ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ସର୍ପକୁ ବଧ କରି ପାହାଡ଼କୁ ଭାଗ କରିଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧନ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ମେଘକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ। ସେ ଚିରଯୁବାନ୍, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଦାସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ଭଙ୍ଗ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଯଶ ବଢ଼ିଲା। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଇ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମକୁ ଗୌରବ ଦେଇ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ନିକଟେ ଆସି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ନାମକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି। ସେ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଆମେ ସୋମ ରସ ଚାପିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧନ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁପ୍ତ ସର୍ପକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଇଥିଲେ। ଏହିପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ଶତ୍ରୁ ଶୁଷ୍ଣ, ପିପ୍ରୁ, କୁୟବ, ଓ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଶମ୍ବରଙ୍କ ନବ୍ବେଇଟି ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ଆମକୁ କ୍ଷତି ନ ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର। ସେ ଗର୍ଜିଥିବା ବୃଷଭ ପରି ବସନ୍ତି। ଘୋଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଦିନ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ, ରଥ ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏସିଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଦାସମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଅପସାରଣ କରି ଆର୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଜଳର ଫେନ ଉପଜାଇଥିଲେ। ଦୁଇ ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ନାଭିକୁ ଯୋଡ଼ି, ନାୟକ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିଲେ। ତୀବ୍ର ବଜ୍ରଧାରୀ ନାୟକ ପତ୍ନୀମାନେ ଦୁଧ ଧାରା କରି, ଜଳ ଭରି ଦେଉଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଦୂର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଦାସ୍ୟୁଙ୍କ ଘରକୁ ସିଧା ଯାଆନ୍ତି। ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, କଞ୍ଜୁଷ ପରି ଆମଠାରୁ ଦାନ ବଞ୍ଚି ନ ରଖନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମକୁ ନିର୍ମଳ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆମର ଆସ୍ଥା ଅଟୁଟ ରହିଥାଉ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଆମ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରହିଛି; ହେ ମହାବଳୀ, ବଡ଼ ଧନ ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆସନରେ ଆମକୁ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ରଖିବେ ନାହିଁ, ଆମକୁ ଉପଜୀବିକାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ବିନାସ କରିବେ ନାହିଁ, ଆମକୁ ଦୂର କରିବେ ନାହିଁ, ଆମ ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ। ଆମ ପିଣ୍ଡ ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ, ଆମ ପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିବେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଆମ ସହ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, “ଆସନ୍ତୁ, ସୋମ ଚାପାଯାଇଛି, ଏହାକୁ ପାନ କରନ୍ତୁ।” ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ତର ଭରିଦିଅନ୍ତୁ, ପିତା ପରି ଆମ ଡାକକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର ଜଳରେ ଅଛି, ଗୃଧ୍ର ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼େ, ଦେବତାଙ୍କ ସୁନା ଚକ୍ରର ଚିହ୍ନ ମିଳେନାହିଁ—ବିଦ୍ୟୁତ ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ, ମୁଁ ସେଇ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି। ଯିଏ ଖୋଜେ, ସେ ମିଳେ; ଯୁବତୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀକୁ ମିଳେ। ଗାଈ ପୁଷ୍ଟିକର ଦୁଧ ଦିଏ; ମୁଁ ସେଇ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି। ଦେବତାମାନେ, ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ପୁରୁଷ ଆକାଶରୁ ଖସିଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆମେ କଦାପି ସୋମ ରସ ଶୂନ୍ୟତାରେ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି। ମୁଁ ଶେଷ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ଦୂତ କହିବେ। ପୁରାତନ କ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଗଲା? କିଏ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରେ? ମୁଁ ସେଇ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି। ସେଇ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ତିନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାଗରେ ଅଛନ୍ତି—ସଠିକ କେଉଁଠି, ଅସଠିକ କେଉଁଠି? ପୁରାତନ ନିବେଦନ କେଉଁଠି? ମୁଁ ସେଇ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି। କେବେ ଆମେ ସତ୍ୟର ଆଧାର ଧାରଣ କରିବୁ? କେବେ ବରୁଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବୁ? କେବେ ଆମେ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ମହିମା ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବୁ? ମୁଁ ସେଇ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି। ମୁଁ ସେଇ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଯଜ୍ଞରେ କଥା କହିଥିଲି, ଯେଉଁ କିଛି ଥିଲା। ଧନୀମାନେ ମୋତେ ବାଧା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନର ମୃଗ ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ; ମୋର ଅଧିକାର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ମୋତେ ସମସ୍ତିଁ ଦିଗରୁ ଜଳାଇଁଦେଉଛନ୍ତି, ବିରୋଧିନୀ ପତ୍ନୀମାନେ ପରି। ଉନ୍ଡୁକ ଯେପରି ଚୂଚୁକୁ କାଟେ, ସେମାନେ ମୋତେ କାଟନ୍ତି, ଶତଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ସେଇ ସାତି କିରଣ ଏଠାରେ ଅଛି, ଏଠିରେ ମୋର ନାଭି ପ୍ରସାରିତ। ତ୍ରିତା ଏହି ସିଦ୍ଧିକୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେ ନିକଟତା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି। ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ସେଇ ପାଞ୍ଚ ବୃଷଭ ମହା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି। ଏଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ କଥା; ସେମାନେ ଏଉଁଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆବରଣରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ପଥ ଅଟକାନ୍ତି, ନର ମୃଗ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରି। ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ନୂତନ ଉପକାରକ ସ୍ତୁତି ଦେବତାମାନେ ଭଲଭାବେ କହନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ସତ୍ୟ ବହନ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣୀୟ। ତୁମେ ପୁରୁଷ ପରି ଆଗୁଆ ହୁଅ, ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଆମକୁ ନେତୃତ୍ୱ କର। ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ସେ ପୂରୋହିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ, ପୁରୁଷ ପରି ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜ୍ଞାନୀ। ଅଗ୍ନି ଆନନ୍ଦରେ ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତ। ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ। ପୂରୋହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ବରୁଣ ପଥ ବିଦ୍ୟା ଅଟୁଟ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଖୋଜୁ। ସେ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା ଖୋଲନ୍ତି; ନୂତନ ସତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନିଅ।