ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଏକ ଛୋଟ ଚିଡ଼ିଆ, ଯିଏ ନାରୀ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ କିଛି ବିଷ ଖାଇଅଛି। ତଥାପି, ନ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ନ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁ; ଆମେ ଏହି ବିଷରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ଦେଉନାହିଁ। ଏହାର ମାପ ନିଆଯାଇଛି; ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁ, ମଧୁକରି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ତିନି ଥର ସାତଟି ଚିଙ୍ଗାରି, ବିଷର ଫଳ ଦେଖାଯାଇଛି। ତଥାପି, ନ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ନ ଆମେ କରୁ; ଆମେ ଏହି ବିଷରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ଦେଉନାହିଁ। ଏହାର ମାପ ନିଆଯାଇଛି; ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁ, ମଧୁକରି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ନବତି ନଉଟି ବିଷାକ୍ତ, ଅଙ୍କୁରିତ ହେଉଥିବା ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ନେଇଛି। ଆମେ ଏହି ବିଷରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ଦେଉନାହିଁ। ଏହାର ମାପ ନିଆଯାଇଛି; ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁ, ମଧୁକରି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ତିନି ଥର ସାତଟି ମୟୂରୀ, ସାତଜଣୀ ଭଉଣୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ବିଷ ବହନ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ମାଟିର ଘଡ଼ାରେ ପାଣି ରଖାଯାଏ। ଏହି କୁଷୁମ୍ଭକ ଯେତେକି ଅଛି, ମୁଁ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି; ଏପରେ ବିଷ ବାହାରିଯାଏ, ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। କୁଷୁମ୍ଭକ ପାହାଡ଼ରୁ ଗଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ କହିଲେ: “ବିଛିର ବିଷ ରୁଚିହୀନ; ତୁମ ବିଷ ମଧ୍ୟ ରୁଚିହୀନ, ବିଛି।” ଏହିପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ—"ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦିଗନ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ; ଜଳରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳନଶୀଳ, ପାଥରରେ ପ୍ରଭାଶାଳୀ। ଆରଣ୍ୟରେ, ଉଦ୍ଭିଦରେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବିରାଜିତ, ହେ ପୂରୁଷମେଧ, ନିର୍ମଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛ।" ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଉପାଧି ଦିଆଯାଏ—ତୁମେ ହୋତା, ପୋତା, ପ୍ରାୟୋଜକ ପ୍ରାଚାର୍ୟ; ନେଷ୍ଟାର, ଅଗ୍ନିଧ୍ର, ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ; ତୁମେ ପ୍ରଶାସ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ଗୃହପତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶ୍ନୁ ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଓ ପୂଜ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି, ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଧିପତି; ଦାନଶୀଳଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅ। ତୁମେ ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମାନ, ଅଂଶ; ପୂଜାରେ ଅଂଶଭାଗୀ ଦେବତା। ତୁମେ ତ୍ୱଷ୍ଟାର, ଶକ୍ତି ଦାତା; ଦେବୀମାନେ ତୁମ ସ୍ନେହୀ, ତୁମ ସଙ୍ଗୀ; ତୁମେ ସୁନଳିଆ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ; ଅନେକ ଧନର ଅଧିକାରୀ। ତୁମେ ରୁଦ୍ର, ମହା ଦ୍ୟୌସ୍ଵର ଅସୁର; ମାରୁତ ଓ ପୋଷକମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କର; ରକ୍ତିମ ପବନ ସହ ଚଳି, ଆନନ୍ଦ ଆଣ; ପୂଷଣ ଭଳି ପୋଷକ, ସ୍ୱଭାବରେ ରକ୍ଷକ। ତୁମେ ଧନ ଦେବାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ସବିତା ଭଳି ଧନ ଦାତା; ଭାଗ, ନରପତି, ଧନର ଅଧିକାରୀ; ନିଯୁକ୍ତ ଗୃହର ରକ୍ଷକ। ତୁମେ ଗୃହରେ ଲୋକପତି ଭାବେ ପୂଜିତ; କୁଳମାନେ ତୁମକୁ ରାଜା କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଧିପତି; ହଜାର, ଶତ, ଦଶ ବଣ୍ଟନ କର। ତୁମେ ନରମାନେ ପାଇଁ ପିତା, ଭାଇ, ପ୍ରିୟମିତ୍ର; ନିର୍ମଳ ରୂପରେ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ; ଅପରାଜିତ ମିତ୍ର, ରକ୍ଷକ। ତୁମେ ରିଭୁ, ପୂଜ୍ୟ; ଶକ୍ତି ଓ ଧନର ଅଧିପତି; ଦାହରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶ କର; ଯଜ୍ଞର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ। ତୁମେ ଅଦିତି, ଭାରତୀ ଭାବେ ଗୀତରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛ; ଇଳା, ସମ୍ପତ୍ତିର ଦାତ୍ରୀ; ବୃତ୍ର ନାଶକ, ସରସ୍ୱତୀ, ଧନର ଅଧିପତି। ତୁମେ ସୁପୋଷିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଛ; ପୁରସ୍କାର, ମହା ଉଦ୍ଧାରକ; ସମୃଦ୍ଧିର ସ୍ରୋତ। ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ମୁଖ କରିଛନ୍ତି, ଶୁଭ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଜିଭ୍; ଦାନଶୀଳମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମ ସହ ଏକତ୍ରିତ; ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ନିବେଦିତ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଅମୃତ ଦେବମାନେ ଠକେ ନିଃକପଟତାରେ ତୁମ ମାଧ୍ୟମରେ ନିବେଦିତ ହୋମ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଉଦ୍ଭିଦରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଗର୍ଭ ତୁମେ। ତୁମେ ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଉପଲବ୍ଧ; ତୁମ ମହତ୍ତ୍ଵ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ତୁମ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି। ଯେମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି—ଗାଁ, ଗାଈ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା—ସେମାନେ ଓ ଆମକୁ ଧନରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଅଗ୍ନି, ଆଶୀର୍ବାଦ କର। ଏବେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜାତବେଦସ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କର; ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା, ଦେହ, ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର। ଶୁଭ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଅ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କର, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ହୋତା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼। ତୁମକୁ ରାତି ଓ ପ୍ରଭାତ ଡାକନ୍ତି, ଭଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ବଛଡ଼ା ପରି; ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖନ୍ତି; ତୁମେ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦାନରେ ଧନୀ, ସଂୟମୀ। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ମୂଳରେ ବସାଇଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଆଧାର; ଯୋଗ୍ୟ ରଥପରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶିଖା ସହିତ, ଅଗ୍ନି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର ପରି ପୂଜିତ। ସ୍ୱଗୃହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା, କାଠରେ ବସାଯାଇଛି; ପୃଶ୍ନିର ସନ୍ତାନ, ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ, ଜଳର ରକ୍ଷକ ପରି ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକ୍ରମରେ ହୋତା ଭାବେ ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞ ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି; କପିଳ ଖୁର ଭଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଚଞ୍ଚଳ, ଅଶ୍ୱ ପରି ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ଦାନରେ ଧନୀ, ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ, ଆମଠାରେ ଚମକ; ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଆମ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ କର; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ତୁମେ ଉପକୃତ କର। ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ବଡ଼ ଓ ହଜାରଗୁଣା ଦାନ ଦିଅ; ଗୋପାଳକ ପରି ପୁରସ୍କାର ବଢ଼ାଅ; ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅନୁକୂଳ କର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାତ ଆଣ। ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଅନୁପମ ପ୍ରଭାତକୁ ଅନୁସରେ, ରକ୍ତିମ କିରଣରେ ଚମକୁଥିବା; ପୂଜା କ୍ରମରେ ଅଗ୍ନି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରାଜା, ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ କୃପାଳୁ ଅତିଥି। ଏଭଳି, ଅମୃତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମହା ଦିଗନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି; ଦାନରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ପରି, ଅଗ୍ନି ସ୍ୱଭାବରେ ବିପୁଳ ଧନ ଦିଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଆମେ ରଥ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ବୀରତା ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ; ପଞ୍ଚ ଜନରେ ଆମ ଯଶ ଉନ୍ନତ ହେଉ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଅଜୟ ରୁପେ ଚମକୁ।