ନୌକା ସମ ଆମକୁ ପାର କଟା, ଯୋକ୍, ନାଭି, ଆଧାର, ମୁଠି ସମ ହୋ, କୁକୁର ସମ ଆମ ଶରୀରକୁ ଅପାୟ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର, କଣ୍ଟାବୃକ୍ଷ ସମ ଆମକୁ ପଡ଼ିଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କର। ପବନ ସମ ଶୀଘ୍ର, ନଦୀ ସମ ପ୍ରବାହମାନ୍, ଆଖି ସମ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ନିକଟକୁ ଆସ, ହାତ ସମ ଆମ ଶରୀରକୁ ଉତ୍ତମ କର, ପାଦ ସମ ଆମକୁ ଧନ ଦିଗରେ ନେଇଯା। ମଧୁର ମୁଁହ ସମ ମିଠା କଥା କହ, ଛାତି ସମ ଜୀବନ ପାଇଁ ପୋଷଣ କର, ନାସିକା ସମ ରକ୍ଷା କର, କାନ ସମ ଭଲ ଶୁଣିବା ଦିଅ।