ଏକ ଦୀର୍ଘ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ସଂସାରର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସାତି ଅର୍ଧ-ଜନ୍ମିତ ଶକ୍ତି ଉପଯୋଗ କରି ଧାରଣ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିମିତ୍ତ ହୋଇ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା, ମନ, ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଆବରଣ କରନ୍ତି । ମୁଁ ଆପଣା ନିଜ ପ୍ରକୃତ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଜାଣିନି । ଏହି ଆତ୍ମା ଗୁପ୍ତ, ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମଣ କରେ । ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମ-ଜନ୍ମିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ଏହି ବାଣୀର ଅଂଶ ଲାଭ କରିଲି । ଏହି ଅମୃତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କେବେ ଦୂରେ ଯାଇଥାଏ, କେବେ ନିକଟକୁ ଆସିଥାଏ । ଅମର ଓ ମରଣଶୀଳ ଏକ ମୂଳରେ ଏକତ୍ରିତ, ତଥା ଏମିତି ସେମାନେ ସଦା ଭିନ୍ନ ଓ ଅଲଗା ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏକକୁ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି । ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକୁ ଅବିନାଶୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ । ଯିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେ ଶ୍ଲୋକରେ କଣ କରିବେ? କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଦୟାଳୁ ଏକ ଦୟାଳୁ ଅଧିକ ହେଉନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରାଗାହ ଦ୍ୱାରା; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେଉ । ଘାସ ଖାଉ, ଅପରାଜିତ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଦାନକାରୀ; ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ପିଉ, ଚଳିବା ସମୟରେ । ଗୌରୀ ଜଳକୁ ମାପିଥିଲେ; ସେ ଏକପଦୀ, ଦ୍ୱିପଦୀ, ଚତୁର୍ପଦୀ । ଅଷ୍ଟପଦୀ, ନବପଦୀ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ହଜାର ଅକ୍ଷରର ରୂପ ନେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ର ଉଦ୍ଗମିତ ହୋଇଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଦିଗ ଜୀବନ୍ତ ରହିଥାଏ । ଏହି ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ଝରିଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହିଥାଏ । ମୁଁ ଦୂରରୁ ଧୂଆଁ ଦେଖିଲି, ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପରି, ପବନ ଏହି ଧୂଆଁକୁ ଦୂର ଓ ନିକଟକୁ ଉଡ଼ାଇଥିଲା । ବୀରମାନେ ଚିତି ଗାଈକୁ ଦୁଧ ଦେଲେ; ସେଗୁଡିକ ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଥିଲା । ତିନି ଚୁଟି ଶିର ଥିବା ଶକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କାଳରେ ଦେଖାଯାଏ; ବର୍ଷରେ ଏକ ଶିର ଚୁଟି ହୋଇଯାଏ । ଏକ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିଥାଏ; ଅନ୍ୟର ରୂପ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଯଦିଓ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷିତ । ବାଣୀ ଚାରି ପଦରେ ମାପାଯାଇଛି; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ପଦଗୁଡିକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି । ତିନି ପଦ ଗୁପ୍ତ, ଚତୁର୍ଥ ପଦ ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି । ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ଵରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ଡାକନ୍ତି; ସେ ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର-ପଖି ଗରୁଡ୍ମାନ୍ । ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏକକୁ ବହୁ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ଯମ, ମାତରିଶ୍ୱାନ୍ । କଳା, ତାବୁ, ଶୁଭ୍ର-ପଖି, ଜଳରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଘୁଞ୍ଚି, ସତ୍ୟର ଆସନ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ; ତାପରେ ପୃଥିବୀ ଘୃତର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲା । ବାରଟି ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏକ ଚକ୍ର, ତିନି ନାଭ; କିଏ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରିବେ? ଏହାରେ ତିନି ଶୟ ଠିଆ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଚଳିନାହାନ୍ତି, ଯଦିଓ ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ତୁମର ଏହି ଅନ୍ତଃସ୍ଥନ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ପଦାର୍ଥକୁ ପୋଷଣ କରିଥାଅ— ଏହି ଧନର ଗ୍ୟାନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା, ସରସ୍ୱତୀ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଅନ୍ତଃସ୍ଥନ ଦିଅ । ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଏହି ନିୟମ ଥିଲା ପ୍ରଥମ । ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ପୁରାତନ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ଜଳ ସମାନ, ଦିନରେ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ; ବଦଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ମୁଁ ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର-ପଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ସରସ୍ୱନ୍ତ ଦେବୀକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ । ଜଳର ଅଙ୍କୁର, ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ । ମାରୁତମାନେ, କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, କେଉଁ ଉତ୍ସ, କେଉଁ ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କେଉଁ ଚିନ୍ତା, କେଉଁ ଉତ୍ସରୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନ ଲାଗି ଦୀପ୍ତିତ କରିଥାନ୍ତି? ଯୁବକମାନେ କେଉଁ ପ୍ରଶଂସାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ? କିଏ ଯଜ୍ଞରେ ମାରୁତମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ? ଶୁଭ୍ର ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛୁ, ଶୁଭ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା । ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଏକା ଆସିଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟର ଅଧିପତି? ଏହା କାହିଁକି ଏମିତି? ତୁମେ ଶୁଭ୍ରମାନେ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଚାଳକ, ଆମ ପାଇଁ କଣ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୋର ପ୍ରଶଂସା, ଚିନ୍ତା ସୁନିୟୋଜିତ; ଶକ୍ତି ଜାଗୃତ, ପାଥର ପ୍ରସ୍ତୁତ । ସେମାନେ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଶ୍ଲୋକ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ; ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ତୁମକୁ ଆଣିବେ । ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ସହିତ ଆମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିତ ହେଇ ଦେହକୁ ଭୂଷିତ କରୁଛୁ । ଏହି ମହାନ୍ ଶକ୍ତି ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ; କାରଣ ତୁମେ ଆମର ନିଜ ହୋଇଛ । ମାରୁତମାନେ, ତୁମର ନିଜ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସର୍ପ ବଧରେ ଏକା ଥିଲି? ମୁଁ ଦ୍ରୁଢ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଭେଦ୍ୟ । ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନେକ କାମ କରିଛ । ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମ ଆଦେଶରେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ମାରୁତମାନେ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ନିଜ ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ । ମୁଁ ଦୀନ୍ଦ୍ର, ଦଂଡ ଧାରଣ କରି, ମନୁ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପଥକୁ ସହଜ କରିଲି, ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିତ । ତୁମେ ଅପରିମିତ, ଦୟାଳୁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ତୁମ ପରି ଜାଣିନାହାନ୍ତି । ଜନ୍ମ ହେଉ କି ନବ-ଜନ୍ମ, ହାରାଯାଏନାହିଁ; ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା କାମ କର । ଏକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜ ଚିନ୍ତାକୁ ସାକାର କରିପାରିଥାଏ, ଯଦି ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରି । ମୁଁ ଦ୍ରୁଢ଼, ମାରୁତମାନେ ଜାଣିଛି, ଏହି ମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଚାହୁଁଥିବା କାମ ମୁଁ କରିପାରିବି ।