ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ କୁହାଡି ନେଇ, ଉତ୍ପତ୍ତି, ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥିଲେ । ତିନି ଦୁଇ ଜନସମୂହକୁ ଉପଚାର କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କରୁ ଦୟାଳୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରବାଳି ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱମାନେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ । ସୁନା ତରଳ ତାଙ୍କ ପାଖରୁ ବହିଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ମଧୁର ପାନ ତେଁ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ସହ ଯୋଗ ହେଉଥିଲେ । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା, ଯେଉଁ ଉତ୍ସର୍ଗକାରୀ ଦାନୀ ଏବଂ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହୋଦରୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ତୁତି ଆଣିଥିଲେ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ମଧୁର ପାନର ଆଶା କରି । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା ଗାଈର ଅଁତରେ ଦୁଧ ରଖିଥିଲେ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ସଫଳ ଦାନ । ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ସର୍ଗକାରୀ ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଅହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା ଅତିଥି ପାଇଁ ମଧୁର ଉଷ୍ଣତା ବାଛିଥିଲେ, ଯେପରି ଜଳ ନିଜ ଚ୍ୟାନେଲ ବାଛେ । ଏହିପରି, ଗୋମାନେ ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ମଧୁ ଚକ୍ରରେ ରାସ୍ତା ଦେଇ ବହିଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ଦାନ ପାଇଁ, ମୁଁ ବଳୀୟ ମଣିଷ ପରି ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି; ଜଳ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ପୂଜାରୀ ତାଙ୍କୁ ଗୀତ ଦେଇ ସ୍ତୁତି କରେ । ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଦୟାଳୁ ଅଶ୍ୱମାନେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୋଷକକୁ ପଠାନ୍ତି । ବାୟୁ ଭଳି ଶୀଘ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ମହିମା ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଇଚ୍ଛାବାନ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ । ଅମେ ତାଙ୍କ ଗାୟକମାନେ, ତାଙ୍କ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରକାଶ କରୁଛୁ, କାରଣ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ । ଏପରି, ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ରାସ୍ତା କଦାପି ନିନ୍ଦିତ ନୁହେଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଦିବ୍ୟତାକୁ ନେଇ ଯାନ୍ତି । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା, ଦିନଗୁଡିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝରଣା ପାଖରେ । ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ଏକ କୁଶଳ କର୍ମି ପରି ହଜାର ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା ତାଙ୍କ ରଥର ମହିମାରେ ଆଗେଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଣିଷ ପୂଜାରୀ ପରି ଶୀଘ୍ର ଚଳନ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ, ଧନର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଆଜି ମୁଁ ଅହ୍ୱାନ କରିଛି, ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ; ଅଖଣ୍ଡ ଚକ୍ରରେ ଆକାଶ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଜନସମୂହ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ପୂଜାରୀମାନେ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ, ଧନରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ କଣ? ଏହି ଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଧନଦାତାମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ବାୟୁ ସମାନ ଶୀଘ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜସ୍ଥାନୀ, ତାଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଥ ନଦୀ ପରି ଅବିରତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋକ୍, ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼, ଚିନ୍ତା ସମାନ ଶୀଘ୍ର, ପୂଜାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତାଙ୍କ ନିଜ ନାମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଜଣେ ବିଜୟୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନ୍ୟଜଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟପୁତ୍ର । ତାଙ୍କ ଗାଈମାନେ, ଭୂରା ରଙ୍ଗରେ, ରାସ୍ତା ଅନୁସରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଗୃହ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ରଥ ରାଜ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରେ । ତାଙ୍କ ବଳଦ, ଶରଦ ପରି, ପ୍ରାଚୀନ ଦାନ ବିତରଣ କରେ, ମଧୁ ଚାହିଁ; ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଅଶ୍ୱମାନେ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଦୀମାନେ ଉପରେ ଆସିଛନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ କବି ତାଙ୍କ ଗୀତକୁ ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ତିନି ଭାଗରେ ପ୍ରବାହ କରିଛନ୍ତି; ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ମୋର ଡାକ ଶୁଣନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆକୃତି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଘାସରେ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ତାଙ୍କ ବଳଦ-ମେଘ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈର ଦୁଧ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା, ପୁଷଣ ପରି, ଜ୍ଞାନୀ ନାରୀ, କଦାପି ବୃଦ୍ଧ ହେଉନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଉତ୍ସର୍ଗକାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ; ମୁଁ ଗୀତରେ ତାଙ୍କୁ ଅହ୍ୱାନ କରି ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଜନମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ । ଏବେ ଏହି କୌଶଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଇଛି; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଉ, ଜ୍ଞାନୀ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ, ଚିନ୍ତାର ଦେବତା, ଧନଦାତା, ଦିବ୍ୟପୁତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ନିୟମର, ଭଲ କର୍ମର । ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମାରୁତ ସମାନ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଚାଳକ; ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଉଠାଇ, ତାହା ସହ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି । ଏଠାରେ କଣ କରୁଛନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା? କଣ ଚାହିଁଛନ୍ତି? ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆଜି ସମ୍ମାନିତ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି, ପତିତଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଦେଇଥିଲେ । ହୁଁଆଁ କ୍ଷୁଧାନ୍ୱିତ ଭେଡ଼ିଆକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିମ୍ନ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାୟକଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଉପହାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ମୋର ସ୍ତୁତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି । ତୁଗ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୌକା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଆତ୍ମଚାଳିତ, ପଖା ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଦିବ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନଦୀ ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ । ତୁଗ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗାଯାଇ, ଅନ୍ଧକାରରେ, ଆଧାର ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଚାରି ନୌକା, ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକୂଳ, ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ । କେଉଁ ଗଛ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛି, ଯାହାକୁ ତୁଗ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନିମିତ୍ତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ? ପଶୁର ପତିତ ପତ୍ରର ଶାଖା ପରି, ଅଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ ।