ଏକ ସମୟର କଥା, ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂତି ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ତାଙ୍କର କୃପା ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପେଡୁଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଧୂସର ଓ ଦୃତ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଯୋହୁତ୍ର—ଏହି ଘୋଡ଼ା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ, ହଜାର ସଫଳତାର ଅଧିକାରୀ ଓ ବିଜୟୀ ଥିଲା। ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଭକ୍ତିରେ କ୍ଷୟ ନ କରିଥିବା ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିତ୍ୟ ଡାକୁଥିଲେ—"ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଆମ ଗୀତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।" ସେମାନେ ନସତ୍ୟ ନାମରେ ମଧୁର ଶ୍ବେତ ବାଜ ପରି ନୂତନ ଗତିରେ ପ୍ରାତଃକାଳରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ ସମୟରେ ସବୁଠାରୁ ବେଶି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳୁଥିଲା। ଏଠି, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ, ଯାହା ଚିନ୍ତାର ଦ୍ରୁତିରେ ଚାଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉନ୍ନତ, ସେହି ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ରଥର ହଜାର ଡୋରା, ଏହା ଜଙ୍ଗଲକୁ ବୋଝେ, ଶତଶଃ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ସଦା ମନୋନିବେଶୀ। ପୂଜାର ଉତ୍ସର୍ଗ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଅନେକ ପ୍ରତିଫଳ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଯୋଗିମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ସବରେ ଆସନ୍ତି, ଏହି ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କର ରଥ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଦାନଶୀଳ ଦାତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ନେଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୁଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଗୃହରୁ ବଞ୍ଚାଇ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଦିଭୋଦାସଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପଥ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ କୃପା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କ ଯୌବନ ରଥକୁ ଗାୟକ ତାଙ୍କର ମହିମା ପାଇଁ ଯୋଗାଇଥିଲେ, ଏକ କୁମାରୀ ମିତ୍ରତାକୁ ଆଶା କରି ଦୁଇଯଣଙ୍କୁ ନିଜ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ବାଛିଥିଲେ। ସେମାନେ ରେଭାଙ୍କୁ ବନ୍ୟାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିବାଙ୍କୁ ଉଷ୍ମତା ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଃଖିତ ଗାୟକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ଭାଣ୍ଡାନଙ୍କୁ ଜରାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଚାଷକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏକ ଦୂର ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ, ଏଠାରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ମଧୁର ମଧୁମକ୍ଷୀ, ସୋମର ପିୟାଳି, ଉଶିଜଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲା; ସେମାନେ ଦଧିଚିଙ୍କ ମନକୁ ଆଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୋଡ଼ାର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲା। ପେଡୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ଅନେକ କୃପା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଫଳ ଓ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ାର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ କଠିନକୁ ସହଜ କରିଦେଇଥିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କ କୃପା କିଏ ପାଇପାରିବ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ? ଅବିଜ୍ଞ ଲୋକ କେମିତି ଏହି ପୂଜା ସଂଗଠିତ କରିବେ? ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହରେ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ଦିନେ ଏହି ଗୀତ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଉତ୍ସାହୀ ଯୁବକ ତାଙ୍କୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ—ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ; ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଧ୍ୱନିରେ ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେଉଁ ଗାୟକ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାହା ଦୂତ ଅଜାଣି ଅଗ୍ରସର କରେ। ଟକବାନଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣିଛି, ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଛି; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଅଧିପତି। ସେମାନେ ମହାଧନର ରକ୍ଷକ, ସଦା ଉପସ୍ଥିତ; ଆମକୁ ଉତ୍ତମ ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମକୁ ନରପିଶାଚ ଓ ଅପମଙ୍ଗଳରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ କିଛି ନ ପାଉ, ଆମ ଗାୟମାନେ ଅନ୍ୟ କଠାରେ ଚାଲିନଯାଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆମ ପାଖରେ ରହନ୍ତୁ। ମିତ୍ରଙ୍କ ସଖ୍ୟତା ପାଇଁ, ତୁମେ ଯୁବ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଆମ ପାଇଁ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଧନ ମାପି ଦିଅ; ଆମ ପାଇଁ ପୋଷଣରେ ଧନ୍ୟତା ଦିଅ। ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ବିନା ଯୋଗାଯୋଗ ରଥ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଛି। ଏହା ଏକ ସଭା, ଆଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ, ଆମ ଦେହକୁ ବିସ୍ତାର କର; ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୋମ ନେଇଯିବା ରଥ ସହଜ ଚଳନଶୀଳ। ନିଦ୍ରାର କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଓ ଶ୍ରୀର ଉପଭୋଗରେ ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଦିନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଗୀତ ଶୁଣାଇ ଡାକିଲେ—"ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ଦାନଶୀଳଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିବେ?" ଇନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ଗାୟଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥିଲେ, ମହିଷ ନିଜ ଗୋତିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଗୋଧନ ଦେଖିଥିଲେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଗାୟର ମାତାକୁ ମାପିଥିଲେ। ପୁରୁଣା ନୀତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ, ଲାଲ ଦେବତା, ପ୍ରଥମ ଶାସକ; ଦ୍ରୁତ ଏହି ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଓ ଦିନମାନେ ପଛରେ ଚଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଚତୁଷ୍ପଦ ଓ ଦ୍ୱିପଦ ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଧନ ଦେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିଶିଖର ଆରମ୍ଭରେ ଦୂରେ ହଟିଥିଲା, ମନୁଷ୍ୟର ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଦୁଇ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦୁହିଥିବା ଦୁଧର ଅଧିକାରୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ଦାନଶୀଳ, ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୟାଳୁ। ଏହି ଦୁଧ ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ଯାହା ଚିହ୍ନ ସହ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଅବିରତ ଦୁହୁଥିବା ଗାୟର ଦୁଧ। ତାପରେ ଦ୍ରୁତ ଏକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ସର୍ଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଘୃତ ଓ ଧାରା ସହିତ ସୋମ ଓଡ଼ାଇ ଦିଅ।