ଏକ ସମୟର କଥା, ବେଦର ଦେବତାଙ୍କ ମହିମା ଓ କୃପା ଉପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ରହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଷ୍ଟୁତି କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଯାହା ଘୋଡ଼ା ବିନା, ଚାବୁକ ବିନା ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ତାହାର ଶିଖର ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ଉଠିଥିଲା। ଯୁବକମାନେ ଏହି ଅବୁଦ୍ଧ ଷ୍ଟୁତିକୁ ନେଇ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଏଠି ଦେବୀ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା—ଦୟାଳୁ ଗାଈମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଜଣେ ଜଣେ ଜାଣିଥିବା ମାର୍ଗରେ ଚାଲି ଉପଜୀବିକା ଖୋଜନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କୁ ବିଶାଳତା ଦେବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତୁ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହ ଅର୍ପଣ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋମ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଆଣୁ, ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷା ଅତି କୃପାଳୁ ହେଉ। ପୁଣି ଏକଠା ହୋଇ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଉପାସନା କରାଯାଉଛି। ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୋହିତମାନେ ମନରେ ଭାବି ତାଙ୍କର ଦାନ ଆଣନ୍ତି। ମୋର ଷ୍ଟୁତି ଭଲ ଭାବେ ରଚିତ ହୋଇ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚୁ, ପୁରୋହିତ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଅପାର କୃପା ବର୍ଷାନ୍ତି। ଅଦିତି, ପୋଷକ ଗାଈ, ସତ୍ୟ ଓ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ ଦେଇଛନ୍ତି। ପୁରୋହିତ ଯେପରି ଉପଚାର କରନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛନ୍ତି। ମଦିରା, ଗାଈ, ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ନାୟକ ଅମୃତ ଗାଈର ଦୁଧର ସୁରକ୍ଷା ଦେଉନ୍ତୁ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଘୋଷିତ ହେଲା—ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତିନି ଠାରୁ ମାପିଥିଲେ, ଉପର ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରି, ବିସ୍ତୃତ ତିନି ପଦେ ଚାଲିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୌର୍ୟର ଷ୍ଟୁତି ହେଲା, ସେ ଅପରିମିତ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରି ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ତିନି ବିଶାଳ ପଦକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିଦ୍ୟମାନ। ମୋର ଷ୍ଟୁତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ବିସ୍ତୃତ ପଦବ୍ୟାପୀ, ପରାକ୍ରମୀ, ପାହାଡ଼ର ନାୟକଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତିନି ପଦରେ ମାପିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ପଦ ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ, ସେ ଏକାକି ଭୂମି ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ପରମ ସ୍ଥାନ ମଧୁର ଝରଣା ସମାନ। ଆମେ ତାଙ୍କର ନିବାସ ଚାହୁଁ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈମାନେ ବିହାର କରନ୍ତି, ଏଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ସ୍ଥାନ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଯିଏ ପାନକାରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସା ଦିଆଯାଉଛି; ପରାକ୍ରମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗରେ ଅସ୍ଥିର ଥିବା ଯେଉଁମାନେ ଗତିଶୀଳ, ସେମାନେ ମହାନତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଁଜଣ ଦୟାଳୁ ଓ ଶୀଘ୍ର, ସୋମପାନୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁହେଁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମଣିଷ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବଳବାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି, ମାତାମାନେ ବୀଜକୁ ଧାରଣକାରୀକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ପୁଅ ପିତାଙ୍କ ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ନାମକୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଆମେ ଏହି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଷ୍ଟୁତି କରୁ, ଯିଏ ତିନି ପଦେ ପୃଥିବୀକୁ ଚାଲି ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପଦ ମଣିଷମାନେ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ତୃତୀୟ ପଦକୁ କେହି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆକାଶର ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ଚାରି ଏବଂ ନବ୍ବେ ନାମ ସହିତ, ଘଡ଼ିଘଣ୍ଟିର ଚକ୍ର ଭଳି, ସେ ଅବିରତ ଚଳିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମହାକାୟକୁ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଉଛି, ଯୁବକ, ପ୍ରବଳ, ଆହ୍ୱାନରେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ମିତ୍ର ସମ ଉପାସନାଯୋଗ୍ୟ, ଘୃତ ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହି ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମକୁ ଷ୍ଟୁତି ଓ ବଳି ଦିଅ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଦେବତାଙ୍କୁ, ସେ ବଡ଼ ଯଶ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପୁରୁଣା ସମୟର ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଷ୍ଟୁତି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଜାଣି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ ତୁମର ବଡ଼ କୃପା ଚାହୁଁ। ରାଜା ବରୁଣ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଓ ମାରୁତମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଭାଗୀ; ବିଷ୍ଣୁ, ମିତ୍ର ସ୍ୱରୂପେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୌଶଳ ଧାରଣ କରି, ଅବିରାମ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, କୌଶଳୀମାନେଠାରୁ ଅଧିକ କୌଶଳୀ, ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆର୍ୟମାନ୍କୁ ତିନି ଆସନରେ ବସାଇଛନ୍ତି ଓ ଉପାସକଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଉଷା ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ପ୍ରଭା କରୁଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି, ଓ ସବିତା ଦେବ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି। ଯେବେ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ଯୋଡ଼ନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଘୃତ ଓ ମଧୁରେ ଆମେ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହୁଁ; ଆମର ଷ୍ଟୁତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରେରଣା ଦିଅ, ଓ ଆମେ ବୀରମାନେ ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ଧନ୍ୟ ହେଉ। ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ରଥ, ଶୀଘ୍ର ଓ ମଧୁ-ଭରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ, ଭଲ ଷ୍ଟୁତିରେ ଆସୁ; ଦୟାଳୁ, ତିନି ଯୋଗ୍ୟ ରଥ ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦିଅ, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପାଇଁ କ୍ଷେମ ଦିଅ। ଅଶ୍ୱିନୀ, ମଧୁର ଚାବୁକ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅ, ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଏପାରୁ ଓପାରେ ନେଇଯାଅ, ଦୁଃଖ ଦୂର କର, ଦ୍ୱେଷ ହଟାଅ, ଏବଂ ସଦା ଆମ ସହଯାତ୍ରୀ ରୁହ। ତୁମେ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଭ ବିସ୍ଥାପିତ କର, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଅଶ୍ୱିନୀ, ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଗଛମାନେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଛ। ତୁମେ ଅଔଷଧୀ ସହ ଚିକିତ୍ସକ, ରଥ ସହ ରଥୀ; ଯିଏ ଭକ୍ତି ଓ ମନସା ଉପାସନା କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କର।