ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କର ଦୟା ଓ କୃପାର ଅନେକ ପୁରାତନ କଥା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ବଦ୍ରିମତିଙ୍କୁ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ହାତ ଥିବା ପୁତ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ। ତିନିଥର ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ବିକୃତ ଜଣକୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବତନ ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ଗାଇଛି, ଓ ଆମେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାମରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଅସେମ୍ବ୍ଲିରେ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଚାଳିଥିବା ଚାରିଅଟ୍ ହେଲା ଶୁନ୍ଦର ଓ କୃପାଶୀଳ, ଏହି ଚାରିଅଟ୍ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଥାଏ; ତିନିଯୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ। ଏହି ତିନିଯୁକ୍ତ ଚାରିଅଟ୍ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଆସି, ଗାଁମାନେ ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତୁ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଓ ଆମ ପୁତ୍ରମାନେ ଶୌର୍ୟ ଆର୍ଜନ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଚାରିଅଟ୍ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଗାୟକଙ୍କର ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କବିମାନେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଫେରିବା ଦାରିକୁ ଖୋଜିଥିଲେ। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କର ଚାରିଅଟ୍ କୁ ଡାକିଥିଲେ ତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଉଡ଼ିବା ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀମାନେ, ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଦିନରେ ନସତ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ସରେ ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ଚାରିଅଟ୍ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା, ଏକ ଯୁବତୀ, ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଏହି ଚାରିଅଟ୍ ଉପରେ ଶୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇ ଆସନ୍ତି। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦନାଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ତାଉଗ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ସମୁଦ୍ର ପାର କରିଥିଲେ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ punah ଯୁବକ କରିଥିଲେ। ଆତ୍ରୟୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଉତ୍ତପ୍ତ ପୋଷଣ ଦେଇଥିଲେ, କାନ୍ବଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଥିଲେ। ଶାୟୁଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ, ବାର୍ତିକାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଓ ବିଶ୍ପଳାଙ୍କ ପାଉଁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ପେଦୁଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ, ଇନ୍ଦ୍ରାଙ୍କ ନିର୍ଦେଶରେ ଚଳିଥିବା ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ, ଯୋହୁତ୍ରା ନାମକ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିବା ଶୌର୍ୟବାନ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତମ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତିରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଛି। ତାଙ୍କର ଧନ-ଦାୟି ଚାରିଅଟ୍ ଆସନ୍ତୁ, ଆମ ଷ୍ଟୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଆମ ପ୍ରସ୍ପେରିଟି ଦିଅନ୍ତୁ। ନସତ୍ୟାମାନେ ଏକାସାଥି ଆସନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ନୂତନ ଶୀଘ୍ର ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା, ଦିନର ଶୁଭାରମ୍ଭରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ସବୁବେଳେ ଆହ୍ୱାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗାୟକ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କର ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚାରିଅଟ୍ କୁ ଡାକିଥିଲେ, ଏହି ଚାରିଅଟ୍ ଶୀଘ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ହଜାର ରସ୍ତା ଦେଇ, ଅନେକ ଧନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ନେଇ ଆସେ। ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ପ୍ରାର୍ଥନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ଉତ୍ତପ୍ତ ନିବେଦନ ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିଲା, ଚାରିଅଟ୍ ପୋଷଣ ନେଇ ଉପରେ ଉଠିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଥିଲେ, ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଦାତାକୁ ଉତ୍ତମ ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିଲେ। ଭୁଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଟିମ୍ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଦିଭୋଦାସାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରାସ୍ତା କରିଥିଲେ। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଯୁବ ଚାରିଅଟ୍ ଉପରେ ଗୀତକୁ ଯୋକ୍ତ କରିଥିଲେ; ଯୁବତୀ ମିତ୍ରତା ଚାହିଁ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ। ରେଭାକୁ ବନ୍ଧୁରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ତୁଷାରରେ ଶୀତିତ ଜଣକୁ ଉଷ୍ମା ଦେଇଥିଲେ, ଗାୟକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ଉପାସକଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ କରିଥିଲେ। ବନ୍ଦନାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଅପସାରଣ କରିଥିଲେ, ରଥ କାରିଗର ଭଳି ପୁନଃ ଉଠାଇଥିଲେ; ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଋଷିଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥିଲେ, ଉପାସକ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କୃପା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ହୋଇଥିଲା। ଦୂର ଥିବା, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧା, କାନ୍ତିରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ମଧୁର ମଧୁମକ୍ଷିକା, ସୋମପାନୀ, ଉଶିଜ୍ଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଡାକାଯାଇଥିଲେ; ଦଧିଚିଙ୍କ ମନକୁ ଉତ୍ତଳ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘୋଡ଼ାର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଥିଲା। ପେଦୁଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିବା ପେଦୁଙ୍କୁ ଅନେକ କୃପା ଦେଇଥିଲେ; ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଠିନ କାମକୁ ସହଜ କରିଥିଲେ, ଜନସାଧାରଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏହି ବଡ଼ କୃପା କିଏ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଲେଇପାରିବ? କିଏ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ? ଅଜ୍ଞାନୀ କିପରି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ? ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନୀ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହରେ ରହନ୍ତି। ଆମେ, ଜ୍ଞାନୀ, ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆମର ଗୀତ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଉତ୍ସୁକ ଯୁବକ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଯେପରି ଉପାସନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସହାୟକ ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି; ଗାୟକ ତାଙ୍କୁ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଦୂତ ଅଜ୍ଞାନରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ନିବେଦନ କରନ୍ତି। ଟକବାନଙ୍କ ଗୀତ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶୋଭାର ଅଧିପତି। ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଧନର ରକ୍ଷକ, ସବୁବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ; ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ, ବୃକୁ ଓ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। କୌଣସି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆମ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁନାହିଁ, ଆମ ଗାୟମାନେ ଘର ଛାଡ଼ି ଯାଉନ୍ତୁନାହିଁ; ସେମାନେ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆମ ସହିତ ରହନ୍ତୁ। ମିତ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଓ ଆଶ୍ୱିନ୍ ଦେବତାମାନେ ଦୟା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ; ପୋଷଣରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।