ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ କଥା କେହି ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିରେ ଅଡ଼ିଗ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଉପାସକ, ଶୀଘ୍ର ଚଳନଶୀଳମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସେ ଯଜ୍ଞର ସାଧନା କରୁଥିଲେ, ନିର୍ମଳ, ଶିଶୁ ସ୍ୱଭାବର, ଉତ୍ସାହିତ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇ ବେଦିରେ ଚଳିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଯୋଜିତମାନଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଉତ୍ସାହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଭଲ ଭାବରେ ବିରାଜିତ ଅସନରେ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି, ଏକ ବନ୍ୟ ପଶୁ ପରି, ଅରଣ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ବେଦିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଅଗ୍ନି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷତାରେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ। ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେଉଛି, ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ, ସାତ ରଶ୍ମିଯୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ବିରାଜିତ। ଦୃଢ଼ ଓ ଚଳନଶୀଳ ମାର୍ଗରେ ବସି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି, ସବୁବେଳେ ତରୁଣ ବୃଷଭ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୃଥିବୀର ଶିଖରକୁ ଚୁଆଁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଲାଲ ଧାରା ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଉଥିଲା। ଗାଁମାନେ ତାଙ୍କ ସାଧାରଣ ବଛାକୁ ଘେରି ଚାଲୁଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ଅନେକ ମାର୍ଗ ମାପୁଥିଲେ। ଜ୍ଞାନୀ, କବିମାନେ ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଖୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅମୃତ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେମାନେ ନଦୀକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକେ ଦେଖିପାରିଥିଲେ। ସେ ଦେବତା, ସୀମାରେ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ହେଉଥିଲେ, ଶିଶୁ ଜୀବନ ପାଇଁ; ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକଟ, ଗର୍ଭରୁ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରଶ୍ୟମାନ। ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନେ କିପରି ତୁମକୁ ଉପଚାର କରିଛନ୍ତି, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ? ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଓ ସନ୍ତାନରେ, ସତ୍ୟ ଗୀତକୁ ଧାରଣ କରି, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ। ଅଗ୍ନି, ମୋ ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜେ ଅବଳମ୍ବିତ, ପ୍ରଚୁର ଆହୁତିର; ତୁମ ପୂଜକ ପରେ ତୁମକୁ ପାନ କରେ, ସ୍ତୁତି କରେ, ତୁମ ରୂପକୁ ମୁଁ ପୂଜା କରେ। ଅଗ୍ନି, ଯେଉଁ ରକ୍ଷକମାନେ ମୋ ପରିବାର ନୁହଁନ୍ତି, ଅନ୍ଧକାର ଦେଖି ଅପମାଦରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନେ ଧର୍ମିକମାନେ ରକ୍ଷା କଲ, ଅନ୍ୟାୟୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି, କେହି ଆମକୁ ବିରୋଧ କରେ—ଅପରାଧୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଦିଅ; ଆମ ଦେହକୁ ଦୁଷ୍ଟ କଥାରୁ ପରିଶୁଧ୍ଧ କର। କିମ୍ବା କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଶଳରେ କ୍ଷତି କରେ, ତାଠାରୁ ତୁମ ପୂଜକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଅମାନ୍ୟ କିଛି ଆମ ଉପରେ ଆସିନପଡ଼ୁ। ଯେତେବେଳେ ମାତରିଶ୍ୱାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମନ୍ଥନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ ହୋତା, ସମସ୍ତ ଜଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସାଇଦେଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାମାନ। ମୋ ଚିନ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି, ଦେଉଥିଲି ତଥା ଶେଷ ହେଉନଥିଲି, ତୁମ ଓ ମୋର ରକ୍ଷା ପାଇଁ; ତୁମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ, କବି ଯେପରି ସ୍ତୁତି ଉଠାଏ। ସ୍ଥାୟୀ ନିବାସରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଉପାସକମାନେ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଧାରା ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଜିନିଷ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ରଥ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ। ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଜହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ବହୁତ କିଛି ଭେଦ କରିଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଦୟମାନ; ତାଙ୍କର ଶିଖା ବାୟୁ ପଛରେ ଚାଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ପରି, ଦିନ ଯାଏଁ ବିସ୍ତାରିତ। ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁମାନେ, ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ହେଳାଇପାରିନଥିଲେ; ଅନ୍ଧ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟିମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିନଥିଲେ; ଚିରଅବଧି ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେ, ମହାଧନର ସ୍ୱାମୀ, ଦାନଶୀଳ ମାର୍ଗ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଧନର; ପାଷାଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦବାଇବା ସ୍ଥଳକୁ ଆସୁଥିଲେ। ସେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ଦୁଇ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଜୀବନ୍ତ, ସ୍ତୁତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ଚଳି ଗର୍ଭରେ ବସିଯାଏ। ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗରୁ ଯିଏ ବାହାରିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ମେଘପରି ଚମକୁଛି, ଦୂର ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶତଗୁଣ ଶକ୍ତିରେ ଚଳିଛି। ଦ୍ୱିଜାତ ଅଗ୍ନି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତିନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥଳରେ ବିରାଜିତ; ଜଳର ଆସନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋତା। ସେଇ ଦ୍ୱିଜାତ ହୋତା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଜିନିଷ ମହିମା ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ସୋମ ଦେଇ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ବାରମ୍ବାର କଥା କହିଛି, ଦାତା ଭାବେ, କାରଣ ତୁମେ ଆମର; ବଳଶାଳୀଠାରୁ ଅଶ୍ରୟ ପରି, ଆମ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆସ। ଧନୀ କିମ୍ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ କେହି ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ ତ୍ୟାଗ ହୁଅନାହାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଗ୍ନି, ଆମେ ତୁମ ଅନୁଗତ ହେଉ। ମିତ୍ର ପରି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଧନ ପାଇଁ, ସଭାରେ ଓ ଜଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଦୁଇ ଲୋକ, ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱରରେ କମ୍ପିତ, ପ୍ରିୟ, ପୂଜ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ସୋମ ଅର୍ପଣକାରୀ ଉପାସକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁବାର ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛ, ମିତ୍ର ପରି ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ପଥ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃହର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।